Các điểm chính
Phân tích cổ phiếu kết hợp các thước đo cơ bản (như P/E và EPS) với các chỉ báo kỹ thuật (như RSI và khối lượng giao dịch) để giúp nhà đầu tư đánh giá xem một cổ phiếu có được định giá hợp lý hay đang bị định giá quá cao/thiếu so với giá trị thực. Không có một chỉ số đơn lẻ nào có thể kể đầy đủ câu chuyện về một cổ phiếu.
So sánh tỷ lệ giá trên lợi nhuận (Price-to-Earnings) của một cổ phiếu với lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu, trong khi Chỉ số sức mạnh tương đối (RSI) đo tốc độ và quy mô của các biến động giá gần đây để xác định các khả năng mua quá mức hoặc bán quá mức.
Khối lượng giao dịch cho thấy mức độ sôi động trong việc mua và bán cổ phiếu, có thể củng cố (hoặc làm nghi ngờ) sức mạnh của diễn biến giá.
Giới thiệu
Việc đọc và phân tích cổ phiếu là một trong những kỹ năng đầu tiên bạn cần phát triển khi là một nhà đầu tư mới bước vào thị trường cổ phiếu. Tin tốt là bạn không cần quá nhiều: một nhóm nhỏ các chỉ số và công cụ đo lường có thể bao phủ phần lớn những gì bạn cần để bắt đầu định giá cổ phiếu. Bài viết này giới thiệu 6 chỉ số được dùng nhiều nhất: tỷ lệ giá trên lợi nhuận, RSI, lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu, beta, giá trị thị trường và khối lượng giao dịch. Mỗi chỉ số lại cho bạn biết một góc nhìn khác nhau về công ty, và cùng nhau chúng tạo ra một bức tranh đầy đủ hơn so với bất kỳ chỉ số đơn lẻ nào.
Tỷ lệ giá trên lợi nhuận (P/E) và vì sao nó quan trọng
Tỷ lệ giá trên lợi nhuận (P/E) là một trong những thước đo được sử dụng nhiều nhất trong phân tích cổ phiếu. Nó so sánh giá cổ phiếu hiện tại của công ty với lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu, qua đó cho bạn biết bạn đang trả bao nhiêu cho mỗi 1 đô la lợi nhuận của công ty. P/E cao có thể cho thấy nhà đầu tư kỳ vọng tăng trưởng mạnh trong tương lai, trong khi P/E thấp có thể cho thấy cổ phiếu đang được định giá thấp hơn giá trị thực hoặc thị trường đang lo ngại về triển vọng tương lai của công ty.
Tỷ lệ giá trên lợi nhuận được tính bằng cách lấy giá cổ phiếu chia cho lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS). Ví dụ, nếu cổ phiếu giao dịch ở mức 50 USD và công ty tạo ra 5 USD trên mỗi cổ phiếu, thì P/E sẽ là 10. Điều này có nghĩa là nhà đầu tư đang trả 10 USD cho mỗi 1 USD lợi nhuận hằng năm.
Tuy nhiên, P/E cũng có các hạn chế: nó không tính đến tốc độ tăng trưởng trong tương lai, mức nợ hoặc sự khác biệt giữa các ngành. Một cổ phiếu của công ty trong ngành tăng trưởng nhanh có P/E cao có thể được định giá khác với một công ty có cùng P/E trong ngành đang suy giảm.
Chỉ số sức mạnh tương đối (RSI)
Chỉ số sức mạnh tương đối (RSI) là một chỉ báo trong nhóm phân tích kỹ thuật dùng để đo tốc độ và quy mô biến động giá gần đây. Giá trị RSI nằm trong khoảng từ 0 đến 100 và thường được dùng để xác định liệu cổ phiếu có đang trong trạng thái mua quá mức hay bán quá mức hay không.
Cách diễn giải phổ biến nhất dựa trên hai mốc:
Trên 70: có thể cho thấy cổ phiếu đang mua quá mức, tức là giá tăng nhanh và có thể dễ điều chỉnh.
Dưới 30: có thể cho thấy cổ phiếu đang bán quá mức, tức là giá đã giảm mạnh và có thể dễ hồi phục.
RSI được tính bằng cách lấy trung bình của mức tăng và trung bình của mức giảm trong một khoảng thời gian nhất định, thường là 14 ngày. Dù người ta hay nhắc đến các mốc này, chúng không phải là quy tắc cứng nhắc. Cổ phiếu có thể vẫn ở trạng thái mua quá mức hoặc bán quá mức trong thời gian dài, đặc biệt khi thị trường đang có xu hướng mạnh. RSI hoạt động tốt nhất khi được kết hợp với các chỉ báo khác thay vì sử dụng như tín hiệu độc lập.
EPS (Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu)
EPS là lợi nhuận ròng của công ty chia cho số lượng cổ phiếu đang lưu hành, cho bạn biết công ty kiếm được bao nhiêu lợi nhuận cho mỗi cổ phiếu và đây là một trong những đầu vào cơ bản nhất trong phân tích cổ phiếu.
Ví dụ, nếu một công ty có lợi nhuận ròng 1 tỷ USD và có 500 triệu cổ phiếu đang lưu hành, thì EPS sẽ là 2 USD. Thông thường, nhà đầu tư so sánh EPS theo từng quý và theo năm để xem công ty có đang tăng trưởng lợi nhuận theo thời gian hay không. Ngoài ra, EPS là mẫu số trong P/E, nên hiểu cả hai chỉ số sẽ cho bạn cái nhìn toàn diện hơn về định giá.
Có hai phiên bản EPS phổ biến:
EPS công bố (GAAP): dựa trên các quy tắc kế toán chuẩn, đây là số liệu chính mà hầu hết các công ty báo cáo trong thông cáo lợi nhuận.
EPS điều chỉnh: loại trừ các khoản mục mang tính một lần như chi phí tái cơ cấu hoặc ghi giảm tài sản. Thường các công ty ưa dùng phiên bản này, nhưng nhà đầu tư nên kiểm tra những gì đã bị loại trừ và lý do vì sao.
EPS tăng thường phản ánh lợi nhuận được cải thiện, nhưng cũng hữu ích để kiểm tra nguồn gốc của sự tăng trưởng đó: đến từ doanh thu tăng, chi phí giảm hay việc mua lại cổ phiếu (làm giảm số lượng cổ phiếu và “khuếch đại” EPS mà không thực sự tăng lợi nhuận)?
Beta (đo lường mức biến động của cổ phiếu)
Beta đo mức biến động giá cổ phiếu so với thị trường rộng hơn, thường là chỉ số S&P 500. Hệ số beta của chính thị trường được định nghĩa bằng 1.0.
Beta cao hơn 1.0: thường có nghĩa là cổ phiếu biến động nhiều hơn thị trường. Beta = 1,5 nghĩa là trong lịch sử, cổ phiếu biến động theo cả hai hướng mạnh hơn thị trường 50%.
Beta thấp hơn 1.0: thường có nghĩa là cổ phiếu ít biến động hơn. Beta = 0,5 nghĩa là trong lịch sử cổ phiếu biến động bằng một nửa so với mức biến động của thị trường.
Beta quanh 0: cho thấy biến động giá cổ phiếu có tương quan yếu với thị trường rộng hơn. Điều này không có nghĩa là không có rủi ro; mà là cổ phiếu chịu tác động bởi các yếu tố khác.
Chỉ số beta hữu ích để hiểu cổ phiếu thêm bao nhiêu rủi ro vào danh mục đầu tư. Cổ phiếu có beta cao có thể khuếch đại lợi nhuận trong thị trường tăng và khuếch đại thua lỗ trong thị trường giảm. Cổ phiếu beta thấp có thể mang lại sự ổn định hơn nhưng cũng có thể hạn chế cơ hội tăng giá. Nhà đầu tư ít chấp nhận rủi ro có thể sẽ thích cổ phiếu beta thấp hơn, trong khi những người muốn đạt lợi nhuận cao hơn (và sẵn sàng chịu rủi ro cao hơn) có thể cảm thấy thoải mái hơn với cổ phiếu beta cao.
Giá trị thị trường (doanh nghiệp lớn so với doanh nghiệp nhỏ)
Giá trị thị trường là tổng giá trị của cổ phần của công ty đang niêm yết. Nó được tính bằng cách nhân giá cổ phiếu với số lượng cổ phiếu đang lưu hành.
Thông thường, các công ty được phân thành ba nhóm:
Doanh nghiệp lớn: công ty có giá trị thị trường trên 10 tỷ USD. Các công ty này thường đã “trưởng thành”, ổn định hơn và ít biến động hơn; ví dụ gồm Apple, Microsoft và Johnson & Johnson.
Doanh nghiệp trung bình: công ty có giá trị vào khoảng từ 2 tỷ USD đến 10 tỷ USD. Các công ty này có thể mang lại sự cân bằng giữa tính ổn định của doanh nghiệp giá trị lớn và tiềm năng tăng trưởng của doanh nghiệp giá trị nhỏ.
Doanh nghiệp nhỏ: công ty có giá trị thị trường dưới 2 tỷ USD. Các công ty này có nhiều “đất” để tăng trưởng hơn nhưng đi kèm rủi ro cao hơn, bao gồm biến động giá lớn hơn và khả năng công ty thất bại cao hơn.
Giá trị thị trường quan trọng vì nó ảnh hưởng đến tính thanh khoản, mức độ biến động và rủi ro. Thông thường, cổ phiếu của doanh nghiệp giá trị lớn thanh khoản cao hơn và ít biến động hơn, trong khi cổ phiếu của doanh nghiệp giá trị nhỏ có thể chứng kiến biến động giá mạnh hơn.
Khối lượng giao dịch trong cổ phiếu là gì?
Khối lượng giao dịch đo số lượng cổ phiếu được mua và bán trong một khoảng thời gian nhất định, thường là trong 1 ngày. Đây là một trong những thước đo đơn giản nhất, nhưng lại cung cấp thông tin quan trọng về sức mạnh của biến động giá và mức độ “tin chắc” phía sau biến động đó. Để có định nghĩa chính thức, xem thuật ngữ Khối lượng giao dịch trong mục từ điển học thuật.
Khối lượng thường được diễn giải cùng với biến động giá:
Khối lượng giao dịch cao khi giá tăng: có thể cho thấy nhu cầu mua mạnh và sự đồng thuận đằng sau đà tăng.
Khối lượng giao dịch cao khi giá giảm: có thể cho thấy áp lực bán mạnh và mức độ sụt giảm còn đáng lo hơn.
Khối lượng giao dịch thấp kèm biến động giá: có thể cho thấy biến động thiếu sự tham gia rộng rãi và có khả năng bị đảo chiều.
Khối lượng giao dịch cũng được dùng để đánh giá tính thanh khoản. Cổ phiếu có khối lượng giao dịch trung bình hằng ngày cao thường dễ mua hơn và bán dễ hơn với chênh lệch giữa giá mua và giá bán (spread) thấp hơn; trong khi giao dịch cổ phiếu có khối lượng thấp có thể khó hơn mà không làm giá bị xê dịch. Không nên dùng khối lượng giao dịch một mình. Cổ phiếu có thể có khối lượng cao trong một đợt “bơm thổi” rồi sau đó đảo chiều, hoặc khối lượng thấp trong một xu hướng tăng ổn định kéo dài nhiều tháng.
Định giá cổ phiếu
Những thước đo nói trên sẽ hiệu quả hơn khi được sử dụng cùng nhau. Cổ phiếu có tỷ lệ giá trên lợi nhuận thấp có thể trông “rẻ”, nhưng nếu lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu đang suy giảm và beta của nó lại cao, thì mức giá thấp có thể là hợp lý. Cổ phiếu có RSI cao có thể đang ở trạng thái mua quá mức, nhưng nếu khối lượng giao dịch tăng mạnh và công ty vừa công bố lợi nhuận mạnh, thì đà tăng có thể còn kéo dài lâu hơn.
Thông thường, cách tiếp cận có hệ thống để định giá cổ phiếu bắt đầu bằng phân tích cơ bản để hiểu công ty làm gì, tạo doanh thu bằng cách nào và liệu công ty có tình hình tài chính tốt hay không. Việc này bao gồm xem xét báo cáo lợi nhuận, tăng trưởng doanh thu, mức nợ và vị thế cạnh tranh. Từ đó, các chỉ số như tỷ lệ giá trên lợi nhuận, lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu và giá trị thị trường giúp bạn đánh giá liệu giá cổ phiếu hiện tại có phản ánh một cách hợp lý các nền tảng của công ty hay không.
Các chỉ báo kỹ thuật, như RSI và khối lượng giao dịch, có thể hỗ trợ bạn chọn thời điểm tham gia thị trường. Chúng không cho bạn biết công ty có xứng đáng để đầu tư hay không, nhưng có thể giúp bạn hiểu liệu diễn biến giá hiện tại có ủng hộ hay mâu thuẫn với “luận điểm” phân tích cơ bản của bạn. Các nhà đầu tư tập trung vào cổ phiếu trả cổ tức có thể chú trọng nhiều hơn đến sự ổn định lợi nhuận và tỷ lệ chi trả, trong khi những người quan tâm các ngành cổ phiếu có thể so sánh các chỉ số của công ty với các doanh nghiệp cùng ngành, thay vì so với toàn bộ thị trường.
Dù bạn sử dụng thước đo nào, quản lý rủi ro cũng nên là một phần của quy trình. Không có thước đo nào dự đoán tương lai một cách chắc chắn, và ngay cả những cổ phiếu được phân tích tốt cũng có thể mất giá do các yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của công ty. Đa dạng hóa theo ngành, theo giá trị thị trường và theo loại tài sản có thể giúp giảm tác động của việc một khoản đầu tư đơn lẻ thất bại.
Câu hỏi thường gặp
Tỷ lệ giá trên lợi nhuận (P/E) bao nhiêu là tốt cho một cổ phiếu?
Không có một mức P/E nào được coi là “tốt” một cách chung chung; mức mà người ta thấy chấp nhận được phụ thuộc vào ngành, tốc độ tăng trưởng của công ty và bối cảnh chung của thị trường. Chẳng hạn, P/E là 15 có thể cao đối với một công ty tiện ích tăng trưởng chậm, nhưng lại thấp đối với một công ty công nghệ tăng trưởng nhanh. Thông thường, nhà đầu tư sẽ so sánh P/E của cổ phiếu với trung bình lịch sử, trung bình của ngành và với toàn thị trường để đánh giá liệu mức giá hiện tại đang tương đối cao hay thấp.
RSI có thể dự đoán giá cổ phiếu không?
RSI không thể dự đoán giá cổ phiếu. RSI là chỉ báo động lượng, cho biết liệu biến động giá gần đây trong một hướng có bất thường mạnh hay không. RSI trên 70 thường cho thấy cổ phiếu có thể đang bị mua quá mức, còn dưới 30 có thể đang bị bán quá mức—nhưng đây không phải là tín hiệu mua/bán độc lập. RSI hoạt động tốt nhất như một đầu vào trong một phân tích rộng hơn, bao gồm nền tảng cơ bản, khối lượng giao dịch và các chỉ báo khác.
Lợi nhuận trên mỗi cổ phiếu (EPS) cao luôn là dấu hiệu tốt?
Không nhất thiết. EPS cao có nghĩa là công ty tạo ra lợi nhuận lớn trên mỗi cổ phiếu, nhìn chung là tín hiệu tích cực. Nhưng nếu tăng trưởng EPS chủ yếu đến từ việc mua lại cổ phiếu (không phải tăng trưởng doanh thu thực sự), thì hoạt động cốt lõi có thể không đang mở rộng. Nhà đầu tư nên kiểm tra tăng trưởng lợi nhuận đến từ doanh thu tăng, biên lợi nhuận cao hơn hay là từ các hoạt động tài chính.
Beta “an toàn” của một cổ phiếu là bao nhiêu?
Không có mức beta “an toàn” theo bản chất. Beta dưới 1.0 nghĩa là trong lịch sử cổ phiếu đã biến động ít hơn thị trường, điều này có thể hấp dẫn với nhà đầu tư thận trọng với rủi ro. Tuy nhiên, cổ phiếu beta thấp vẫn có thể mất giá do các vấn đề riêng của công ty. Beta đo mức biến động liên quan đến thị trường, chứ không phải tổng rủi ro toàn diện. Nhà đầu tư nên xem xét beta cùng với các yếu tố nền tảng, sức khỏe tài chính và đa dạng hóa.
Khối lượng giao dịch cao có nghĩa là cổ phiếu là lựa chọn mua tốt không?
Không. Khối lượng giao dịch cao cho thấy có rất nhiều cổ phiếu đang được giao dịch, nhưng không cho biết xu hướng. Khối lượng cao kèm giá tăng có thể cho thấy nhu cầu mua mạnh, còn khối lượng cao kèm giá giảm có thể cho thấy áp lực bán mạnh. Khối lượng giao dịch phản ánh mức độ “tin tưởng” đứng sau diễn biến giá, nhưng bản thân nó không xác định cổ phiếu có đáng mua hay không.
Những ý kiến kết luận
Phân tích cổ phiếu không phải là tìm một “mẹo” hay thước đo thần kỳ duy nhất. Tỷ lệ giá trên lợi nhuận, RSI, EPS, beta, giá trị thị trường và khối lượng giao dịch trả lời những câu hỏi khác nhau: giá cổ phiếu cao hơn bao nhiêu so với lợi nhuận của nó? Công ty kiếm được bao nhiêu lợi nhuận cho mỗi cổ phiếu? Nó biến động so với thị trường ra sao?
Không có thước đo nào hoạt động độc lập, và không thước đo nào đảm bảo một kết quả cụ thể. Với người mới bắt đầu, tập trung vào một hoặc hai thước đo trước rồi dần mở rộng công cụ của bạn là cách thực tế để xây dựng sự tự tin mà không bị choáng ngợp.
Các bài viết liên quan
Tuyên bố từ chối trách nhiệm: Nội dung này được cung cấp cho bạn theo nguyên trạng (“as is”) nhằm mục đích cung cấp thông tin chung và chỉ phục vụ mục đích giáo dục, không kèm bất kỳ tuyên bố hay bảo đảm nào dưới bất kỳ hình thức nào. Nội dung này không được hiểu là lời khuyên tài chính hoặc pháp lý, hay bất kỳ lời khuyên chuyên môn nào khác. Đây cũng không phải là một khuyến nghị mua bất kỳ sản phẩm hoặc dịch vụ cụ thể nào. Bạn cần tìm lời tư vấn từ các chuyên gia phù hợp. Nếu bài viết được cung cấp bởi bên thứ ba, vui lòng lưu ý rằng các quan điểm trong bài viết thuộc về bên thứ ba đó và không nhất thiết phản ánh quan điểm của Binance Academy. Giá của các tài sản kỹ thuật số rất biến động; giá trị khoản đầu tư của bạn có thể giảm hoặc tăng và bạn có thể không thu hồi được số tiền đã đầu tư. Bạn là người duy nhất chịu trách nhiệm về các quyết định đầu tư của mình, và Binance Academy không chịu trách nhiệm về bất kỳ khoản lỗ nào bạn có thể gánh chịu. Để biết thêm thông tin, vui lòng xem Điều khoản sử dụng, Cảnh báo rủi ro và Điều kiện học thuật của Binance.