Liên quan đến khái niệm nới lỏng định lượng (QE), có thể có nhiều định nghĩa khác nhau và gây tranh cãi trong ngành. Nhưng về cơ bản, đây là cơ chế vận hành thị trường (do ngân hàng trung ương thực hiện) nhằm tăng tính thanh khoản và lạm phát, mục đích của nó là kích thích nền kinh tế của một quốc gia, khuyến khích doanh nghiệp và người tiêu dùng tăng cường hành vi vay mượn và tiêu dùng, đồng thời kích thích nhu cầu trong nước.
Làm thế nào nó hoạt động?
Thông thường, hoạt động này liên quan đến việc ngân hàng trung ương bơm dòng tài chính vào hệ thống kinh tế bằng cách mua chứng khoán (như cổ phiếu, trái phiếu và tài sản kho bạc, v.v.) từ chính phủ hoặc ngân hàng thương mại.
Ngân hàng trung ương tăng quỹ dự trữ của các ngân hàng thành viên (dựa trên phần dự trữ do hệ thống ngân hàng nắm giữ) bằng cách mở rộng quy mô hoạt động tín dụng mới. Vì các hoạt động tín dụng mới không được hỗ trợ bởi bất kỳ thực thể nào có giá trị hàng hóa hoặc vật chất nên có thể nói rằng việc nới lỏng định lượng (QE) về cơ bản không xuất hiện từ đâu cả.
Do đó, mục đích của nới lỏng định lượng (QE) là tăng nguồn cung tiền và làm cho tiền dễ tiếp cận hơn như một cách kích thích hoạt động và tăng trưởng kinh tế. Ý tưởng chung là giữ lãi suất ở mức thấp, tạo điều kiện cho vay đối với các doanh nghiệp và người tiêu dùng, đồng thời tăng cường niềm tin vào nền kinh tế nói chung. Tuy nhiên, trên thực tế, QE không phải lúc nào cũng có tác dụng và trên thực tế, đây là một kế hoạch gây nhiều tranh cãi cho cả những người ủng hộ lẫn những người phản đối.
Chính sách nới lỏng định lượng là một chính sách tiền tệ tương đối lỏng lẻo. Một số học giả tin rằng Ngân hàng Nhật Bản lần đầu tiên sử dụng chính sách này vào cuối những năm 1990 (điều này được cho là đúng). Điều này đã gây tranh cãi vì nhiều nhà kinh tế tranh luận liệu các hoạt động tiền tệ của Nhật Bản vào thời điểm đó có thực sự cấu thành nên nới lỏng định lượng (QE) hay không. Kể từ đó, một số quốc gia khác cũng bắt đầu thực hiện chính sách nới lỏng định lượng để giảm thiểu khủng hoảng kinh tế.
Điều gì đã thúc đẩy việc sử dụng biện pháp nới lỏng định lượng (QE)?
Nới lỏng định lượng được thiết kế để giải quyết suy thoái kinh tế mà ngân hàng truyền thống không thể bảo vệ được. Mục tiêu chính của nới lỏng định lượng là làm tăng lạm phát (tránh giảm phát) - điều chỉnh lãi suất là một trong những công cụ chính mà ngân hàng trung ương sử dụng để kiểm soát tỷ lệ lạm phát. Khi hoạt động cho vay và tài chính chậm lại, ngân hàng trung ương của một quốc gia có thể hạ lãi suất để giúp các ngân hàng giải quyết hiệu quả áp lực cho vay. Ngược lại, khi chính sách quá lộn xộn, tức là khi chi tiêu và tín dụng đạt đến mức rủi ro, lãi suất cao hơn có thể là nguyên nhân khiến nền kinh tế bị đình trệ.
Nới lỏng định lượng có hiệu quả không?
Ngay sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã đưa ra một lưu ý trong đó QE được coi là một chính sách tiền tệ độc đáo hiệu quả. Phân tích bao gồm năm ngân hàng trung ương lớn: Cục Dự trữ Liên bang, Ngân hàng Trung ương Châu Âu, Ngân hàng Anh, Ngân hàng Canada và Ngân hàng Nhật Bản.
Mỗi tổ chức sử dụng một chiến lược riêng và tăng đáng kể tính thanh khoản chung của thị trường. Báo cáo cho biết sự can thiệp của ngân hàng trung ương đã thành công và sự gia tăng thanh khoản đóng một vai trò quan trọng trong việc ngăn chặn một cuộc khủng hoảng kinh tế kéo dài và sự sụp đổ của hệ thống tài chính.
Tuy nhiên, QE không phải lúc nào cũng hiệu quả và phụ thuộc nhiều vào bối cảnh và chiến lược kinh tế. Nhiều nền kinh tế từng thử nghiệm nới lỏng định lượng (hoặc các phương pháp tương tự) đều không đạt được kết quả như mong muốn. Việc bơm tiền vào nền kinh tế và hạ lãi suất có thể dẫn đến những bất ngờ, tác động xấu nếu không được quản lý đúng cách. Dưới đây chúng tôi liệt kê một số ưu điểm và nhược điểm tiềm ẩn.
Lợi ích tiềm tàng và tác động tích cực
Cung cấp thêm quỹ tín dụng: Do sự gia tăng nguồn vốn thông qua việc mua tài sản của ngân hàng trung ương, các ngân hàng được khuyến khích cung cấp nhiều khoản vay hơn.
Tăng vay mượn: Khi lãi suất thấp, người tiêu dùng và doanh nghiệp có nhiều khả năng tiếp nhận các khoản vay mới hơn.
Tăng chi tiêu: Khi các khoản vay và khoản vay mới tạo ra nhiều tiền hơn, người tiêu dùng sẽ tăng chi tiêu. Bởi vì khi lãi suất thấp, việc giữ tiền trong tay không còn hấp dẫn nữa.
Tăng việc làm: Khi các doanh nghiệp nhận được nhiều vốn hơn thông qua các khoản vay và có lợi nhuận cao hơn do chi tiêu của người tiêu dùng tăng lên, họ được khuyến khích mở rộng hoạt động và thuê thêm nhân công.
Nhược điểm tiềm ẩn và tác động tiêu cực
Nhiều chuyên gia đã bày tỏ lo ngại rằng QE chỉ là biện pháp hỗ trợ cho các vấn đề cơ cấu lớn hơn có thể thúc đẩy nền kinh tế. Một số nhược điểm tiềm ẩn bao gồm:
Lạm phát: Sự gia tăng cung tiền do nới lỏng định lượng mang lại sẽ dẫn đến lạm phát một cách tự nhiên. Cạnh tranh về sản phẩm sẽ gia tăng vì có nhiều tiền hơn được lưu thông nhưng lượng cung hàng hóa không tăng. Nhu cầu tăng dẫn đến giá cao hơn. Nếu không được quản lý đúng cách, tỷ lệ lạm phát có thể tăng nhanh, dẫn đến siêu lạm phát.
Không bắt buộc cho vay: Trong nới lỏng định lượng, các ngân hàng thương mại có ý định sử dụng số tiền họ nhận được từ ngân hàng trung ương để cung cấp thêm các khoản vay. Nhưng không có gì trong quá trình này yêu cầu họ phải làm như vậy. Ví dụ, khi nới lỏng định lượng lần đầu tiên được thực hiện ở Hoa Kỳ sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, nhiều ngân hàng đã chọn cách giữ tiền mới thay vì dàn trải nó.
Nợ nhiều hơn: Việc vay mượn ngày càng tăng có thể khiến doanh nghiệp và người tiêu dùng vay nhiều hơn mức họ có thể chi trả, điều này có thể có tác động tiêu cực đến nền kinh tế.
Tác động đến các công cụ đầu tư khác: Thị trường trái phiếu thường phản ứng tiêu cực trước những bất ổn và thay đổi đột ngột, vốn trở nên rất phổ biến sau khi thực hiện chính sách nới lỏng định lượng.
Trường hợp
Một số ngân hàng trung ương đã sử dụng nới lỏng định lượng bao gồm:
Ngân hàng Nhật Bản: 2001-2006 và 2012 (Abenomics).
Những nỗ lực nới lỏng định lượng hầu như không giúp giảm bớt các vấn đề tài chính của họ. Đồng yên suy yếu so với đồng đô la và chi phí nhập khẩu tăng.Ngân hàng Trung ương Hoa Kỳ: 2008-2014.
Ngân hàng trung ương Hoa Kỳ đã thực hiện ba đợt nới lỏng định lượng để giải quyết cuộc khủng hoảng dưới chuẩn và suy thoái kinh tế sau đó. Kinh tế phục hồi nhưng liệu có phải do nới lỏng định lượng hay không vẫn còn gây tranh cãi. So sánh với Canada, quốc gia không sử dụng QE, không cho thấy sự khác biệt đáng kể nào.Ngân hàng Trung ương Châu Âu: 2015-2018.
Khu vực đồng euro đã gặp phải nhiều khó khăn và thất bại, với lạm phát dai dẳng, tỷ lệ thất nghiệp giảm và mặc dù kinh tế phục hồi mạnh mẽ trong năm 2017, khu vực này vẫn đang phải đối mặt với tình trạng tăng trưởng kinh tế yếu và lãi suất tăng.
Tổng hợp ý kiến
Là một chiến lược tiền tệ độc đáo, nới lỏng định lượng có thể đã giúp một số nền kinh tế phục hồi, nhưng nó vẫn là một chiến lược gây nhiều tranh cãi và thậm chí kết luận đó còn đáng nghi ngờ. Trong khi hầu hết các rủi ro tiềm ẩn như siêu lạm phát và vay nợ quá mức chưa gây tác động tiêu cực đến nền kinh tế thì một số quốc gia sử dụng QE cũng gặp phải tình trạng mất ổn định tiền tệ và tác động tiêu cực đến các khu vực và thị trường kinh tế khác. Tác động lâu dài của việc sử dụng chính sách nới lỏng định lượng vẫn chưa đủ rõ ràng và tác động của việc nới lỏng định lượng đối với nền kinh tế có thể dẫn đến những kết quả hoàn toàn khác nhau tùy theo từng hoàn cảnh khác nhau.