Dữ liệu của Alpine Macro khá thú vị: từ năm 2024 đến 2026, doanh thu thực tế bình quân đầu người của nhóm Bảy Gã khổng lồ trong thị trường chứng khoán Mỹ tăng từ 620.000 USD lên 770.000 USD, trong khi 493 công ty còn lại trong S&P 500 gần như giậm chân tại chỗ ở mức 500.000–525.000 USD.
Đó là thực tế của thời đại AI: hiệu suất lao động tại các công ty công nghệ hàng đầu tăng vọt, còn doanh nghiệp truyền thống vẫn loay hoay tại chỗ. Vốn, công nghệ và lợi thế quy mô đều tập trung vào một số ít công ty, khiến những công ty còn lại chỉ biết nhìn khoảng cách ngày càng nới rộng.
Sự phân hóa này không có gì mới; mọi chu kỳ công nghệ đều diễn ra như vậy. Nhưng làn sóng AI lần này khiến lợi thế của nhóm dẫn đầu càng nổi bật hơn. Logic định giá của thị trường cũng thay đổi theo: mức định giá cao hơn của nhóm Bảy Gã khổng lồ ngày càng khó giải thích bằng khung PE truyền thống, bởi họ đang chơi một cuộc chơi khác.
Với nhà đầu tư cá nhân, hoặc là đi theo nhóm dẫn đầu, hoặc phải tìm kiếm những cơ hội mang tính cấu trúc đang bị định giá thấp trong 493 công ty còn lại — nhưng lựa chọn thứ hai ngày càng khó. Đó là luật chơi hiện nay.
Giá cổ phiếu Nvidia đã giảm gần 30% từ giữa tháng 10 đến nay, nhưng giá trái phiếu đáo hạn năm 2036 của hãng gần như không đổi — thị trường trái phiếu và thị trường chứng khoán đang định giá rủi ro AI như thể ở hai thế giới khác nhau.
Trong hơn một tuần qua, chênh lệch lợi suất trái phiếu của các ông lớn điện toán đám mây như Alphabet, Amazon và Meta đều thu hẹp; trái phiếu lợi suất cao của các trung tâm dữ liệu cũng vậy. Lý lẽ của thị trường trái phiếu rất đơn giản: nếu việc xây dựng trung tâm dữ liệu chậm lại trong tương lai và các doanh nghiệp chuyển sang ưu tiên dòng tiền, thì điều đó lại giúp tài sản hiện có và các chủ nợ an toàn hơn.
Sự phân hóa giữa cổ phiếu và trái phiếu như vậy không hiếm trong lịch sử — bong bóng dot-com năm 2000 cũng diễn ra tương tự: cổ phiếu lao dốc, nhưng trái phiếu xếp hạng đầu tư vẫn vững vàng. Chủ nợ quan tâm doanh nghiệp có trả được nợ hay không; cổ đông thì quan tâm câu chuyện tăng trưởng trong tương lai. Khi thị trường bắt đầu hoài nghi về câu chuyện tăng trưởng, cổ phiếu thường sụp đổ trước, còn trái phiếu thường trụ được thêm một thời gian.
Tình hình hiện nay là cơn sốt đầu tư hạ tầng AI có thể đã đạt đỉnh, nhưng dòng tiền và bảng cân đối kế toán của các tập đoàn lớn này vẫn rất lành mạnh. Thị trường trái phiếu đang nói rằng: ngay cả khi câu chuyện AI không còn hấp dẫn, những công ty này cũng không đến mức mất khả năng trả nợ. Còn thị trường chứng khoán thì nói rằng: nhưng khi kỳ vọng tăng trưởng không còn, định giá phải được xem xét lại.
Người ta vẫn thường nói, thị trường trái phiếu là tiền thông minh, còn thị trường chứng khoán là tiền nóng. Giờ đây, thị trường trái phiếu đang nhắc mọi người rằng bong bóng AI có thể đang vỡ, nhưng rủi ro mang tính hệ thống vẫn chưa đến mức đó.
TS Lombard vừa đưa ra một nhận định khá thú vị: dù cổ phiếu công nghệ gần đây biến động mạnh, thị trường tín dụng thực ra vẫn khá bình tĩnh.
Họ xem xét OAS (chênh lệch lợi suất điều chỉnh theo quyền chọn) của trái phiếu lợi suất cao Mỹ và nhận thấy chênh lệch lợi suất của ngành công nghệ chỉ nới rộng vừa phải, lên 450–490 điểm cơ bản; hoàn toàn không cùng mức độ với những đợt hoảng loạn năm 2016 và 2020, khi con số này vọt lên hơn 800 điểm cơ bản. Chênh lệch lợi suất của ngành hàng tiêu dùng thiết yếu thậm chí còn thu hẹp xuống dưới 250 điểm cơ bản.
Điều này khá phù hợp với những gì tôi từng chứng kiến: khi thực sự có khủng hoảng tín dụng, thị trường trái phiếu sẽ cảm nhận được nguy cơ trước thị trường cổ phiếu. Việc thị trường trái phiếu hiện ổn định như vậy cho thấy dòng vốn tổ chức vẫn chưa thực sự hoảng loạn. Tất nhiên, điều này không có nghĩa là thị trường cổ phiếu sẽ không tiếp tục biến động; chỉ là lời nhắc rằng đừng đánh đồng biến động với khủng hoảng.
Như câu nói xưa: thị trường cổ phiếu phản ánh tâm lý, còn thị trường trái phiếu phản ánh dòng tiền. Tình hình hiện tại giống một đợt định giá lại hơn là sự bùng phát của rủi ro hệ thống. Hãy tiếp tục theo dõi.
Chỉ báo mua/bán USD của TS Lombard gần đây đã tăng lên +0,9, mức tín hiệu mạnh nhất kể từ năm 2023. Chỉ báo này tổng hợp nhiều yếu tố, bao gồm chênh lệch lợi suất trái phiếu kỳ hạn 2 năm, tâm lý rủi ro, PMI ngành sản xuất toàn cầu và biên bản các cuộc họp của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed).
Động lực chính rất rõ ràng: chênh lệch lợi suất kỳ hạn 2 năm gia tăng + kỳ vọng Fed theo hướng diều hâu. Trong lịch sử, sự kết hợp này thường báo hiệu một giai đoạn đồng USD tăng giá.
Với những ai kinh doanh chênh lệch giá xuyên biên giới hoặc quan tâm đến tỷ giá hối đoái, tín hiệu này đáng lưu ý. USD tăng giá sẽ tác động trực tiếp đến chi phí đổi tiền, đặc biệt là tỷ giá hối đoái hiện tại của các cặp tiền tệ chính như euro và bảng Anh. Nếu bạn thường xuyên chuyển tiền quốc tế hoặc dùng công cụ chuyển đổi tiền tệ để tra tỷ giá, gần đây có thể bạn sẽ nhận thấy chi phí đang âm thầm tăng lên.
Xét theo chu kỳ, USD mạnh lên thường đi kèm với thanh khoản toàn cầu thắt chặt và dòng vốn quay trở lại Mỹ. Đây không phải là biến động nhiễu trong ngắn hạn, mà là sự cộng hưởng giữa kỳ vọng chính sách và cấu trúc chênh lệch lợi suất. Trong quá khứ, trạng thái này thường kéo dài vài quý.
Về mặt thực tế: nếu bạn cần đổi tiền hoặc muốn có tỷ giá tốt nhất cho euro, có thể cân nhắc chốt tỷ giá trước. Khi USD thực sự bước vào xu hướng tăng mạnh, tỷ giá euro và các đồng tiền khác sẽ kém thuận lợi hơn.
FTSE 250 đã vượt trội rõ rệt so với FTSE 100 trong vài tháng gần đây, và sự phân hóa này thực sự khá thú vị. Thị trường đã định giá xác suất tăng lãi suất vào tháng 12 ở mức 80%, nhưng các số liệu kinh tế trong nước của Anh liên tục vượt kỳ vọng. Cộng thêm việc giá dầu Brent lao dốc 20% trong tháng này, áp lực lạm phát nhập khẩu đột nhiên giảm đi đáng kể.
Trong môi trường như vậy, cổ phiếu vốn hóa trung bình (chủ yếu phục vụ thị trường trong nước) lại thể hiện sức chống chịu tốt hơn. Xét về lịch sử, nếu các số liệu kinh tế vẫn trụ vững trong giai đoạn cuối của chu kỳ tăng lãi suất, thì đây thường là thời điểm nhóm cổ phiếu vốn hóa trung bình hướng đến nhu cầu nội địa thể hiện tốt — các cổ phiếu vốn hóa lớn chịu ảnh hưởng rõ rệt hơn từ việc thanh khoản toàn cầu thắt chặt, trong khi cổ phiếu vốn hóa trung bình phụ thuộc nhiều hơn vào tình hình thực tế của nền kinh tế trong nước.
Dĩ nhiên, sự phân hóa này sẽ kéo dài bao lâu còn phải chờ xem Ngân hàng Trung ương Anh cuối cùng có thực sự tăng lãi suất thêm một lần nữa vào tháng 12 hay không. Nếu lãi suất tăng nhưng kinh tế vẫn ổn định, thì xu hướng phân hóa giữa trong nước và bên ngoài này có thể còn tiếp diễn một thời gian. Đợt giảm giá dầu lần này thực sự đã giúp ích rất nhiều; ít nhất trong ngắn hạn, kỳ vọng lạm phát sẽ không tăng vọt trở lại.
Hàn Quốc vừa chính thức công bố kim ngạch xuất khẩu vượt mốc 1.000 tỷ USD, trở thành thành viên thứ tư của câu lạc bộ này; năm ngoái con số mới chỉ là 700 tỷ.
Đợt tăng trưởng này chủ yếu nhờ làn sóng đầu tư hạ tầng AI đẩy giá chip tăng vọt, kéo xuất khẩu chất bán dẫn và máy tính tăng mạnh. GDP quý III tăng 1% so với quý trước, vượt kỳ vọng. Nhưng tiêu dùng hộ gia đình lại thu hẹp — lợi ích từ xuất khẩu vẫn chưa chảy vào túi người dân.
Đây là vấn đề cũ điển hình của kiểu tăng trưởng dựa vào xuất khẩu: doanh nghiệp kiếm được tiền, còn người dân chẳng cảm nhận được gì. Đợt này Hàn Quốc sống nhờ chip, nhưng cơn sốt AI kéo dài được bao lâu? Một khi giá chip điều chỉnh giảm, chưa biết tấm vé vào câu lạc bộ nghìn tỷ USD có được gia hạn hay không.
Nhìn lại lịch sử, các nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu dễ tổn thương nhất khi chu kỳ toàn cầu đảo chiều. Bong bóng dot-com năm 2000, khủng hoảng tài chính năm 2008 — Hàn Quốc đều từng chịu thiệt hại. Lần này, hạ tầng AI có thể duy trì nhu cầu toàn cầu hay không còn phải xem Fed hành động thế nào và nhu cầu từ Trung Quốc diễn biến ra sao.
Số liệu ngắn hạn rất đẹp, nhưng các vấn đề mang tính cơ cấu vẫn chưa được giải quyết: nhu cầu nội địa yếu, nợ hộ gia đình cao, dân số già hóa. Xuất khẩu có tăng mạnh đến đâu, nếu tiêu dùng trong nước không khởi sắc thì sớm muộn mô hình tăng trưởng này cũng sẽ đụng tường.
Người xưa nói rất đúng: làm ăn trông trời mà sống thì thời tiết đổi là rắc rối ngay. Hàn Quốc hiện đang sống nhờ cơn sốt AI toàn cầu; vậy cơn sốt qua đi thì sao? Đáng để theo dõi.
Số liệu việc làm tháng 10 của Australia bất ngờ chuyển sang mức âm, khiến thị trường lập tức tin rằng chu kỳ tăng lãi suất của Ngân hàng Dự trữ Australia đã đạt đỉnh. Hôm thứ Năm, đồng đô la Australia giảm xuống dưới 66,62 cent Mỹ, mức thấp nhất kể từ tháng 12 năm ngoái, xóa sạch toàn bộ mức tăng từ đầu năm.
Thị trường hoán đổi lãi suất đã định giá đầy đủ khả năng cắt giảm lãi suất trước tháng 8 năm sau, với xác suất cắt giảm vào tháng 5 khoảng 40%. Trong khi đó, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ vẫn có thể tiếp tục tăng lãi suất vào năm sau. Sự phân kỳ chính sách này đã đẩy mức chênh lệch lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm của Australia và Mỹ xuống mức đảo ngược sâu nhất kể từ tháng 7 năm 2025.
Sự phân kỳ này không phải điều mới mẻ. Trong quá khứ, mỗi khi kinh tế Australia suy yếu trước Mỹ, đồng đô la Australia đều chịu áp lực trước tiên. Mấu chốt là nền kinh tế Australia phụ thuộc quá nhiều vào bất động sản và hàng hóa cơ bản, nên nhạy cảm với lãi suất hơn nhiều so với Mỹ. Một khi số liệu việc làm chuyển sang mức âm, dư địa điều hành chính sách của ngân hàng trung ương lập tức thu hẹp.
Hiện thị trường đang đặt cược vào một sự lệch pha chu kỳ điển hình: Australia cắt giảm lãi suất trước, còn Mỹ vẫn chờ đợi. Tình trạng đảo ngược chênh lệch lãi suất này sẽ tiếp tục đè nặng lên đồng đô la Australia cho đến khi Fed thực sự chuyển hướng. Với những ai đang bán khống $AUD hoặc quan tâm đến tỷ giá, xu hướng này có thể còn kéo dài vài tháng nữa.
Như câu nói xưa vẫn vậy: ngân hàng trung ương luôn là bên cuối cùng nhận ra nền kinh tế đang chuyển hướng. Số liệu việc làm đã phát đi tín hiệu.
Cuối tuần, thị trường ngoài giờ cho thấy một vài dấu hiệu phục hồi, thị trường tài chính bắt đầu cầm máu. Kiểu phục hồi kỹ thuật này khá phổ biến sau những đợt bán tháo vì hoảng loạn, nhưng đừng vội kết luận — thanh khoản vẫn khan hiếm và tín hiệu chính sách cũng chưa cho thấy sự chuyển hướng rõ ràng. Trong quá khứ, những đợt phục hồi ngoài giờ như vậy thường là do các vị thế bán khống được mua lại, chứ chưa chắc đã báo hiệu xu hướng đảo chiều. Hãy tiếp tục theo dõi khối lượng giao dịch và dòng tiền sau khi thị trường mở cửa vào thứ Hai để xem dòng tiền thực sự có đổ vào hay đây chỉ là hiện tượng nhất thời. Như thường lệ: phục hồi không đồng nghĩa với đảo chiều, đừng để những biến động ngắn hạn làm nhiễu nhận định.
Nhận định này của Bank of America khá thú vị — xem cổ phiếu hóa chất như một công cụ đại diện có tính thanh khoản cao cho hoạt động công nghiệp của Trung Quốc và kỳ vọng tái lạm phát. Dữ liệu từ năm 2010 đến 2025 cho thấy chỉ số hóa chất CSI (SH000813) nhìn chung đồng biến với tốc độ tăng PPI so với cùng kỳ, đặc biệt là các phân ngành hóa chất chịu tác động từ chênh lệch giá. Thị trường thường đặt cược trước vài tháng vào những bước ngoặt về tỷ lệ vận hành, hàng tồn kho và biên lợi nhuận.
Đây thực chất là logic điển hình của cuộc chơi theo chu kỳ: kỳ vọng tái lạm phát vĩ mô thường quyết định nhịp định giá của ngành nhiều hơn kết quả kinh doanh hiện tại. Nói cách khác, đầu tư cổ phiếu hóa chất không phải là nhìn xem hôm nay doanh nghiệp kiếm được bao nhiêu, mà là dự đoán liệu ba tháng nữa PPI có tăng lên, hàng tồn kho có chạm đáy và tỷ lệ vận hành có phục hồi hay không.
Trong lịch sử, mỗi chu kỳ giá hàng hóa đi lên, cổ phiếu hóa chất đều là một trong những chỉ báo dẫn dắt. Vấn đề là hiện hoạt động công nghiệp của Trung Quốc vẫn đang dò đáy, PPI so với cùng kỳ vẫn tăng trưởng âm và chu kỳ tồn kho cũng chưa phát đi tín hiệu rõ ràng. Nếu bạn tin rằng nửa cuối năm nay sẽ có một đợt tái lạm phát hoặc phục hồi công nghiệp nhờ kích thích chính sách, cổ phiếu hóa chất có thể là hướng để đón đầu. Nhưng nếu hoạt động công nghiệp tiếp tục suy yếu, ngành này cũng sẽ tiếp tục đi ngang hoặc giảm sâu hơn.
Tóm lại: Cổ phiếu hóa chất = công cụ đại diện có tính thanh khoản cao cho hoạt động công nghiệp của Trung Quốc + kỳ vọng tái lạm phát. Sự cộng hưởng theo chu kỳ khá rõ, nhưng cần dự đoán trước bước ngoặt. Hiện vẫn đang chờ tín hiệu.
Diễn biến này trên thị trường trái phiếu Trung Quốc khá thú vị — cả thế giới đều tăng lãi suất, lợi suất thì vọt lên, vậy mà lợi suất trái phiếu chính phủ bên mình lại giảm liên tục. Nhận định của ING khá xác đáng: một mặt, khẩu vị rủi ro của thị trường yếu, kỳ vọng giảm phát vẫn dai dẳng; mặt khác, ngân hàng chẳng biết cho vay vào đâu nên chỉ còn cách mua mạnh trái phiếu chính phủ. Trong mười năm qua, các khoản ngân hàng cho chính phủ vay đã tăng gần gấp bốn lần, đạt 78,6 nghìn tỷ vào quý III năm 2026 — quy mô này trực tiếp ghìm chặt lợi suất trái phiếu kỳ hạn dài.
Đây chính là logic điển hình của tình trạng “thiếu tài sản để đầu tư”: nhu cầu của nền kinh tế thực không đủ, tiền chẳng biết chảy về đâu, cuối cùng dồn hết vào trái phiếu chính phủ. Xét trong ngắn hạn, điều này quả thực giúp giảm chi phí huy động vốn, nhưng nếu cứ tiếp diễn lâu dài thì hiệu quả phân bổ nguồn lực sẽ đáng lo ngại. ING nhận định thị trường trái phiếu hiện đang định giá quá bi quan, đồng thời dự báo lợi suất trái phiếu chính phủ kỳ hạn 10 năm sẽ trở lại mức 1,9% vào cuối năm 2027 — với điều kiện khẩu vị rủi ro phục hồi, áp lực từ phía nguồn cung kéo dài và ngân hàng trung ương bắt đầu cảnh giác trước mức lợi suất kỳ hạn dài quá thấp.
Nói thẳng ra, đợt tăng này chủ yếu đến từ việc phân bổ vốn một cách thụ động, chứ không phải chủ động lạc quan. Đến ngày nhu cầu tín dụng phục hồi, ngân hàng không còn phải ôm trái phiếu chính phủ mà sống nữa, lợi suất tự nhiên sẽ tăng. Chu kỳ vẫn cứ xoay vòng như vậy, chỉ là chẳng biết bước ngoặt này bao giờ mới đến.
Deutsche Bank gần đây đưa ra một nhận định khá thú vị: khi cổ phiếu công nghệ bị bán tháo, đồng USD lại không lao dốc theo mà còn trụ vững.
Họ cho rằng có hai nguyên nhân: thứ nhất, lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ và chênh lệch lãi suất vẫn đang nâng đỡ đồng USD; thứ hai, nhà đầu tư nước ngoài tranh thủ lúc thị trường hỗn loạn để bắt đáy. Số liệu khá rõ ràng — hồi đầu tháng 11, khi Nasdaq lao dốc từ mức hơn 31.000 điểm xuống quanh 27.000 điểm, dòng vốn ròng nước ngoài đổ vào cổ phiếu Mỹ thông qua ETF lại tăng vọt, với mức đỉnh 2,6 tỷ USD trong một ngày.
Thực ra, cách làm này chẳng có gì mới. Mỗi khi chứng khoán Mỹ điều chỉnh mạnh, luôn có một nhóm người cho rằng «giá rẻ chính là cơ hội», đặc biệt là các tổ chức nước ngoài phân bổ tài sản USD dài hạn. Họ không quan tâm đến biến động ngắn hạn mà nhìn vào lợi suất tương đối trong trung và dài hạn, cũng như lợi thế thanh khoản của tài sản định giá bằng USD. Kết quả là: chứng khoán giảm, dòng vốn lại đổ vào để nâng đỡ thị trường, đồng thời giúp tỷ giá ổn định.
Dòng vốn «chảy ngược» này thực ra phản ánh một vấn đề cũ: dù USD và chứng khoán Mỹ có thể tách rời nhau trong ngắn hạn, nhưng về trung và dài hạn, chúng vẫn gắn bó với nhau. Chỉ cần lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ không sụp đổ và kỳ vọng về chính sách của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) chưa đảo chiều hoàn toàn, vốn ngoại vẫn sẽ xem tài sản USD là nơi trú ẩn an toàn và nền tảng phân bổ danh mục.
Tất nhiên, lực nâng đỡ này kéo dài được bao lâu còn phụ thuộc vào hai điều: thứ nhất, đợt điều chỉnh này của chứng khoán Mỹ sẽ sâu đến mức nào; thứ hai, Fed sẽ hành động ra sao trong thời gian tới. Nếu cổ phiếu công nghệ tiếp tục bị bán tháo, trong khi lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ cũng bắt đầu suy yếu, thì dòng vốn ngoại bắt đáy lần này có trụ vững được hay không vẫn còn là dấu hỏi.
Deutsche Bank gần đây có một số liệu khá thú vị: từ năm 2021 đến nay, tỷ trọng cổ phiếu của các quỹ chủ động luôn tương quan nghịch với biến động trái phiếu Kho bạc Mỹ (chỉ số MOVE), với hệ số tương quan -62% — nghĩa là cứ thị trường trái phiếu chao đảo thì dòng vốn chủ động lại co vòi.
Nhưng đợt này có phần khác. Tỷ trọng cổ phiếu chủ động giảm mạnh hơn nhiều so với mức đáng lẽ tương ứng với đà tăng của chỉ số MOVE. Nói cách khác, không chỉ biến động trên thị trường trái phiếu đang buộc họ giảm tỷ trọng; sự bất định về định giá AI và phần bù rủi ro của cổ phiếu công nghệ cũng đang khiến họ rút lui nhanh hơn.
Việc giảm tỷ trọng quá mức như vậy thường báo hiệu điều gì? Hoặc niềm tin vào một lĩnh vực nào đó đã sụp đổ, hoặc các tổ chức bắt đầu định giá lại rủi ro đuôi. Trong hai tháng qua, ngày càng có nhiều ý kiến cho rằng AI đang ở trong bong bóng; các nhà đầu tư chủ động bỏ phiếu bằng chân còn nhanh hơn lên tiếng.
Trong lịch sử, mỗi khi dòng vốn chủ động rút khỏi cổ phiếu công nghệ vượt xa dự đoán, tiếp theo thường là định giá được điều chỉnh lại hoặc thanh khoản gặp vấn đề. Hiện cả hai yếu tố đều đang hiện hữu.
Tháng 10, thặng dư kết hối và bán ngoại tệ thay khách hàng của các ngân hàng đạt 65,2 tỷ USD, chênh lệch thu chi ngoại tệ với nước ngoài là 76,9 tỷ USD — chênh nhau 11,7 tỷ USD. Khoảng thiếu hụt này cho thấy điều gì? Doanh nghiệp tích trữ ngoại tệ hoặc trì hoãn kết hối.
Hành vi này rất phổ biến khi có kỳ vọng đồng nội tệ mất giá. Có ngoại tệ rồi nhưng chưa vội đổi sang nhân dân tệ, cứ chờ xem sao. Có thể là do nhận định về diễn biến tỷ giá, cũng có thể là để dự phòng thanh khoản.
Trong lịch sử, mỗi lần ý muốn kết hối suy yếu như vậy thường đi kèm với biến động niềm tin vào đồng nội tệ hoặc việc phòng ngừa rủi ro trước những bất định về chính sách trong tương lai. Đây không phải là hoảng loạn, mà là quản lý vốn một cách thực tế.
Khoảng chênh 11,7 tỷ USD này phản ánh sự khác biệt tinh tế giữa kỳ vọng thực tế của thị trường và số liệu chính thức. Số liệu thặng dư trông có vẻ khả quan, nhưng hành vi dòng vốn lại kể cho bạn một câu chuyện khác.
Tháng 10 năm 2026, đồng nhân dân tệ tăng giá 0,74% so với đô la Mỹ. Thặng dư giao dịch mua bán ngoại hối thay mặt khách hàng của các ngân hàng tăng lên 65,2 tỷ đô la Mỹ (so với 62,9 tỷ tháng trước), cho thấy trong chu kỳ tăng giá, doanh nghiệp và người dân sẵn lòng đổi ngoại tệ sang nhân dân tệ hơn. Đây là động thái rất điển hình — khi tỷ giá mạnh lên, mọi người có xu hướng bán ngoại tệ lấy nhân dân tệ để chốt lời hoặc giảm mức độ tiếp xúc với ngoại tệ.
Nhìn lại lịch sử, thặng dư giao dịch mua bán ngoại hối tăng thường đi kèm với kỳ vọng dòng vốn vào được cải thiện hoặc doanh nghiệp xuất khẩu đẩy nhanh việc thu hồi tiền và đổi ngoại tệ. Nhưng cần lưu ý rằng liệu thặng dư này có thể duy trì hay không còn phụ thuộc vào chỉ số đô la Mỹ, chênh lệch lãi suất Trung-Mỹ và các tín hiệu chính sách. Nếu chỉ là nhịp phục hồi kỹ thuật ngắn hạn, thặng dư có thể nhanh chóng thu hẹp.
Với người bình thường, nếu bạn có thu nhập bằng ngoại tệ hoặc nắm giữ tài sản bằng đô la Mỹ, đây có thể là thời điểm thích hợp để cân nhắc đổi tiền hoặc chuyển tiền. Tất nhiên, chọn đúng thời điểm luôn là việc khó nhất — xu hướng tăng giá có thể kéo dài đến đâu còn phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế vĩ mô rộng hơn và những tính toán chính sách.
Nhận định của Morgan Stanley về tỷ lệ sử dụng công suất khá thú vị. Từ 72,8% lên 76,5%, thoạt nhìn chỉ là vài điểm phần trăm, nhưng ý nghĩa đằng sau lại hoàn toàn khác.
Trong đợt cải cách cơ cấu nguồn cung năm 2016–2017, chỉ sau vài quý, tỷ lệ này đã tăng từ 73% lên trên 76,5%. Điều gì đã tạo nên kết quả đó? Cắt giảm công suất theo chỉ đạo hành chính, cộng với động lực kép từ bất động sản và hạ tầng; phía cầu cũng được hỗ trợ. Còn hiện nay thì sao? Nhu cầu nội địa yếu, chính sách lại không muốn tung ra kích thích trên diện rộng, nên quá trình đào thải công suất đương nhiên diễn ra chậm hơn.
Chu kỳ phục hồi kéo dài từ hai đến ba năm có ý nghĩa gì? Điều đó có nghĩa là lợi nhuận doanh nghiệp sẽ tiếp tục chịu áp lực trong thời gian này, PPI có thể duy trì ở mức thấp trong thời gian dài, còn giá hàng hóa công nghiệp sẽ yếu. Với hàng hóa cơ bản, đây chẳng phải tin tốt — sự suy yếu mang tính cơ cấu của nhu cầu từ Trung Quốc sẽ là một yếu tố kéo dài.
Kinh nghiệm lịch sử cho thấy tốc độ phục hồi của chu kỳ công suất về bản chất phụ thuộc vào quyết tâm chính sách và độ co giãn của nhu cầu. Hiện cả hai điều kiện này đều không có, vậy chỉ còn cách kiên nhẫn chờ thời gian bào mòn dần. Nếu thị trường vẫn đang chờ một cú đảo chiều hình chữ V, có lẽ sẽ phải thất vọng.
Gần đây, các quan chức Fed liên tục đưa ra những phát ngôn cứng rắn theo hướng diều hâu, khiến thị trường bắt đầu điều chỉnh kỳ vọng.
Vào thời điểm công bố biểu đồ chấm tháng 9, mọi người vẫn nghĩ tháng 12 sẽ tăng lãi suất thêm một lần rồi dừng. Nhưng giờ thì khác: thị trường bắt đầu tính đến khả năng tăng một lần vào tháng 12 và thêm một lần nữa vào tháng 1 năm sau (lộ trình hơi thiên về diều hâu). Cũng có ý kiến cho rằng Fed sẽ tăng thẳng 50 điểm cơ bản vào tháng 12, rồi tăng thêm một lần nữa trong năm sau (nhiều hơn 50 điểm so với tháng 9). Quan điểm thận trọng hơn cho rằng không nên quá quyết liệt, cứ từ từ: tăng một lần vào tháng 12, rồi mỗi tháng 1 và tháng 3 năm sau tăng thêm một lần.
Nhìn chung, biểu đồ chấm tháng 12 sẽ khá rối, với bất đồng chính nằm ở việc năm sau sẽ tăng lãi suất một hay hai lần. Trong giai đoạn kỳ vọng biến động khó lường này, tỷ giá sẽ dao động khá rõ. Những ai dùng công cụ chuyển đổi tiền tệ hoặc quan tâm đến tỷ giá có thể theo dõi sát chỉ số USD và diễn biến của các cặp tiền tệ chính. Lộ trình chính sách càng thiếu rõ ràng, biến động ngắn hạn càng lớn.
Báo cáo gần đây của Morgan Stanley khá thú vị, đề cập đến tình thế tiến thoái lưỡng nan của tỷ giá nhân dân tệ.
Lạm phát thấp quả thực có tác dụng hỗ trợ phần nào cho tỷ giá danh nghĩa, theo quy luật một giá — chuyện cũ nhắc lại thôi. Nhưng vấn đề là lạm phát thấp cũng đồng nghĩa với việc lãi suất danh nghĩa trong nước khó tăng lên, điều này lại gây sức ép lên tỷ giá. Vì vậy, hiện tại là hai lực lượng đối chọi nhau, kéo co qua lại.
Họ dự báo đến năm 2030, chỉ số giảm phát GDP của Trung Quốc sẽ dao động trong khoảng vừa phải, khoảng 0,5%-1,0%. Nói thật, dự báo này khá thận trọng nhưng cũng thực tế, phù hợp với áp lực giảm phát mang tính cơ cấu hiện nay.
Điều thú vị hơn là hiện tượng tách rời gần đây. Từ cuối năm ngoái đến nay, tỷ giá USD/CNH không còn biến động nhiều theo chênh lệch lãi suất Trung-Mỹ. Nhìn vào hiện tại, chênh lệch lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm giữa Trung Quốc và Mỹ vẫn đảo chiều tới 3,3%; theo lý thuyết, vốn đáng lẽ phải chảy sang Mỹ, còn nhân dân tệ thì phải mất giá. Nhưng trên thực tế, làn sóng doanh nghiệp xuất khẩu đổi ngoại tệ đã đẩy CNH lên sát mức 6,67.
Điều này cho thấy gì? Dòng chảy thương mại thực mới là yếu tố quyết định. Chỉ nhìn vào lý thuyết ngang giá lãi suất thì không còn đủ nữa; dòng tiền thực từ việc đổi doanh thu xuất khẩu sang nhân dân tệ mới là lực lượng chủ chốt chi phối tỷ giá trong ngắn hạn. Đó cũng là lý do tôi luôn nhấn mạnh cần theo dõi số liệu thương mại và hoạt động đổi ngoại tệ, thay vì chỉ chăm chăm nhìn chênh lệch lãi suất rồi đoán mò.
Tất nhiên, hiện tượng tách rời này có thể kéo dài bao lâu vẫn là một câu hỏi. Nếu tăng trưởng xuất khẩu chậm lại hoặc doanh nghiệp giảm nhu cầu đổi ngoại tệ, áp lực từ chênh lệch lãi suất sẽ quay trở lại. Trong ngắn hạn, hãy nhìn vào dòng chảy thương mại; còn trung hạn, vẫn phải quay về các yếu tố cơ bản và kỳ vọng chính sách.
Số liệu đầu tư tài sản cố định đầu năm 2026 đã được công bố: trong 31 tỉnh, thành và khu tự trị trên cả nước, chỉ có 3 nơi đạt tăng trưởng dương, còn lại 28 nơi đều tăng trưởng âm. Tỷ lệ này đã nói lên vấn đề.
Ninh Hạ dẫn đầu với 5,3%, Thượng Hải tăng 3,8%, Bắc Kinh tăng 3,7% — ba nơi này hoặc là trọng điểm được ưu tiên về chính sách, hoặc vẫn còn đủ sức chống đỡ về tài chính. Nhưng nhìn sang phía bên kia: Liêu Ninh, Quảng Tây và Thanh Hải đều giảm hơn 25%. Đây không phải là điều chỉnh mang tính chu kỳ, mà là vấn đề mang tính cơ cấu trong phân bổ vốn.
Tôi đã chứng kiến sự phân hóa tương tự giữa các vùng vào năm 2008 — khi đó cũng chỉ có một số ít tỉnh gồng gánh tình hình, còn đầu tư ở phần lớn các địa phương thì lao dốc. Cuối cùng, đợt suy thoái ấy được vực đỡ bằng gói kích thích 4.000 tỷ nhân dân tệ, nhưng bối cảnh hiện nay hoàn toàn khác: nợ chính quyền địa phương chồng chất, nguồn thu từ đất đai không còn hiệu quả, vốn tư nhân đứng ngoài quan sát, áp lực dòng vốn nước ngoài chảy ra vẫn còn.
Đầu tư tài sản cố định là chỉ báo dẫn dắt của nền kinh tế. Tăng trưởng âm ở 28 tỉnh đồng nghĩa với việc việc làm, tiêu dùng và thu thuế trong 6–12 tháng tới đều sẽ chịu áp lực. Kinh nghiệm lịch sử cho tôi biết rằng vào những thời điểm như thế này cần theo dõi hai tín hiệu: một là Trung ương có ra tay vực đỡ hay không (nhưng dư địa nhỏ hơn trước rất nhiều), hai là khi nào niềm tin của vốn tư nhân phục hồi (hiện chưa thấy dấu hiệu nào).
Không phải bi quan, mà là nhận thức về chu kỳ — chu kỳ suy giảm lần này chỉ mới bắt đầu lộ rõ, đừng mong sẽ phục hồi theo hình chữ V.
Sản lượng sản phẩm đồng tháng 10 giảm nhẹ 1,8% xuống còn 1,991 triệu tấn; mức giảm thu hẹp gần 6 điểm phần trăm so với tháng trước. Nguyên nhân chính: giá đồng quá cao, các ngành hạ nguồn không muốn bổ sung hàng tồn kho; nhu cầu xây dựng truyền thống tiếp tục yếu. Sản lượng lũy kế từ tháng 1 đến tháng 10 đạt 20,059 triệu tấn, giảm 2,5% so với cùng kỳ năm trước.
Số liệu này khá thú vị — mức giảm sản lượng thu hẹp cho thấy dù giá đồng vẫn ở mức cao, các ngành hạ nguồn chưa hoàn toàn chững lại. Có thể một số doanh nghiệp bắt đầu bổ sung hàng tồn kho một cách thụ động, hoặc nhu cầu thiết yếu từ các lĩnh vực năng lượng mới và lưới điện đang đóng vai trò nâng đỡ. Nhu cầu xây dựng truyền thống yếu kém vốn là vấn đề lâu nay, nhưng nếu giá đồng điều chỉnh giảm, các ngành hạ nguồn có thể sẽ đón một đợt bổ sung hàng tồn kho.
Ngoài ra, sự phân kỳ giữa sản lượng sản phẩm đồng và giá đồng đáng được chú ý — sản lượng giảm nhưng giá đồng vẫn vững, cho thấy cả cung lẫn cầu đều đang giằng co. Nếu kỳ vọng Fed hạ lãi suất tăng lên, $LME đồng có thể tiếp tục hưởng lợi từ kỳ vọng thanh khoản. Nhưng nếu thị trường bất động sản Trung Quốc phục hồi không như kỳ vọng, nhu cầu sản phẩm đồng có thể tiếp tục chịu áp lực.
Trong một thị trường phân hóa mang tính cơ cấu như thế này, không dễ để chỉ mua hoặc chỉ bán. Điều quan trọng hơn là theo dõi những thay đổi cận biên ở từng lĩnh vực cụ thể — chẳng hạn như đầu tư vào lưới điện và nhịp độ bổ sung hàng tồn kho trong chuỗi ngành xe năng lượng mới. Câu chuyện kinh tế vĩ mô truyền thống (bất động sản + cơ sở hạ tầng) đang ngày càng giảm tác động thúc đẩy nhu cầu đồng, trong khi các động lực nhu cầu mới vẫn đang ở giai đoạn hình thành.
Gần đây, Bộ Thương mại liên tục siết chặt xuất khẩu năng lực tính toán AI sang Trung Quốc. Ai cũng biết rằng khi căng thẳng thương mại Mỹ-Trung leo thang, đất hiếm thường là công cụ phản đòn mà phía Trung Quốc sử dụng. Nhưng hãy nhìn những cổ phiếu đất hiếm và khoáng sản thiết yếu được chính phủ Mỹ hậu thuẫn — LAC, MP Materials, TMQ, USAR — hiện tất cả đều rơi về gần mức thấp nhất trong 52 tuần. Khối lượng giao dịch quyền chọn mua ít đến thảm hại, thị trường phái sinh gần như chẳng ai đầu cơ.
Điều đó cho thấy gì? Thị trường hoàn toàn chưa định giá rủi ro địa chính trị. Hoặc mọi người cho rằng lần này Trung Quốc sẽ không dùng quân bài đất hiếm, hoặc họ đã quen phớt lờ rủi ro chuỗi cung ứng cho đến khi sự cố thật sự xảy ra rồi mới cuống cuồng xoay xở. Lịch sử lần nào cũng vậy: lúc yên ổn thì chẳng ai quan tâm, đến khi bị bóp nghẹt nguồn cung mới chợt nhận ra.
Tôi không nói là giá sẽ tăng vọt ngay lập tức, nhưng khi vị thế trên thị trường lạnh lẽo đến mức này, thường sẽ tạo nên một thiết lập có lợi nhuận tiềm năng lớn hơn nhiều so với rủi ro. Nếu một ngày nào đó thật sự có động thái, những cổ phiếu và quyền chọn này sẽ phản ứng dữ dội. Các nhà giao dịch kỳ cựu đều hiểu: rủi ro mà thị trường không trả thêm phần bù chính là rủi ro thực sự.