Tiêu chuẩn token là gì?

Những ý chínhCác tiêu chuẩn token là các tập hợp quy tắc được mã hóa trong các hợp đồng thông minh, xác định cách token crypto được tạo, chuyển và tương tác với các ứng dụng khác trên một blockchain.
Các chuẩn ERC của Ethereum (ERC-20, ERC-721, ERC-1155) là những tiêu chuẩn được áp dụng rộng rãi nhất và cũng được dùng trên các chuỗi tương thích với EVM như Avalanche, Polygon và Arbitrum.
Các blockchain lớn khác có tiêu chuẩn riêng: BNB Smart Chain dùng BEP-20, Solana dùng chuẩn SPL, còn Bitcoin giới thiệu BRC-20 và Runes vào giai đoạn 2023-2024.
Vì các tiêu chuẩn token khác nhau giữa các blockchain, nên việc chuyển tài sản qua nhiều chuỗi cần các giải pháp bridging như wrapped tokens hoặc các giao thức omnichain.
Việc hiểu về các tiêu chuẩn token giúp giải thích vì sao một token có thể tự động hoạt động với các ví, sàn giao dịch và ứng dụng phi tập trung hiện có mà không cần viết mã tùy chỉnh cho từng trường hợp.
Giới thiệuPhần lớn trong số hàng chục nghìn loại tiền mã hóa tồn tại ngày nay đều được xây dựng dựa trên cùng một loại “bản thiết kế”. Các bản thiết kế này được gọi là tiêu chuẩn token, và chúng xác định chức năng cốt lõi cũng như các thuộc tính của token trên blockchain.
Các tiêu chuẩn token hoạt động tương tự như các quy chuẩn phổ quát trong công nghệ đời thường. Cũng như chuẩn USB đảm bảo chuột của bạn hoạt động với bất kỳ máy tính tương thích nào, thì tiêu chuẩn token đảm bảo một token mới tạo ra có thể hoạt động với các ví, sàn giao dịch và ứng dụng phi tập trung (DApps) hiện có mà không cần các nền tảng đó phải viết mã tùy chỉnh cho nó.
Bài viết này giải thích tiêu chuẩn token là gì, vì sao chúng quan trọng và các blockchain khác nhau xử lý chúng như thế nào.
Vì sao chúng ta cần tiêu chuẩn token?1. Tương tác (Interoperability)Lợi ích chính của các tiêu chuẩn là khả năng tương thích. Khi một nhà phát triển phát hành một token tuân theo tiêu chuẩn, nó có thể tự động tương tác với hạ tầng sẵn có. Ví dụ, vì stablecoin USDT tuân theo ERC-20 nên nó hoạt động trên DEX, ví và sàn giao dịch mà không cần các nền tảng đó viết mã tùy chỉnh.
2. Tính kết hợp (Composability)Trong tài chính phi tập trung (DeFi), tính kết hợp cho phép các nhà phát triển tạo ra sản phẩm mới bằng cách sử dụng các thành phần có sẵn. Khái niệm này đôi khi còn được gọi là “money legos”. Vì nhà phát triển biết chính xác token chuẩn sẽ hoạt động như thế nào, họ có thể xây dựng các giao thức cho vay, mượn và giao dịch tự động hỗ trợ bất kỳ token nào tuân theo chuẩn đó.
3. Hiệu quả (Efficiency)Các tiêu chuẩn giúp ngăn nhà phát triển phải lặp lại công việc đã được thực hiện trước đó. Thay vì viết từ đầu một hợp đồng thông minh để xử lý các chức năng cơ bản như chuyển token hoặc kiểm tra số dư, nhà phát triển có thể dùng các thư viện sẵn có đã được kiểm chứng dựa trên các tiêu chuẩn đã được thiết lập. Điều này giảm rủi ro lỗi và đẩy nhanh quá trình phát triển.
Các tiêu chuẩn token phổ biến của Ethereum (EVM)Vì Ethereum là blockchain lập trình được đầu tiên, các chuẩn “Ethereum Request for Comments” (ERC) của nó đã đặt nền móng cho ngành này. Các chuẩn này cũng áp dụng cho các chuỗi tương thích với EVM như Avalanche, Polygon và Arbitrum.
ERC-20 (token có thể thay thế)Được đề xuất vào năm 2015, ERC-20 là tiêu chuẩn ngành cho token có thể thay thế. “Có thể thay thế” (fungible) nghĩa là có thể hoán đổi: một đơn vị của token có cùng giá trị và cách sử dụng như một đơn vị khác, tương tự như việc một tờ 1 đô la có giá trị tương đương với mọi tờ 1 đô la khác.
Trường hợp sử dụng: Stablecoin như USDT và USDC, token quản trị (governance) và token tiện ích (utility).
Các hàm chính: Cho phép kiểm tra tổng cung, kiểm tra số dư và chuyển token giữa các địa chỉ.
ERC-721 (token không thể thay thế – non-fungible tokens)ERC-721 là tiêu chuẩn đã tạo điều kiện cho sự phát triển của các token không thể thay thế (NFT). Khác với ERC-20, mỗi token ERC-721 là duy nhất. Mỗi token có một tokenId cụ thể trong hợp đồng, giúp nó phân biệt được với mọi token khác trong cùng một bộ sưu tập.
Trường hợp sử dụng: Sưu tập kỹ thuật số, chứng chỉ, tài sản trong game, danh tính số và các bản ghi quyền sở hữu.
Điểm khác biệt chính: Trong khi 1 ETH luôn có giá trị bằng đúng 1 ETH, thì mỗi token ERC-721 có thể có giá trị khác nhau dựa trên các đặc điểm riêng của nó.
ERC-1155 (tiêu chuẩn đa token)ERC-1155 được thiết kế để giải quyết những kém hiệu quả phát sinh khi sử dụng ERC-20 và ERC-721 tách rời. Tiêu chuẩn này cho phép một hợp đồng duy nhất quản lý đồng thời cả token có thể thay thế và không thể thay thế.
Tính bán-fungible: ERC-1155 phù hợp tốt với ứng dụng game. Một game có thể có đồng vàng (fungible), kiếm sắt (semi-fungible, với 1.000 bản sao giống hệt nhau) và một chiếc khiên huyền thoại (NFT duy nhất). Hợp đồng ERC-1155 có thể xử lý tất cả các loại này ở cùng một nơi.
Chuyển theo lô (batch transfers): ERC-1155 có thể gửi nhiều loại token khác nhau trong một giao dịch, giúp giảm chi phí gas so với các tiêu chuẩn trước đó.
Các tiêu chuẩn ngoài EthereumMặc dù Ethereum là nơi đặt tiền lệ, các blockchain lớn khác đã phát triển những tiêu chuẩn riêng để phù hợp với kiến trúc của họ.
BNB Smart Chain: BEP-20BEP-20 là tiêu chuẩn token chính trên BNB Smart Chain. Nó hoạt động gần như giống hệt ERC-20 nhưng được tối ưu cho tốc độ và phí giao dịch thấp hơn của BNB Smart Chain. BEP-20 cũng hỗ trợ các token được “neo” (pegged), tức là các phiên bản bọc (wrapped) của tài sản từ các chuỗi khác (như Bitcoin hoặc Ethereum) được đưa vào hệ sinh thái của BNB Chain.
Solana: SPL (Solana Program Library)Solana xử lý token khác với các chuỗi EVM. Trên Ethereum, mỗi token là một hợp đồng thông minh riêng. Trên Solana, có một “Token Program” duy nhất trong Solana Program Library (SPL), và các token mới được tạo như các tài khoản mới trong chương trình đó.
Kiến trúc này cho phép Solana xử lý giao dịch song song, góp phần tạo nên khả năng thông lượng cao. Chuẩn SPL bao phủ cả token có thể thay thế và NFT, mà không cần các chuẩn tách biệt như ERC-20 và ERC-721.
Bitcoin: BRC-20 và RunesTrong phần lớn lịch sử, Bitcoin không được xem là nền tảng cho token. Điều này thay đổi vào năm 2023 với việc ra mắt Ordinals, cho phép dữ liệu được khắc (inscribe) lên từng satoshi riêng lẻ.
BRC-20: Một chuẩn thử nghiệm để tạo token có thể thay thế trực tiếp trên Bitcoin bằng các bản khắc dữ liệu dạng chữ. Token BRC-20 sử dụng blockchain Bitcoin như một sổ cái (ledger) để theo dõi việc tạo và chuyển token.
Runes: Một giao thức hiệu quả hơn để phát hành token có thể thay thế trên Bitcoin, được khởi chạy vào tháng 4/2024. Runes được thiết kế để giảm dấu chân dữ liệu on-chain mà các bản khắc BRC-20 tạo ra.
Giải quyết giới hạn: Khả năng tương thích đa chuỗi (Cross-Chain Compatibility)Một hạn chế lớn của các tiêu chuẩn token là chúng thường chỉ hoạt động trong phạm vi blockchain của chính nó. Token ERC-20 trên Ethereum không thể tồn tại trực tiếp trên Solana hoặc BNB Smart Chain.
Token được bọc (Wrapped tokens)Truyền thống, điều này được giải quyết thông qua wrapped tokens. Để chuyển Bitcoin sang Ethereum, BTC được khóa trong một kho (vault) và một lượng Wrapped BTC tương đương (WBTC) được đúc (mint) dưới dạng token ERC-20. Cách tiếp cận này hoạt động, nhưng các cầu nối (bridges) giữ các tài sản đã khóa này trong lịch sử thường là mục tiêu của các cuộc tấn công khai thác (exploits).
Token fungible đa chuỗi (Omnichain fungible tokens)Một số giao thức tương tác liên chuỗi (cross-chain interoperability) như LayerZero và Chainlink CCIP có cách tiếp cận khác. Chúng cho phép token di chuyển giữa các chuỗi một cách “native” thông qua hệ thống nhắn tin bảo mật, không cần dựa vào kho tập trung hay cầu nối. Điều này giúp giảm rủi ro quản lý (custody risk) so với phương pháp bọc token truyền thống.
Vào năm 2023, ERC-6551 cũng được giới thiệu trên Ethereum, cho phép NFT hoạt động như ví (wallet) trên chuỗi. Tiêu chuẩn này giúp NFT có thể nắm giữ token, các NFT khác và tương tác trực tiếp với DApps, từ đó mở rộng những gì một token cá nhân có thể đại diện và thực hiện.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)Tiêu chuẩn token là gì?Tiêu chuẩn token là một tập hợp các quy tắc xác định token crypto hoạt động như thế nào trên một blockchain. Nó chỉ định các chức năng như cách token được chuyển, cách kiểm tra số dư và cách phê duyệt (approval) hoạt động. Khi một token tuân theo một tiêu chuẩn, nó sẽ tự động tương thích với các ví, sàn giao dịch và ứng dụng hỗ trợ tiêu chuẩn đó.
Sự khác nhau giữa ERC-20 và ERC-721 là gì?ERC-20 là tiêu chuẩn cho token có thể thay thế (fungible tokens), nghĩa là tất cả các đơn vị của token đều giống nhau và có thể hoán đổi cho nhau. ERC-721 là tiêu chuẩn cho token không thể thay thế (NFT), nơi mỗi token là duy nhất và có một mã định danh riêng. ERC-20 được dùng cho tiền tệ và token tiện ích, trong khi ERC-721 được dùng cho sưu tập, chứng chỉ và các bản ghi quyền sở hữu kỹ thuật số.
ERC-1155 là gì?ERC-1155 là tiêu chuẩn token có thể xử lý cả token có thể thay thế và không thể thay thế trong cùng một hợp đồng thông minh. Tiêu chuẩn này cũng hỗ trợ chuyển theo lô (batch transfers), cho phép gửi nhiều loại token trong một giao dịch. ERC-1155 đặc biệt hữu ích cho các game cần quản lý nhiều vật phẩm trong game khác nhau với mức độ hiếm khác nhau.
Token di chuyển giữa các blockchain khác nhau như thế nào?Vì tiêu chuẩn token gắn với từng blockchain, nên việc chuyển tài sản qua các chuỗi cần cơ chế bridging. Cách truyền thống sử dụng wrapped tokens: tài sản gốc được khóa và một token đại diện được tạo (mint) trên chuỗi đích. Các giao thức omnichain mới hơn cho phép token di chuyển qua nhiều chuỗi thông qua nhắn tin bảo mật mà không cần giữ tài sản trong các kho tập trung.
BEP-20 là gì?BEP-20 là tiêu chuẩn token chính trên BNB Smart Chain. Nó hoạt động tương tự như tiêu chuẩn ERC-20 của Ethereum nhưng được tối ưu cho tốc độ giao dịch nhanh hơn và phí thấp hơn trên BNB Smart Chain. Nhiều token trên BNB Smart Chain, bao gồm các phiên bản “neo” của tài sản từ các blockchain khác, đều tuân theo chuẩn BEP-20.
Những suy nghĩ kết lạiCác tiêu chuẩn token là những quy tắc chung giúp hệ sinh thái crypto hoạt động và tương thích lẫn nhau. Dù là ERC-20, SPL hay BRC-20, các bản thiết kế này cho phép ví, sàn giao dịch và ứng dụng làm việc với các loại token khác nhau mà không cần tích hợp tùy chỉnh.
Đọc thêmGiới thiệu về token ERC-20
ERC-1155 là gì và nó hoạt động như thế nào?
Ordinals là gì? Tổng quan về Bitcoin NFTs
Smart contract là gì?
Khả năng tương thích đa chuỗi là gì?
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Nội dung này được cung cấp cho bạn theo nguyên tắc “như hiện có” (as is) chỉ để tham khảo thông tin chung và/hoặc mục đích giáo dục, không có bất kỳ tuyên bố hay bảo đảm nào dưới mọi hình thức. Không nên hiểu nội dung này là lời khuyên mang tính tài chính, pháp lý hoặc tư vấn chuyên nghiệp khác, và cũng không nhằm mục đích khuyến nghị việc mua bất kỳ sản phẩm hoặc dịch vụ cụ thể nào. Bạn nên tìm lời khuyên của riêng mình từ các cố vấn chuyên nghiệp phù hợp. Nếu nội dung được đóng góp bởi một bên thứ ba, vui lòng lưu ý rằng các quan điểm được nêu thuộc về bên đóng góp thứ ba đó và không nhất thiết phản ánh quan điểm của Binance Academy. Giá tài sản số có thể biến động. Giá trị khoản đầu tư của bạn có thể tăng hoặc giảm và bạn có thể không nhận lại được số tiền đã đầu tư. Bạn hoàn toàn chịu trách nhiệm về các quyết định đầu tư của mình và Binance Academy không chịu trách nhiệm đối với bất kỳ khoản lỗ nào bạn có thể gặp phải. Để biết thêm thông tin, vui lòng xem Điều khoản sử dụng, Cảnh báo rủi ro và Điều khoản của Binance Academy.