Tại sao một tác nhân AI cần cả giới hạn cho mỗi giao dịch lẫn giới hạn tổng chi tiêu?
Ngân sách 10 USD nghe có vẻ là một quy tắc an toàn đủ để áp dụng cho một tác nhân AI tự chủ. Nhưng quy tắc này chỉ trả lời một câu hỏi: tổng cộng tác nhân có thể chi bao nhiêu?
Nó không trả lời được tác nhân có thể chi bao nhiêu trong một lần giao dịch.
Hãy tưởng tượng một tác nhân được cấp ngân sách 10 USD. Nếu không có giới hạn cho mỗi giao dịch, một yêu cầu API có thể tiêu tốn 8 USD. Tổng ngân sách vẫn được đảm bảo, nhưng chỉ một quyết định đã sử dụng 80% số tiền khả dụng.
Giờ hãy xét trường hợp ngược lại. Tác nhân chỉ có thể chi tối đa 2 USD cho mỗi giao dịch, nhưng không có giới hạn tổng chi tiêu. Tác nhân có thể thực hiện nhiều khoản thanh toán nhỏ, mỗi khoản đều được cho phép, trong khi tổng chi tiêu không ngừng tăng lên.
Đây là hai rủi ro khác nhau. Kite Passport xử lý chúng bằng các tham số Spending Session riêng biệt:
- `max_amount_per_tx` giới hạn số tiền của một giao dịch. - `max_total_amount` giới hạn tổng chi tiêu trong cả phiên.
Ví dụ được ghi lại kết hợp giới hạn 2 USD cho mỗi giao dịch, ngân sách tổng 10 USD và phiên kéo dài 24 giờ.
Còn hai giới hạn khác đáng lưu ý: thời điểm phiên hết hạn và phạm vi thực thi. Một phiên có thể hạn chế những nơi mà tác nhân được phép gửi yêu cầu trả phí. Nếu khoản thanh toán vượt quá giới hạn đã cấu hình hoặc vi phạm phạm vi được phép, hệ thống backend sẽ từ chối khoản thanh toán đó. Tác nhân phải được người dùng phê duyệt rõ ràng trước khi yêu cầu quyền hạn rộng hơn.
Sự khác biệt này rất quan trọng vì một tác nhân AI không cần quyền hạn tài chính vô hạn để hoạt động tự chủ.
Tác nhân cần đủ quyền để tự mình hoàn thành một nhiệm vụ, nhưng không cần nhiều đến mức một quyết định sai lầm có thể dẫn đến một chuỗi chi tiêu mất kiểm soát.
Đó là khác biệt giữa việc đưa cho tác nhân một chiếc ví và trao cho nó quyền sử dụng tiền có giới hạn.
Bạn sẽ vạch ranh giới ở đâu giữa quyền tự chủ của tác nhân và quyền kiểm soát tài chính của người dùng?
Bạn đã đoán đúng hướng của thị trường. Vậy tại sao bạn vẫn có thể mất tiền?
Có vẻ như logic rất đơn giản:
Bạn nghĩ rằng tài sản sẽ tăng giá → bạn mua → nó tăng → bạn kiếm được lợi nhuận.
Nhưng dự báo đúng vẫn chưa hề đảm bảo rằng giao dịch sẽ sinh lời.
Hãy hình dung:
Bạn mua một tài sản với giá 100 đô la, kỳ vọng nó sẽ tăng lên 110.
Tài sản thực sự bắt đầu tăng — nhưng chỉ lên đến 103.
Sau đó nó đảo chiều và giảm xuống còn 95.
Bạn xác định đúng hướng, nhưng mức biến động là chưa đủ để giao dịch của bạn đạt được kết quả như mong muốn.
Còn một điểm nữa — thời gian.
Bạn có thể dự đoán đúng rằng tài sản sẽ tăng, nhưng nếu điều đó xảy ra sau khi bạn đã đóng vị thế hoặc khi thời hạn hiệu lực của công cụ đã hết, thì dự báo của bạn sẽ không giúp ích gì.
Vì vậy có sự khác biệt giữa:
“我 đoán đúng giá sẽ đi về đâu”
và
“Giao dịch của tôi đã kiếm được tiền”.
Kết quả phụ thuộc không chỉ vào hướng giá mà còn vào:
quy mô biến động; mốc thời điểm vào và ra khỏi lệnh; quy mô vị thế; các điều kiện của chính công cụ đó; phí giao dịch và các chi phí khác.
Đoán đúng hướng chỉ là một phần của giao dịch.
Bạn có thể đúng về thị trường, nhưng lại xây dựng vị thế không đúng.
Tại sao hai hợp đồng tương lai (perpetual) cho cùng một cổ phiếu lại có cơ chế giá khác nhau?
Tôi đã chú ý đến một chi tiết trong TradFi Perpetuals.
Binance cung cấp các hợp đồng theo định dạng USDT-Priced và Quanto.
Nghe có vẻ là nếu tài sản cơ sở là như nhau, thì chỉ khác nhau ở tên gọi.
Nhưng cơ chế lại khác.
Với hợp đồng USDT-Priced, giá chỉ số được hình thành từ giá cổ phiếu trên sàn giao dịch chính của nó, có tính đến tỷ giá hối đoái.
Đối với cổ phiếu ở Hồng Kông, điều này có nghĩa là: giá trên HKEX + tỷ giá HKD/USD.
Trong khi đó, với Quanto thì cách tiếp cận khác: hợp đồng được định danh bằng tiền tệ địa phương, nhưng ký quỹ (margin) và lãi/lỗ (P&L) được tính bằng USDT mà không cần chuyển đổi theo tỷ giá FX.
Và ở đây nảy sinh một điểm khác biệt thú vị.
Nếu giá cổ phiếu không đổi nhưng HKD/USD biến động, thì kết quả với hợp đồng USDT-Priced có thể khác so với Quanto.
Tức là hai hợp đồng có thể bám theo cùng một underlying nhưng có độ nhạy khác nhau đối với yếu tố tiền tệ.
Với tôi, đây là một ví dụ tốt cho thấy khi chọn phái sinh, không chỉ đủ để nhìn vào tài sản cơ sở.
Cần xem giá được hình thành như thế nào và P&L được tính ra sao.
Đôi khi phần rủi ro quan trọng không nằm ở chính tài sản, mà nằm ở cơ chế của hợp đồng.
Nếu Stock Perpetuals giao dịch 24/7, thì tại sao Stock Options — chỉ trong giờ giao dịch thông thường?
Tôi quen với việc trên Binance, các tài sản truyền thống có thể xuất hiện trong một mô hình giao dịch hoàn toàn khác.
Ví dụ, Stock Perpetuals giao dịch 24/7.
Vì vậy, tôi bắt đầu tò mò chuyện gì đang xảy ra với Stock Options.
Binance ra mắt quyền chọn (options) cho cổ phiếu và ETF của Mỹ, nhưng chúng không chuyển sang chế độ giao dịch suốt ngày. Với đa số các quyền chọn như vậy, giao dịch diễn ra trong giờ giao dịch thông thường của thị trường Mỹ, không có pre-market và after-hours.
Nếu hai công cụ TradFi được cung cấp trên cùng một nền tảng, tại sao một công cụ có thể giao dịch 24/7, còn công cụ kia vẫn gắn với giờ của thị trường truyền thống?
Với tôi, đây là một ví dụ tốt cho thấy: cơ sở hạ tầng crypto ≠ cấu trúc thị trường crypto.
Việc chuyển một công cụ tài chính sang môi trường mới không đồng nghĩa với việc tự động thay đổi tất cả các quy tắc vận hành của nó.
Logic của chính bản thân công cụ tài chính có thể vẫn giữ lại một phần tính truyền thống.
Vì vậy bây giờ, tôi thấy hứng thú khi theo dõi sự phát triển của TradFi trên Binance theo một góc nhìn hơi khác:
cụ thể điều gì thay đổi khi các công cụ tài chính truyền thống chuyển sang môi trường crypto-native — và điều gì vẫn còn gắn với mô hình thị trường cũ?
Phần thú vị có thể bắt đầu khi việc thanh lý không giải quyết dứt điểm khoản vay.
Mô hình tư duy thông thường khá đơn giản:
tài sản thế chấp → thanh lý → khoản nợ được giải quyết.
Nhưng đó không phải lúc nào cũng là kết thúc của quy trình.
Nếu khoản vay chưa được thanh toán khi đến hạn, nó sẽ bước vào một “cửa sổ thanh lý” kéo dài hai giờ. Nếu sau khoảng thời gian đó khoản vay vẫn chưa được thanh toán hoặc chỉ được thanh lý một phần, thì Bàn giao Vật chất (Physical Delivery) sẽ bắt đầu.
Điều này làm thay đổi lộ trình thu hồi.
Thay vì coi phần vị thế còn lại chỉ đơn giản là “tài sản thế chấp”, TermMax tạo ra một quỹ chuộc lại (redemption pool) bao gồm các token nền tảng (underlying) và các token tài sản thế chấp (collateral).
Người nắm giữ FT sau đó có thể thực hiện chuộc lại thông qua quỹ đó và nhận phân phối tương ứng dựa trên tỷ lệ phần FT của họ so với tổng số FT đang lưu hành trên thị trường.
Điều này không có nghĩa là thu hồi chắc chắn.
Cũng không có nghĩa là bên cho vay chỉ đơn giản nhận được tài sản thế chấp.
Nhưng nó đặt ra một câu hỏi khác: giá trị tài sản còn lại sẽ được xử lý như thế nào khi thanh lý không giải quyết toàn bộ vị thế?
Bàn giao Vật chất không loại bỏ rủi ro đó. Nó chỉ xác định cơ chế giải quyết tiếp theo.
Tại sao TSLAB có hệ số ký quỹ (collateral factor) 60% nhưng lại có ngưỡng thanh lý (liquidation threshold) 70% trên Venus?
Ban đầu, những con số đó trông giống như hai cách nói cùng một điều đối với tôi.
Nếu Venus công nhận 60% giá trị tài sản để vay, vậy tại sao ngưỡng thanh lý lại là 70%?
Sau đó tôi nhận ra mình đã trộn lẫn hai tham số rủi ro khác nhau.
Hệ số ký quỹ trả lời một câu hỏi:
Bao nhiêu giá trị của tài sản được cung cấp có thể được tính vào năng lực vay?
Còn ngưỡng thanh lý trả lời một câu hỏi khác:
Tại thời điểm nào thì vị thế trở nên đủ điều kiện để bị thanh lý?
Đối với TSLAB và NVDAB, Venus ban đầu đặt:
60% hệ số ký quỹ 70% ngưỡng thanh lý
Đối với SPCXB:
50% hệ số ký quỹ 65% ngưỡng thanh lý.
Và có một chi tiết quan trọng: việc vay đã bị tạm dừng khi ra mắt, với hạn mức vay (borrow cap) được đặt về 0.
Vì vậy, những con số này không phải là bằng chứng rằng người dùng đã đang vay dựa trên bStocks. Chúng chỉ là các tham số rủi ro ban đầu để xác định cách các thị trường đó sẽ được xử lý.
Điều đó khiến tôi nhìn hai tỷ lệ theo một cách khác.
Hệ số ký quỹ giới hạn mức độ năng lực vay mà tài sản thế chấp có thể tạo ra.
Ngưỡng thanh lý xác định ranh giới mà vị thế bước vào vùng rủi ro bị thanh lý.
Vì thế, khoảng chênh lệch giữa chúng không phải là sự mâu thuẫn.
Nó là một lớp đệm giữa:
“Khối tài sản thế chấp này có thể hỗ trợ được bao nhiêu?”
và
“Vị thế có thể xấu đi đến đâu trước khi việc thanh lý trở nên có thể xảy ra?”
Với tôi, đây là một trong những điều thú vị hơn khi đưa cổ phiếu được token hóa vào DeFi.
Token có thể đại diện cho cùng một mức độ tiếp xúc (exposure) cơ bản.
Nhưng một khi một giao thức khác chấp nhận nó làm tài sản thế chấp, thì tài sản đó lại nhận được một khung rủi ro hoàn toàn khác.
Không phải mọi lãi suất cố định trong DeFi đều phải là một con số duy nhất.
TermMax tiếp cận thanh khoản theo một cách khác.
Các lệnh Range Orders của nó cho phép thị trường sử dụng một đường cong giá, trong đó lãi suất thay đổi khi thanh khoản được tiêu thụ.
Vì vậy thay vì:
→ một lãi suất cho toàn bộ thị trường
bạn có thể có:
→ một lãi suất cho dải thanh khoản đầu tiên → một lãi suất khác cho dải tiếp theo → các điều kiện khác nhau sâu hơn trong đường cong
Một Market duy nhất có thể chứa nhiều Range Orders, và TermMax hỗ trợ cả đường cong cho vay lẫn đường cong cho vay mượn.
Ngoài ra còn có Two-Way Range Order, nơi thanh khoản cho vay và thanh khoản vay mượn có thể được cấu hình trong cùng một lệnh.
Với tôi, đây là một trong những phần thú vị hơn của TermMax: các thị trường lãi suất cố định trở thành các thị trường thanh khoản có thể lập trình thay vì chỉ là các sản phẩm “APR cố định”.
Tại sao một lần chuyển token có thể có cả số lượng thô (raw) và số lượng hiển thị (UI)?
Trước đây tôi cứ nghĩ một lần chuyển token chỉ có một số lượng: con số được ghi trực tiếp trên chuỗi.
Nhưng BEP-677 thêm một lớp nữa: số lượng thô và số lượng hiển thị không nhất thiết phải giống nhau.
Vậy rốt cuộc tôi đang xem con số nào?
Số lượng thô (raw amount) là số lượng ở cấp độ blockchain.
Số lượng hiển thị (UI amount) là cách biểu diễn dành cho người dùng, được tính bằng một hệ số UI (UI multiplier):
raw amount × UI multiplier ÷ 1e18 = UI amount
Ví dụ, hệ số nhân 2.0× có thể khiến 100 đơn vị thô trông như là 200 đơn vị UI — mà không hề thay đổi số dư raw.
Và BEP-677 đi xa hơn một bước.
Nó định nghĩa TransferWithUIAmount, mang theo cả số lượng thô và số lượng đã được điều chỉnh theo UI, bên cạnh sự kiện chuyển BEP-20 thông thường.
Nghe có vẻ chỉ là một chi tiết kỹ thuật nhỏ.
Nhưng nó giải quyết một vấn đề thực sự cho các token hóa RWA: cách biểu diễn kinh tế của một tài sản có thể cần thay đổi mà không phải chuyển token trên chuỗi.
Đó cũng là lý do khiến tôi chú ý khi tìm hiểu về bStocks.
Binance mô tả bStocks là các token BEP-20 trên BNB Smart Chain và cho biết họ tích hợp BEP-677 / Scaled UI Amount cho các use case RWA.
Vì vậy, thực sự có hai lớp cần nhìn vào:
những gì blockchain ghi nhận
so với
những gì người dùng được cho là nên thấy.
Khi bạn xem số dư token, bạn thực sự đang nhìn vào lớp nào?
Nếu một bStock tồn tại trên blockchain công khai, thì điều gì vẫn quyết định liệu một giao dịch chuyển nhượng có được phép không?
Ban đầu, tôi cho rằng một token BEP-20 trên BNB Smart Chain sẽ hoạt động giống như bất kỳ tài sản on-chain nào:
ví → giao dịch → chuyển nhượng.
Nhưng bStocks có thêm một lớp nữa.
Bạn có thể rút một bStock về ví BNB Smart Chain tương thích để tự quản lý.
Tuy nhiên, các khoản rút vẫn phải tuân theo các hạn chế chuyển nhượng, điều khiển của smart-contract, sàng lọc lệnh trừng phạt và luật pháp hiện hành.
Và còn một chi tiết thú vị hơn:
Bên phát hành giữ quyền đưa vào danh sách đen các địa chỉ ví trong các trường hợp liên quan đến luật áp dụng, điều khiển smart-contract hoặc lệnh trừng phạt.
Vì vậy, việc tồn tại trên chuỗi không có nghĩa là toàn bộ quy tắc của sản phẩm tài chính sẽ biến mất.
Blockchain cung cấp “đường ray”.
Còn sản phẩm tài chính vẫn có quy tắc riêng.
Tự quản lý thay đổi nơi tôi nắm giữ token — chứ không phải những quy tắc nào áp dụng cho sản phẩm.
Chính sự khác biệt đó đã thay đổi cách tôi nghĩ về bStocks.
Thay vì chỉ hỏi:
“Token này có nằm trên on-chain không?”
Tôi cũng sẽ hỏi:
“Điều gì vẫn quyết định liệu việc chuyển nhượng có được phép hay không?”
4–21× là một con số lớn. Nhưng nó thực sự cho chúng ta biết điều gì?
Binance Research phát hiện rằng bStocks tạo ra lượng giao dịch mua/bán (turnover) cao hơn 4–21× trên mỗi đơn vị cung niêm yết so với các cổ phiếu cơ sở của chúng.
Phản ứng đầu tiên của tôi là:
Vậy có nghĩa là nhu cầu cao hơn 4–21× không?
Không hẳn.
Con số này được biểu thị trên mỗi đơn vị cung niêm yết.
Vì vậy, tỷ lệ 4–21× không nên được hiểu là nhu cầu tổng cộng cao hơn 4–21×.
Nó cho thấy rằng mức giao dịch so với lượng cung niêm yết sẵn có trông rất khác nhau giữa bStocks và các cổ phiếu cơ sở của chúng.
Đó là điều khiến tôi thấy thú vị ở con số này.
Tiêu đề là 4–21×.
Nhưng câu hỏi quan trọng hơn là:
4–21× so với cái gì?
Vì khi bạn so sánh hoạt động thị trường, mẫu số có thể làm thay đổi câu chuyện nhiều như chính tử số.
Đừng chỉ nhìn vào turnover. Hãy nhìn nó được đo dựa trên cái gì.
Tại sao chính việc chuyển đổi lại cần tuân theo đồng hồ của thị trường?
Tôi hiểu vì sao giao dịch cổ phiếu trước đây thường tuân theo giờ giao dịch của thị trường.
Thị trường cơ sở có giờ mở cửa. Nó có giờ đóng cửa.
Và phần lớn hạ tầng xung quanh cổ phiếu được xây dựng dựa trên lịch trình đó.
Nhưng rồi tôi bắt gặp một điều gì đó về bStocks khiến tôi phải dừng lại và suy nghĩ:
việc chuyển đổi có thể thực hiện vào bất kỳ thời điểm nào.
Lúc đầu, tôi nghĩ việc chuyển đổi là một thứ tự nhiên sẽ theo cùng “đồng hồ” với cổ phiếu cơ sở.
Nhưng nếu tôi có thể chuyển đổi giữa một cổ phiếu trực tiếp và một bStock ngoài giờ giao dịch truyền thống, thì giả định đó bắt đầu trông có vẻ không còn hiển nhiên.
Điểm thú vị không chỉ là việc chuyển đổi có sẵn vào bất kỳ giờ nào.
Mà là điều mà nó thay đổi.
Thị trường cơ sở có thể có lịch giao dịch riêng.
Trong khi đó, việc chuyển đổi giữa hai định dạng có thể được thực hiện vào bất kỳ thời điểm nào.
Và điều đó khiến tôi tự hỏi:
Tại sao chính việc chuyển đổi lại cần tuân theo đồng hồ của thị trường?
Với tôi, đây là một trong những khác biệt thú vị hơn giữa hạ tầng thị trường truyền thống và một định dạng được token hóa.
Thị trường có thể vẫn có giờ của riêng nó.
Nhưng “cây cầu” giữa hai định dạng thì không nhất thiết phải như vậy.
Nếu 99,65% giao dịch của Tesla theo số lượng là giao dịch theo phần, thì quyền sở hữu theo phần thực sự chỉ là một tính năng truy cập?
Khi tôi lần đầu nghĩ về quyền sở hữu theo phần, tôi thấy nó chủ yếu như một tính năng về khả năng tiếp cận.
Một cách để mua mức độ tiếp xúc với một cổ phiếu đắt đỏ mà không cần đủ vốn cho một cổ phiếu trọn vẹn.
Sau đó tôi tìm thấy dữ liệu ban đầu về TSLAB.
Khoảng 99,65% các giao dịch Tesla là theo phần theo số lượng.
Và khối lượng theo phần chiếm 88,5% tổng giá trị giao dịch của TSLAB.
Điều đó khiến tôi nhìn nhận quyền sở hữu theo phần theo cách khác.
Nếu các giao dịch theo phần chiếm gần như toàn bộ hoạt động tính theo số lượng giao dịch, và vẫn đại diện cho phần lớn giá trị giao dịch, thì nó bắt đầu giống như nhiều hơn một tính năng chỉ dành cho các nhà đầu tư nhỏ.
Tôi bắt đầu tự hỏi:
Nếu quyền sở hữu theo phần không chỉ đơn thuần thay đổi ai có thể tiếp cận một cổ phiếu, mà còn là cách mức độ tiếp xúc với cổ phiếu đó thực sự được giao dịch?
Mô hình theo cả một cổ phiếu làm cho đơn vị đầu tư trở nên khá rõ ràng.
Giao dịch theo phần tách quy mô của vị thế khỏi giá của một cổ phiếu trọn vẹn.
Bạn có thể quyết định mức độ tiếp xúc mà bạn muốn, mà không cần trước tiên phải hỏi liệu bạn có đủ khả năng mua một cổ phiếu hoàn chỉnh hay không.
Và tôi nghĩ phần thú vị hơn nằm ở đó.
Câu hỏi không chỉ đơn giản là:
“Liệu tôi có thể mua một phần của Tesla không?”
Mà là:
“Khi phần trở thành đơn vị bình thường của giao dịch thì điều gì sẽ xảy ra?”
Với tôi, đây là một câu hỏi thú vị hơn nhiều về quyền sở hữu theo phần, chứ không chỉ gọi nó là một tính năng về khả năng tiếp cận.