Hôm nay là ngày 3 tháng 9, xin giới thiệu (Đại học).
Trong "Tứ thư", (Đại học) là bản ngắn nhất—cả văn bản chỉ hơn một nghìn bảy trăm chữ; nếu đọc nhanh thì mười phút đã lật xong.
Nhưng chỉ đúng một ngàn bảy trăm chữ ấy thôi, đã dựng nên hệ thống thăng tiến cuộc đời hoàn chỉnh nhất của văn hóa truyền thống Trung Hoa.
Lần đầu tôi bị (Đại học) làm chấn động, không phải lúc đọc nguyên văn, mà là khi nghe một thầy giáo giảng "tám mục" bằng một bảng sơ đồ cực kỳ đơn giản. Thầy vẽ trên bảng một vòng tròn, bên trong viết "cách vật", rồi mở rộng từng lớp ra ngoài cho đến vòng ngoài cùng là "bình thiên hạ". Sau đó thầy nói một câu:
"Người xưa ở Trung Quốc đã nói từ lâu: Muốn thay đổi thế giới lớn đến đâu thì trước tiên hãy xem mình quản được bao nhiêu cái mình."
Câu nói đó khiến tôi nhớ trong nhiều năm.
01 Rốt cuộc quyển sách này là gì, lai lịch từ đâu?
Trước hết xin giới thiệu sơ qua "thân thế" của (Đại học).
(Đại học) vốn là thiên thứ bốn mươi hai trong (Tiểu Đái Lễ Ký), là một bài tản văn bàn về tư tưởng tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ của Nho gia. Truyền rằng do Tăng Tử thời Xuân Thu Chiến Quốc viết, nhưng theo khảo chứng của học giả đời sau, nó có thể là tác phẩm Nho gia của thời Tần-Hán—dù vậy cũng không ảnh hưởng gì đến giá trị của nó.
Quyển sách này thật sự "nổi tiếng vang dội" là vào Bắc Tống. Hai anh em Trình Hạo, Trình Di đã hết lời đề cao nó, cho rằng đó là "cánh cửa bước vào đức cho người học sơ cơ". Sang Nam Tống, Chu Hy trích nó từ (Lễ ký) ra, viết riêng thành một thiên, đồng thời soạn (Đại học chương cú), đặt nó ngang hàng với (Luận ngữ), (Mạnh Tử), (Trung Dung), hợp xưng là "Tứ thư".
Từ đó, (Đại học) được xếp là đầu tiên trong "Tứ thư", trở thành giáo trình chính thức trong các kỳ thi cử của ba triều Nguyên, Minh, và cuối ba triều đầu. Thứ tự đọc sách của người xưa như sau:
Trước hết đọc (Đại học) để định rõ quy mô của nó; tiếp đọc (Luận ngữ) để đặt nền tảng; tiếp đọc (Mạnh Tử) để xem sự phát triển, vươn cao; tiếp đọc (Trung Dung) để tìm chỗ tinh tế vi diệu của người xưa.
Nói như vậy, "bài học khai giảng" của người xưa chính là (Đại học). Một đứa trẻ bắt đầu tiếp nhận giáo dục chính thức, cuốn đầu tiên cần đọc chính là bài viết một nghìn bảy trăm chữ này. Bởi nó giúp bạn "định quy mô"—giúp bạn dựng lên một khung khổ lớn của cuộc đời, nói cho bạn biết cả đời này sẽ đi đâu và đi bằng cách nào.
Cách sắp xếp này thật sự quá thông minh.
02 "Đại học" không phải là trường đại học hiện nay
Trước hết giải thích "Đại học" trong tên sách nghĩa là gì.
Thời cổ, "Đại học" không phải để chỉ trường học bậc cao, mà là đối lập với "Tiểu học".
"Tiểu học" mà người xưa nói đến chỉ giáo dục kỹ năng nền tảng—biết chữ, toán số, lễ nghi, quét dọn, ứng đối những thứ như công phu căn bản trong đời sống hằng ngày. Nói theo lời hôm nay: "Tiểu học" học kỹ năng sinh tồn cơ bản và các chuẩn mực xã hội.
Còn "Đại học" là học vấn của bậc đại nhân—học về tu thân, tề gia, trị quốc và bình thiên hạ.
Nói đơn giản: "Tiểu học" học cách làm việc, còn "Đại học" học cách làm người—và là làm một người trưởng thành có trách nhiệm, có tầm nhìn, có thể tự đảm nhiệm một mặt.
Ngay phần mở đầu, (Đại học) đã nêu thẳng tổng cương của cả quyển sách. Câu đầu tiên chứa ba tầng, được gọi là "ba cương lĩnh":
"Đạo của Đại học là ở chỗ làm rạng rỡ đức sáng, làm mới dân, và dừng ở mức chí thiện."
Thứ nhất, làm rạng rỡ đức sáng. Chữ "minh" đầu tiên là động từ, có ý làm sáng tỏ, phát huy, hoằng dương; "minh đức" là danh từ, chỉ phẩm đức sáng sủa vốn có sẵn trong con người. Bốn chữ ghép lại chính là—hoằng dương đức sáng và phẩm hạnh vốn có trong nội tâm của mình.
Trong lòng mỗi người đều có một hạt giống thiện, chỉ là rất nhiều lúc nó bị che lấp bởi dục vọng, thành kiến và thói quen. (Đại học) cho rằng nhiệm vụ hàng đầu của giáo dục chính là đánh thức, lau sáng và làm hiển dương hạt giống ấy. Việc đó gọi là "làm rạng rỡ đức sáng".
Thứ hai, thân dân. "Thân" ở đây có hai cách giải thích: một là "thân cận"; hai là "mới" (đổi mới, cách tân). Chu Hy chủ trương đọc là "làm người mới"—ý là làm người bỏ cái cũ hướng về cái mới, liên tục cập nhật.
Dù giải thích theo cách nào, ý cốt lõi đều giống nhau—chỉ mình tốt lên là chưa đủ, bạn còn phải đi ảnh hưởng đến người xung quanh, để nhiều người cũng trở nên tốt hơn. Làm rạng rỡ đức sáng là "tự mới"; thân dân là "làm người mới".
Thứ ba, dừng ở mức chí thiện. "Dừng" là ý nghĩa của "ngừng lại, đến nơi đến chốn". Bạn không phải tùy tiện cứ biến tốt rồi thế là xong, mà phải đạt tới cảnh giới hoàn thiện nhất.
Nhưng điều này không có nghĩa là phải đạt sự hoàn hảo không tì vết—trên đời không có hoàn hảo. Còn cái gọi là "chí thiện" là nói trạng thái sinh mệnh của bạn đạt tới đúng "điểm thích hợp nhất": không dư không thiếu, không lệch trái không lệch phải, vừa đúng. Ở đúng vị trí của mình, phát huy vai trò của mình đến mức tận cùng.
Ba tầng này, tầng trước thúc đẩy tầng sau: trước hết bạn thắp sáng "minh đức" trong lòng mình (minh minh đức), rồi đi soi sáng những người xung quanh (thân dân). Cuối cùng bạn đến được trạng thái viên mãn tu cả bên trong lẫn bên ngoài, hài hòa giữa mình và người (dừng ở chí thiện).
Đó chính là "ba cương lĩnh" của (Đại học).
03 "Tri chỉ": điểm khởi đầu của mọi lực định
Nói xong "ba cương lĩnh", (Đại học) liền ngay sau đó giảng một đoạn cực kỳ quan trọng:
"Tri chỉ mà sau đó mới có định; có định rồi mới có thể tĩnh; có tĩnh rồi mới có thể an; an rồi mới có thể lự; lự rồi mới có thể đắc."
Đoạn này nói về một chuỗi liên hoàn hoàn chỉnh từ "tri chỉ" đến "đắc", gồm sáu mắt xích:
Tri chỉ. Biết cảnh giới cần phải đạt tới. Bạn biết mục tiêu "dừng ở chí thiện", biết cái gì là đúng, cái gì là điều cần theo đuổi.
Có định. Có mục tiêu này thì ý chí của bạn có lực định, không còn dao động lung lay theo gió.
Có thể tĩnh. Ý chí vững rồi thì tâm cũng lắng xuống, không còn bốc đồng. Nhiều người lo lắng không phải vì có quá nhiều việc, mà vì trong lòng không có "định"—giống như bèo trôi dạt dờ.
Có thể an. Tâm yên rồi thì sẽ tùy cảnh mà an. Thuận cảnh không kiêu ngạo, nghịch cảnh không sụp đổ—đều có thể an nhiên đối mặt.
Có thể suy nghĩ chu đáo. Tâm an rồi thì tư tưởng mới toàn diện, đúng mực. Khi một người tâm nổi nóng và bốc đồng, những phán đoán họ đưa ra thường là sai.
Có thể đạt được. Tư lự chu đáo thì mới có thu hoạch, đến được cảnh giới "chí thiện".
Sáu mắt xích này liên kết với nhau chặt chẽ; điểm khởi đầu chính là "tri chỉ"—biết phương hướng của mình, biết mình sẽ đến đâu.
Bạn có nhận ra không? Lý do khiến một người lo lắng, trì hoãn, tự làm hao tổn tinh thần—thường không phải vì năng lực kém, mà vì không biết "dừng" ở đâu. Bạn không biết rốt cuộc mình muốn gì, nên cái gì cũng muốn một chút; bạn không biết mình cần dừng ở chỗ nào, nên chẳng chịu buông cái gì. Có thể không mệt sao?
Vì vậy (Đại học) nói rất rõ ràng: trước hết phải "tri chỉ", rồi mới đến sau đó "định tĩnh an lự đắc". Hướng đúng thì tâm mới yên; tâm yên thì đường mới đi xa.
Ngay sau đó, (Đại học) lại nói:
"Vạn vật có gốc ngọn, sự việc có khởi cuối. Biết điều gì đi trước sau thì gần với đạo rồi."
Mọi sự vật đều có căn bản và ngọn ngành, mọi việc đều có điểm kết thúc và điểm khởi đầu. Biết việc gì làm trước, việc gì làm sau thì đã đến gần chữ "đạo" rồi.
Câu nói này đặt vào thời nay vẫn chính xác—nhiều người làm việc hiệu suất thấp, nhịp sống rối loạn, căn nguyên thường là vì "không biết trước sau". Bạn kéo những việc phải làm trước ra sau, lại giành những việc lẽ ra làm sau lên trước—thế là cả nhịp điệu rối tung. Nghĩ rõ thứ tự trước sau thì mọi việc sẽ trôi.
04 "Tám mục": một bản đồ lộ trình đổi thay cuộc đời
Có mục tiêu của "ba cương lĩnh", có định hướng của "tri chỉ" rồi, tiếp theo cần một lộ trình cụ thể.
(Đại học) đưa ra "tám mục" nổi tiếng:
Cách vật, trí tri, thành ý, chính tâm, tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ.
Đây là tám mắt xích nối tiếp nhau, từ bên trong ra bên ngoài, từ gần đến xa—bắt đầu từ hoạt động nhận thức nhỏ bé nhất của một người, rồi lan rộng dần để đến việc trị lý cả thiên hạ.
Chúng ta phân giải từng bước:
Cách vật. "Cách" có nghĩa là "tìm hiểu, truy cứu". "Cách vật" chính là truy cứu những lẽ trong sự vật. Thấy một bông hoa, bạn không chỉ nhìn xem nó đẹp, mà còn sẽ nghĩ vì sao nó nở như vậy, nó cần những dưỡng chất gì, và trong hệ sinh thái nó đóng vai trò gì—đó gọi là cách vật. Cách vật là điểm khởi đầu, là động tác đầu tiên để bạn thiết lập kết nối thật với thế giới.
Trí tri. Khi bạn không ngừng cách vật, không ngừng tìm hiểu, nhận thức của bạn sẽ ngày càng phong phú và ngày càng chính xác. Trí tri chính là "đạt tới chân tri"—không phải kiến thức nghe nói suông, mà là chân tri mà bạn tự quan sát, suy nghĩ và kiểm chứng bằng thực hành.
Thành ý. Có được chân tri rồi, tiếp theo là phải đối diện chân thành với lòng mình. (Đại học) đưa ra một định nghĩa cực kỳ tinh tường về "thành ý": "Cái gọi là thành ý là không tự dối mình."—Thành ý là đừng lừa dối bản thân.
Bạn rõ ràng biết dậy sớm tốt cho cơ thể, nhưng sáng chuông reo vẫn không chịu dậy—đó là "tự lừa mình"; bạn rõ ràng biết một việc nào đó làm không đúng, nhưng lại tìm đủ lý do để gỡ cho mình—đó cũng là "tự lừa mình". Thành ý chính là tuyệt đối thẳng thắn với bản thân, thống nhất giữa biết và làm.
Chính tâm. Sau khi thành ý rồi, phải chỉnh đốn nội tâm của mình. (Đại học) nói: "Nếu thân có chỗ phẫn nộ tức giận thì không được ngay thẳng; nếu có chỗ sợ hãi thì không được ngay thẳng; nếu có chỗ ưa thích thì không được ngay thẳng; nếu có chỗ ưu hoạn thì không được ngay thẳng." Phẫn nộ, sợ hãi, thiên kiến/ái thích, ưu tư—những cảm xúc ấy đều khiến tâm chúng ta rời khỏi sự trung chính.
Chính tâm là dọn sạch những yếu tố gây nhiễu đó, để tâm của bạn luôn giữ sự ngay thẳng, bình hòa và tỉnh táo.
Tu thân. Nếu làm trọn bốn bước cách vật, trí tri, thành ý, chính tâm thì bạn sẽ được "tu" tốt. Tu thân không phải là làm ra vẻ bên ngoài cho người khác xem, mà là phẩm cách, năng lực và tính tình của bạn đạt đến một trạng thái đủ chuẩn.
Tề gia. Tu được bản thân rồi, tiếp theo phải quản lý tốt gia đình. Một người mà ngay cả mình cũng không quản được thì không thể quản tốt gia đình. Tề gia chính là đem kết quả tu thân của bạn thực hiện vào việc sống hằng ngày khi hòa hợp với cha mẹ, bạn đời, con cái, anh em họ hàng.
Trị quốc. Khi đã sắp xếp tốt gia đình rồi thì mới có tư cách và năng lực để cai trị tổ chức lớn hơn—đặt vào thời nay tức là công ty, cộng đồng, thậm chí là cả một thành phố. Trị quốc không phải chỉ dành riêng cho vua chúa; mỗi người quản lý, mỗi người trong tổ chức gánh vác trách nhiệm, ở một mức độ nào đó đều đang "trị quốc".
Bình thiên hạ. Tầng cuối cùng. Bạn không chỉ cai trị tốt một quốc gia, mà còn làm cho thiên hạ thái bình, trăm họ an vui. Đây là lý tưởng cao xa nhất—khi thế giới nhờ sự hiện diện của bạn mà tốt lên thêm một chút.
Tám mục này, từ " cách vật" đến "bình thiên hạ", là một quá trình sinh trưởng hoàn chỉnh từ bên trong ra bên ngoài. Không có phần trước thì không có phần sau; bỏ qua bất kỳ mắt xích nào cũng không được.
05 Câu nói đó đáng để khắc sâu vào lòng
Trong (Đại học) có một câu cực kỳ quan trọng, đáng để mỗi người khắc vào lòng:
"Từ Thiên tử cho đến dân thường, ai cũng lấy tu thân làm gốc."
Dù bạn là thiên tử hay dân thường bình dân, mọi người đều phải coi "tu thân" là gốc rễ.
Câu nói này có hai ý nghĩa cách mạng lớn:
Thứ nhất, nó phá vỡ giới hạn về đẳng cấp thân phận. Trong chuyện tu thân, bạn bình đẳng với thiên tử—ông ấy tu không được thân mình thì cũng sẽ mất nước; bạn tu thân được thì cũng có thể tác động đến những người xung quanh, thậm chí thay đổi cả thế giới.
Thứ hai, nó làm rõ rằng "tu thân" là tiền đề của mọi thành tựu bên ngoài. Bạn muốn tề gia ư? Trước tiên tu thân. Bạn muốn trị quốc ư? Trước tiên tu thân. Bạn muốn bình thiên hạ ư? Cũng vẫn trước tiên tu thân. Không có đường tắt—phần bạn chưa tu xong thì sớm muộn sẽ lộ ra trong thế giới bên ngoài của bạn.
Đó là lý do tại sao (Đại học) lại nói:
"Cái gốc của nó loạn mà cái ngọn muốn trị được—thế thì không đúng. Cái mà dày thì hóa thành mỏng, cái mà mỏng thì hóa thành dày—chưa từng có."
Nếu gốc rễ mà rối loạn, nhưng lại muốn trị được ngọn ngành—đó là điều không thể. Việc cần coi trọng mà không coi trọng, việc không nên coi trọng lại coi trọng quá mức; gốc ngọn đảo ngược mà vẫn muốn làm cho tốt—chưa từng thấy chuyện như vậy.
Câu này đặt vào thời nay vẫn sắc bén như đinh đóng cột. Bao nhiêu người ngày ngày lo lắng "làm sao thăng chức""làm sao kiếm tiền""làm sao để con cái nghe lời"—nhưng chưa bao giờ hỏi mình: tôi đã tu thân chưa? Tôi đã tu cho mình được tốt chưa? Bạn không quản nổi cảm xúc của chính mình thì làm sao quản tốt đội nhóm? Bạn không quản nổi thói quen của chính mình thì làm sao quản tốt con cái?
Đảo ngược gốc ngọn chính là căn nguyên của rất nhiều khổ đau.
06 "Cách thức của cách khuôn" (絜矩 chi đạo): trí tuệ suy từ mình ra người
(Đại học) còn đưa ra một khái niệm rất quan trọng—"Cách thức của cách khuôn" (絜矩 chi đạo).
"Điều điều ta ghét ở trên, đừng dùng để làm cho dưới; điều điều ta ghét ở dưới, đừng dùng để hầu kẻ ở trên; điều điều ta ghét ở trước, đừng dùng để đặt trước; điều điều ta ghét ở sau, đừng dùng để theo sau; điều điều ta ghét ở bên phải, đừng đem đến giao cho bên trái; điều điều ta ghét ở bên trái, đừng đem đến giao cho bên phải. Như thế gọi là cách khuôn suy mình ra người."
Bạn không thích cấp trên đối xử với bạn ra sao thì đừng đối xử như vậy với cấp dưới; bạn không thích cấp dưới đối xử với bạn ra sao thì đừng đối xử như vậy với cấp trên… Trên dưới trái phải, suy từ mình ra người—điều mình không muốn thì chớ đem làm cho người.
"絜" là thước đo, "矩" là quy củ, phép tắc. "Cách thức của cách khuôn" tức là dùng cây thước trong lòng mình để cân nhắc người khác—những kỳ vọng của bạn đối với người khác, và những kỳ vọng của người khác đối với bạn, thực ra là như nhau.
Chẳng phải đó chính là câu của Khổng Tử: "Điều mình không muốn thì chớ đem làm cho người" sao? (Đại học) đã cụ thể hóa nó, biến thành một phương pháp "đổi chỗ suy nghĩ" có thể áp dụng.
Trong bất kỳ quan hệ nào, bạn đều có thể dùng phương pháp này để kiểm tra mình: nếu tôi là đối phương, tôi sẽ nghĩ thế nào? Cách tôi làm như vậy, đối phương sẽ cảm thấy ra sao? Việc suy từ mình ra người như thế chính là nền tảng của mọi quan hệ tốt đẹp.
07 "Đức làm gốc, tài làm ngọn": đạo lý đã được kiểm chứng qua hai ngàn năm
Trong (Đại học) ở chương thứ mười một có một đoạn bàn về "đức" và "tài", đặc biệt đáng chia sẻ:
"Đức là gốc; tài là ngọn. Bên ngoài là gốc, bên trong là ngọn; tranh giành mà chiếm đoạt. Cho nên của cải tụ lại thì dân tản ra, của cải tản ra thì dân tụ lại."
Đức là gốc, tài là ngọn ngành. Nếu coi gốc rễ là thứ bên ngoài, lại đem ngọn ngành làm thành gốc rễ bên trong thì sẽ tranh lợi với dân. Tụ tập của cải thì lòng dân tản ra; rải của cho dân thì lòng dân tụ lại.
Lại nói:
"Người nhân dùng của cải để làm cho thân mình tiến; kẻ không nhân dùng thân mình để kiếm của cải."
Người có nhân đức dùng của cải để nâng cao tu dưỡng của mình; kẻ không có nhân đức lại dùng sinh mệnh của mình để theo đuổi của cải.
Bạn nghĩ thử xem, hôm nay có bao nhiêu người sống trong trạng thái "lấy thân mà kiếm của"—dùng sức khỏe để đổi tiền, dùng thời gian để đổi tiền, dùng phẩm giá để đổi tiền; cuối cùng tiền không giữ được, người thì lại gục ngã. Hai ngàn năm hơn trước, (Đại học) đã nhìn thấu chuyện này.
Nhưng nó không bảo bạn đừng có của cải, mà chỉ nói về thứ tự: trước hết tu đức, của cải tự đến; nếu đức không tu, của cải có đến cũng không giữ được.
"Cho nên những gì lời nói sai mà đi ra thì cũng sai mà đi vào; của cải sai mà đi vào thì cũng sai mà đi ra."
Bạn nói không có lý lẽ thì người ta cũng sẽ đáp lại bằng lời không có lý lẽ; của cải có được bằng thủ đoạn không chính đáng thì cũng sẽ bị mất đi bằng cách không chính đáng.
Câu nói ấy giống như một hồi chuông cảnh tỉnh. Hãy nhìn những khoản tiền đến đường không chính, những của cải tích góp nhờ lừa đảo, cướp đoạt—cuối cùng thường bị thất thoát theo cách thảm khốc hơn. Không phải lời nguyền, mà là quy luật.
08 Người bình thường đọc (Đại học) thế nào?
(Đại học) rất ngắn, hơn một nghìn chữ, nhưng chữ nào cũng là châu ngọc. Gợi ý của tôi là:
Thứ nhất, đọc thông nguyên văn. Hãy tìm một bản có dịch và chú thích, đọc để nguyên văn mạch lạc. (Tứ thư dịch chú) của Dương Bá Côn hay (Tứ thư chương cú tập chú) của Chu Hy đều là lựa chọn rất tốt.
Thứ hai, vẽ sơ đồ mối quan hệ của "tám mục". Trên một tờ giấy, từ trong ra ngoài vẽ tám vòng tròn đồng tâm—vòng trong cùng ghi "cách vật", rồi từng lớp một viết ra ngoài lần lượt "trí tri" "thành ý" "chính tâm" "tu thân" "tề gia" "trị quốc" "bình thiên hạ". Sau đó hỏi bản thân ba câu hỏi:
Giờ tôi đang ở vòng/cái vòng nào?
Phải chăng tôi đã nhảy qua vài vòng?
Tiếp theo, tôi nên dành nhiều thời gian hơn cho vòng nào?
Nhiều người gọi là "bối rối", thực ra là không biết mình đang ở tầng nào. Bạn tưởng mình đang lo lắng quản lý vấn đề ở cấp độ "trị quốc", nhưng thật ra là việc "tu thân" của bạn chưa đến nơi—chưa quản được cảm xúc của chính mình, thì làm sao quản được đội nhóm?
Thứ ba, dùng "tám mục" để suy ngược vấn đề. Nếu trong công việc có sai sót, đừng chỉ nghĩ đến "lau đuôi". Suy ngược một chút: có phải tôi "thành ý" chưa đủ (chưa đối xử nghiêm túc)? Hay "tri" chưa đến nơi (hiểu không sâu về nghiệp vụ này)? Hay "cách vật" chưa đủ (chưa tìm hiểu rõ nguyên nhân trước sau của sự việc)?
Sự suy ngược này thường có thể tìm ra nguyên nhân gốc rễ thật sự của vấn đề.
09 viết ở cuối
Phần kết của (Đại học), dẫn một câu trong (Kinh Thi):
"Bờ cõi nghìn dặm, chỉ vì dân mà dừng lại."
Vùng đất ngàn dặm của vương kỳ cũng đều là nơi người dân sinh sống.
Câu nói này nghĩa đen rất mộc mạc, nhưng đặt trong ngữ cảnh của (Đại học) thì hàm ý sâu xa—dù trời có lớn đến đâu, đất có rộng đến đâu, cuối cùng vẫn là "con người" sống trong đời, "con người" cảm nhận, "con người" theo đuổi hạnh phúc. Mọi việc trị lý, mọi học vấn, mọi chế độ—điểm đặt chân cuối cùng đều là ở từng con người cụ thể.
(Đại học) nói cho chúng ta rốt cuộc quy về tám chữ:
Bắt đầu từ chính mình, bắt đầu từ hiện tại.
Đừng cứ nghĩ "đợi đến khi mình có điều kiện rồi sẽ làm""đợi đến khi mình có năng lực rồi mới thay đổi". Giờ bạn đã có thể cách vật—đọc nghiêm túc một quyển sách; giờ bạn đã có thể trí tri—làm rõ một việc mà trước đây bạn vẫn mơ hồ; giờ bạn đã có thể thành ý—nói với chính mình một lần sự thật.
Hành trình ngàn dặm bắt đầu từ bước chân đầu tiên. Đạo của Đại học bắt đầu từ cách vật.