Mỹ-I-ran bế tắc có dấu hiệu “nới lỏng”, giá dầu vượt 100 rồi giảm trở lại
Cái “lắc” của địa chính trị Trung Đông lại tiếp tục dao động mạnh, khiến tâm lý thị trường liên tục chuyển nhanh giữa hoảng loạn và kỳ vọng. Gần đây, khi xung đột Mỹ-I-ran bước vào giai đoạn tiêu hao, giá dầu quốc tế đã có lúc vượt qua ngưỡng tâm lý 100 USD/thùng, làm dấy lên nỗi lo lạm phát trên toàn cầu. Tuy nhiên, diễn biến ngoại giao mới nhất cho thấy bế tắc đang có dấu hiệu “nới lỏng”. Theo Đài Trung ương (phát dẫn nguồn) trích lời người am hiểu tình hình tại Iran, với vai trò là bên trung gian, Qatar và Pakistan đã chuyển tín hiệu tới phía Tehran: Washington sẵn sàng nối lại đàm phán và đạt được thỏa thuận, đồng thời tỏ thái độ nghiêm túc trong việc thúc đẩy tiến trình này. Tin tức này nhanh chóng được thị trường nắm bắt, khiến giá dầu quốc tế lập tức giảm. Với tình hình Trung Đông đang chịu áp lực cao kéo dài, đây không chỉ là một nhịp “hít thở” về mặt ngoại giao, mà còn là một lần định giá lại phần bù rủi ro địa chính trị.
Nhìn lại quá trình phát triển của vòng xung đột này, mâu thuẫn cốt lõi luôn xoay quanh “Bản ghi nhớ thỏa thuận Islamabad”. Trước đó, phía Mỹ tỏ thái độ lạnh nhạt với bản ghi nhớ, đồng thời liên tiếp tiến hành đòn tấn công quân sự vào Iran; để đáp trả, Iran phong tỏa eo biển Hormuz và thực hiện đòn phản kích vào các mục tiêu của Mỹ. Trong khi đó, lực lượng Houthi ở Yemen cũng đã tăng đáng kể các hoạt động tấn công tại Biển Đỏ và bên trong lãnh thổ Saudi Arabia; thậm chí tại sân bay ở thủ đô Riyadh ngày 19/9 đã xuất hiện khói đậm, khiến tình hình an ninh nhanh chóng xấu đi. Cục diện “đánh trên nhiều tuyến” khiến áp lực của các bên tăng đột biến. Thư ký của Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran Rezai ngày 19/9 trả lời phỏng vấn của kênh Al Jazeera đã xác nhận rằng Iran đang đàm phán với Pakistan và Qatar; Qatar đã chuyển các “điều kiện” của phía Iran sang phía Mỹ, và hiện phía Iran đang chờ phản hồi của chính quyền Trump. Những điều kiện này bao gồm: chấm dứt chiến tranh trên tất cả các mặt trận, thả các khoản tiền bị phong tỏa và kết thúc lệnh phong tỏa trên biển. Đáng chú ý là, dù căng thẳng leo thang, Iran không tuyên bố rời khỏi “Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân”; Rezai nhấn mạnh quyết định này phụ thuộc vào hành động của Washington. Tư thế “vừa đánh vừa đàm” phản ánh rằng cả hai bên đều đang để ngỏ không gian cho một giải pháp chính trị cuối cùng.
Xét theo logic sâu xa, việc thúc đẩy hai bên quay lại bàn đàm phán không phải chỉ là thiện chí đơn thuần, mà là bởi chi phí thực tế quá khó gánh nổi. Thứ nhất là sự cạn kiệt về tài chính và nguồn lực quân sự. Phía Mỹ đã cho Quốc hội biết rằng, tính đến ngày 3/9, các hoạt động quân sự chống Iran đã gây ra ít nhất 45,1 tỷ USD chi phí, tương đương hơn 300 tỷ nhân dân tệ. Khoản “hóa đơn” khổng lồ này vẫn chưa tính các chi phí ngầm như tổn thất của đồng minh, thương vong nhân mạng và suy giảm uy tín. Nghiêm trọng hơn nữa là kho đạn của Mỹ, đặc biệt là tên lửa phòng không, đã bị tiêu hao hơn một nửa trong nhiều tháng giao tranh, thậm chí có trường hợp để một số tên lửa rơi trúng do không nỡ bắn chặn. Thứ hai là phản tác động về kinh tế. Giá dầu tăng vọt trực tiếp tác động đến đời sống dân sinh trong nước Mỹ, đặc biệt là các gia đình Mỹ phụ thuộc xe dùng nhiên liệu. Trong bối cảnh chính trị của Mỹ, giá dầu cao là “kẻ thù” của đảng cầm quyền; nếu Đảng Cộng hòa thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, không gian chính sách nửa sau của chính quyền Trump sẽ bị thu hẹp đáng kể. Cuối cùng là rủi ro chiến sự lan rộng vô hạn. Cuộc đối đầu quyết liệt giữa lực lượng Houthi và Saudi Arabia khiến Mỹ rơi vào thế khó khi bị kéo vào một cuộc chiến khu vực với quy mô lớn hơn. Saudi Arabia là đồng minh của Mỹ, an ninh trên lãnh thổ của nước này bị đe dọa, buộc Mỹ phải đánh giá lại mức độ và phạm vi can dự. Trong tình huống “không đánh nổi, không tiêu hao nổi, không chịu nổi thất bại” với ba áp lực chồng chất như vậy, đàm phán trở thành lối thoát khả thi duy nhất.
Trong quá trình này, vai trò của người trung gian bên thứ ba là then chốt. Pakistan và Qatar, với tư cách là các bên trung gian truyền thống, liên tục qua lại giữa hai nước, nỗ lực xây dựng cầu nối trao đổi. Ngoài ra, động thái ngoại giao của Trung Quốc cũng đáng được quan tâm. Ba ngày trước, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Araghchi đã thăm Trung Quốc; tại cuộc gặp, Vương Nghị đã khuyến khích rõ ràng Iran và Mỹ giữ lý trí và kiềm chế, sớm quay trở lại “Bản ghi nhớ thỏa thuận Islamabad” để tái thiết lập cơ chế đàm phán. Chiến lược ngoại giao “đưa nấc thang” chứ không phải “đưa dao” này đã tạo một lớp đệm cho tình trạng bế tắc. Gần thời điểm trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, Mỹ dù không cấp thị thực sang Mỹ cho Tổng thống Palestine Abbas, nhưng lại cho phép Tổng thống Iran Pezeshkian nhập cảnh; thao tác tưởng như mâu thuẫn này trên thực tế cho thấy sự cân bằng tinh tế của phía Mỹ giữa việc duy trì uy quyền bá chủ và tìm lối đi ngoại giao.
Trong tương lai, quan hệ Mỹ-I-ran rất có khả năng sẽ tiếp diễn thế giằng co kiểu “vừa đánh vừa đàm”. Sự chuyển ngoặt của lịch sử hiếm khi diễn ra trong một bước, mà thường là tiến chậm trong quá trình thử thăm dò lặp đi lặp lại. Với người quan sát, đánh giá xu hướng không chỉ nhìn tiếng pháo, mà cần chú ý ba chỉ số “cứng”: sổ sách, giá dầu và lá phiếu. Quá trình giá dầu từ 70 USD vọt lên 100 USD rồi lại giảm phản ánh rõ sự thay đổi kỳ vọng của thị trường về mức độ căng thẳng của xung đột trong tương lai. Dù hiện đã xuất hiện dấu hiệu hạ nhiệt, nhưng đặc trưng của khu vực Trung Đông “hòa bình nằm giữa hai lần chiến tranh” vẫn chưa thay đổi. Các cường quốc khu vực như Saudi Arabia bị thiệt hại nặng nề trong chiến sự, áp lực chính trị trong nước Mỹ tiếp tục tích tụ, kinh tế trong nước Iran cũng đang kiệt quệ và bế tắc; vì vậy, không bên nào có khả năng duy trì lâu dài cuộc đối đầu cường độ cao. Do đó, tinh thần lạc quan thận trọng là thái độ hợp lý hơn lúc này. Chúng ta cần nhận thức rằng hòa bình không phải là thiết lập mặc định của thế giới, mà là sự cân bằng động mà các bên đạt được dưới sự tính toán lợi ích và sức ép sinh tồn. Trong bối cảnh toàn cầu bất ổn gia tăng, giữ tỉnh táo và ý thức nguy cơ, hiểu rõ “sổ sách” kinh tế và “sổ sách” chính trị đằng sau địa chính trị, giá trị hơn nhiều so với việc xả cảm xúc đơn thuần. Cuối cùng, dù tiến trình đàm phán có quanh co thế nào, việc quay về với lý trí, kiểm soát quy mô xung đột vẫn là lựa chọn chung phù hợp nhất với lợi ích của mỗi bên.
Theo dõi tôi, bài viết tiếp theo đọc nhanh diễn biến sẽ không bỏ sót.
Cái “lắc” của địa chính trị Trung Đông lại tiếp tục dao động mạnh, khiến tâm lý thị trường liên tục chuyển nhanh giữa hoảng loạn và kỳ vọng. Gần đây, khi xung đột Mỹ-I-ran bước vào giai đoạn tiêu hao, giá dầu quốc tế đã có lúc vượt qua ngưỡng tâm lý 100 USD/thùng, làm dấy lên nỗi lo lạm phát trên toàn cầu. Tuy nhiên, diễn biến ngoại giao mới nhất cho thấy bế tắc đang có dấu hiệu “nới lỏng”. Theo Đài Trung ương (phát dẫn nguồn) trích lời người am hiểu tình hình tại Iran, với vai trò là bên trung gian, Qatar và Pakistan đã chuyển tín hiệu tới phía Tehran: Washington sẵn sàng nối lại đàm phán và đạt được thỏa thuận, đồng thời tỏ thái độ nghiêm túc trong việc thúc đẩy tiến trình này. Tin tức này nhanh chóng được thị trường nắm bắt, khiến giá dầu quốc tế lập tức giảm. Với tình hình Trung Đông đang chịu áp lực cao kéo dài, đây không chỉ là một nhịp “hít thở” về mặt ngoại giao, mà còn là một lần định giá lại phần bù rủi ro địa chính trị.
Nhìn lại quá trình phát triển của vòng xung đột này, mâu thuẫn cốt lõi luôn xoay quanh “Bản ghi nhớ thỏa thuận Islamabad”. Trước đó, phía Mỹ tỏ thái độ lạnh nhạt với bản ghi nhớ, đồng thời liên tiếp tiến hành đòn tấn công quân sự vào Iran; để đáp trả, Iran phong tỏa eo biển Hormuz và thực hiện đòn phản kích vào các mục tiêu của Mỹ. Trong khi đó, lực lượng Houthi ở Yemen cũng đã tăng đáng kể các hoạt động tấn công tại Biển Đỏ và bên trong lãnh thổ Saudi Arabia; thậm chí tại sân bay ở thủ đô Riyadh ngày 19/9 đã xuất hiện khói đậm, khiến tình hình an ninh nhanh chóng xấu đi. Cục diện “đánh trên nhiều tuyến” khiến áp lực của các bên tăng đột biến. Thư ký của Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran Rezai ngày 19/9 trả lời phỏng vấn của kênh Al Jazeera đã xác nhận rằng Iran đang đàm phán với Pakistan và Qatar; Qatar đã chuyển các “điều kiện” của phía Iran sang phía Mỹ, và hiện phía Iran đang chờ phản hồi của chính quyền Trump. Những điều kiện này bao gồm: chấm dứt chiến tranh trên tất cả các mặt trận, thả các khoản tiền bị phong tỏa và kết thúc lệnh phong tỏa trên biển. Đáng chú ý là, dù căng thẳng leo thang, Iran không tuyên bố rời khỏi “Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân”; Rezai nhấn mạnh quyết định này phụ thuộc vào hành động của Washington. Tư thế “vừa đánh vừa đàm” phản ánh rằng cả hai bên đều đang để ngỏ không gian cho một giải pháp chính trị cuối cùng.
Xét theo logic sâu xa, việc thúc đẩy hai bên quay lại bàn đàm phán không phải chỉ là thiện chí đơn thuần, mà là bởi chi phí thực tế quá khó gánh nổi. Thứ nhất là sự cạn kiệt về tài chính và nguồn lực quân sự. Phía Mỹ đã cho Quốc hội biết rằng, tính đến ngày 3/9, các hoạt động quân sự chống Iran đã gây ra ít nhất 45,1 tỷ USD chi phí, tương đương hơn 300 tỷ nhân dân tệ. Khoản “hóa đơn” khổng lồ này vẫn chưa tính các chi phí ngầm như tổn thất của đồng minh, thương vong nhân mạng và suy giảm uy tín. Nghiêm trọng hơn nữa là kho đạn của Mỹ, đặc biệt là tên lửa phòng không, đã bị tiêu hao hơn một nửa trong nhiều tháng giao tranh, thậm chí có trường hợp để một số tên lửa rơi trúng do không nỡ bắn chặn. Thứ hai là phản tác động về kinh tế. Giá dầu tăng vọt trực tiếp tác động đến đời sống dân sinh trong nước Mỹ, đặc biệt là các gia đình Mỹ phụ thuộc xe dùng nhiên liệu. Trong bối cảnh chính trị của Mỹ, giá dầu cao là “kẻ thù” của đảng cầm quyền; nếu Đảng Cộng hòa thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, không gian chính sách nửa sau của chính quyền Trump sẽ bị thu hẹp đáng kể. Cuối cùng là rủi ro chiến sự lan rộng vô hạn. Cuộc đối đầu quyết liệt giữa lực lượng Houthi và Saudi Arabia khiến Mỹ rơi vào thế khó khi bị kéo vào một cuộc chiến khu vực với quy mô lớn hơn. Saudi Arabia là đồng minh của Mỹ, an ninh trên lãnh thổ của nước này bị đe dọa, buộc Mỹ phải đánh giá lại mức độ và phạm vi can dự. Trong tình huống “không đánh nổi, không tiêu hao nổi, không chịu nổi thất bại” với ba áp lực chồng chất như vậy, đàm phán trở thành lối thoát khả thi duy nhất.
Trong quá trình này, vai trò của người trung gian bên thứ ba là then chốt. Pakistan và Qatar, với tư cách là các bên trung gian truyền thống, liên tục qua lại giữa hai nước, nỗ lực xây dựng cầu nối trao đổi. Ngoài ra, động thái ngoại giao của Trung Quốc cũng đáng được quan tâm. Ba ngày trước, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Araghchi đã thăm Trung Quốc; tại cuộc gặp, Vương Nghị đã khuyến khích rõ ràng Iran và Mỹ giữ lý trí và kiềm chế, sớm quay trở lại “Bản ghi nhớ thỏa thuận Islamabad” để tái thiết lập cơ chế đàm phán. Chiến lược ngoại giao “đưa nấc thang” chứ không phải “đưa dao” này đã tạo một lớp đệm cho tình trạng bế tắc. Gần thời điểm trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, Mỹ dù không cấp thị thực sang Mỹ cho Tổng thống Palestine Abbas, nhưng lại cho phép Tổng thống Iran Pezeshkian nhập cảnh; thao tác tưởng như mâu thuẫn này trên thực tế cho thấy sự cân bằng tinh tế của phía Mỹ giữa việc duy trì uy quyền bá chủ và tìm lối đi ngoại giao.
Trong tương lai, quan hệ Mỹ-I-ran rất có khả năng sẽ tiếp diễn thế giằng co kiểu “vừa đánh vừa đàm”. Sự chuyển ngoặt của lịch sử hiếm khi diễn ra trong một bước, mà thường là tiến chậm trong quá trình thử thăm dò lặp đi lặp lại. Với người quan sát, đánh giá xu hướng không chỉ nhìn tiếng pháo, mà cần chú ý ba chỉ số “cứng”: sổ sách, giá dầu và lá phiếu. Quá trình giá dầu từ 70 USD vọt lên 100 USD rồi lại giảm phản ánh rõ sự thay đổi kỳ vọng của thị trường về mức độ căng thẳng của xung đột trong tương lai. Dù hiện đã xuất hiện dấu hiệu hạ nhiệt, nhưng đặc trưng của khu vực Trung Đông “hòa bình nằm giữa hai lần chiến tranh” vẫn chưa thay đổi. Các cường quốc khu vực như Saudi Arabia bị thiệt hại nặng nề trong chiến sự, áp lực chính trị trong nước Mỹ tiếp tục tích tụ, kinh tế trong nước Iran cũng đang kiệt quệ và bế tắc; vì vậy, không bên nào có khả năng duy trì lâu dài cuộc đối đầu cường độ cao. Do đó, tinh thần lạc quan thận trọng là thái độ hợp lý hơn lúc này. Chúng ta cần nhận thức rằng hòa bình không phải là thiết lập mặc định của thế giới, mà là sự cân bằng động mà các bên đạt được dưới sự tính toán lợi ích và sức ép sinh tồn. Trong bối cảnh toàn cầu bất ổn gia tăng, giữ tỉnh táo và ý thức nguy cơ, hiểu rõ “sổ sách” kinh tế và “sổ sách” chính trị đằng sau địa chính trị, giá trị hơn nhiều so với việc xả cảm xúc đơn thuần. Cuối cùng, dù tiến trình đàm phán có quanh co thế nào, việc quay về với lý trí, kiểm soát quy mô xung đột vẫn là lựa chọn chung phù hợp nhất với lợi ích của mỗi bên.
Theo dõi tôi, bài viết tiếp theo đọc nhanh diễn biến sẽ không bỏ sót.
