Virtual ko‘chmas mulk nima?
Virtual ko‘chmas mulkni blokcheynda sotib olish va investitsiya qilish uchun ochiq bo‘lgan nomoddiy virtual mulklar sifatida ta’riflash mumkin. Virtual mulk deganda, asosan, haqiqiy dunyoda fiat pul yoki kriptovalyutaga sotilishi mumkin bo‘lgan nomoddiy obyektlar tushuniladi.
Masalan, hujjatlar, reytingi yuqori veb-saytlar va domen nomlarini sotishingiz mumkin.
Aynan virtual ko‘chmas mulk haqida gap ketganda, metaversda mulkni rivojlantirish yoki ijaraga beriladigan binolar yoxud interaktiv maskanlar kabi daromad keltiradigan obyektlarni yaratish maqsadida yer uchastkalarini sotib olishingiz mumkin.
Kripto va metaversga endi kirib kelayotganlar uchun virtual ko‘chmas mulk o‘zaro zid tushunchadek tuyulishi mumkin, chunki u jismoniy mulk bilan raqamli muhitni birlashtiradi. Raqamli olamdagi blokcheynga asoslangan ko‘chmas mulk jismoniy bo‘lmasa-da, xaridorga xuddi shuni — muayyan makonga egalik huquqini beradi.
Virtual ko‘chmas mulkni ijaraga berish va sotish xizmatlarini ko‘rsatuvchi, bu virtual makonlarni oddiy rieltorlar kabi reklama qiluvchi kompaniyalar borligining o‘ziyoq bu tushuncha iste’molchilarga ma’qul kelayotganini isbotlaydi.
Metaversdagi ko‘chmas mulk nima?
So‘nggi paytlarda metavers atamasi ko‘p tilga olinmoqda.
Zukerberg Meta’ni taqdim etganidan beri raqamli dunyo tushunchasi juda mashhur bo‘lib ketdi. Metavers bozorlarni kengaytirishi, kirish to‘siqlarini yumshatishi yoki butunlay yo‘q qilishi va yangi daromad manbalarini yaratishi boshidanoq ayon edi.
Metavers odamlarga virtual olamda mazmunli hayot kechirish imkonini beruvchi platformalardan iborat. Videoo‘yinlar, marketing, san’at galereyalari, savdo markazlaridan tortib biznes uchrashuvlari va sport tadbirlarigacha — metavers deyarli hamma narsani taklif qila oladi.
NFTlar bilan ifodalangan virtual yerlar
Metaversga ko‘chmas mulk qo‘shilishi bilan virtual olam uch o‘lchamli makonga aylandi. Metaversdagi ko‘chmas mulk, mohiyatan, egasiga raqamli muhitdagi yerga egalik qilishini tasdiqlovchi virtual dalil beradigan o‘zgartirib bo‘lmaydigan token (NFT) hisoblanadi.
Har bir metavers platformasidagi raqamli yer miqdori, xuddi real dunyodagi savdolar singari, muayyan son bilan cheklangan. Investorlar eng yaxshi joylarni qo‘ldan boy berishdan oldin bozorga kirishga intilgani sababli, metaversdagi ko‘chmas mulk bozori to‘satdan jadal rivojlanganining sabablaridan biri ham shu. Axir an’anaviy ko‘chmas mulkdagi “joy, joy va yana joy” tamoyili bu yerda ham qo‘l keladi.
Masalan, Snup Doggning raqamli ko‘chmas mulki ko‘pchilikning e’tiborini tortdi va tez orada Sandbox metaversida uning yonidan yer sotib olgan qo‘shnisi paydo bo‘ldi. U yer maydoni uchun 450 000 dollar to‘ladi.
Virtual ko‘chmas mulk metavers platformalarida NFT ko‘rinishidagi raqamli egalik dalili bilan himoyalanganligi sababli, xaridingiz blokcheynda qayd etiladi. Shuning uchun, real dunyodagidek, har bir ko‘chmas mulk yoki yer maydoni uchun savdolar qayd etiladigan va egalikni tasdiqlovchi hujjat mavjud.
Virtual olamlardagi virtual mulkning ikki turi
Batafsilroq tushuntiradigan bo‘lsak, metaversda sotib olish mumkin bo‘lgan mulkning ikki turi bor: yerlar va hududlar. Nomidan ko‘rinib turibdiki, raqamli yer — ustida hech narsa bo‘lmagan keng, bo‘sh virtual makon. Hudud esa raqamli yer uchastkasi va undagi qo‘shimcha obyektlardan iborat mulkni anglatadi.
An’anaviy ko‘chmas mulkdagi kabi, qo‘shimcha obyektlarga turli binolar, reklama taxtalari yoki birlashtirilgan yer uchastkalari misol bo‘la oladi.
Virtual ko‘chmas mulkka sarmoya kiritish qanday ishlaydi?
Metaversdagi ko‘chmas mulk — kengaytirilgan va virtual reallik kabi yangi texnologiyalar uyg‘unlashib, foydalanuvchilarga real dunyodagidek taassurot beradigan virtual ekotizimdir.
Virtual yerlarni sotib olish va sotish uchun mo‘ljallangan yirik markazlashmagan platformalarga Decentraland, Otherside, Somnium Space va yuqorida tilga olingan Sandbox kiradi. Bularning barchasi virtual ko‘chmas mulk bozorida qiziqarli imkoniyatlarni taklif qiluvchi raqobatbardosh metavers platformalaridir.
Virtual olamda cheksiz imkoniyatlar, ammo yer uchastkalari cheklangan
An’anaviy ko‘chmas mulk kabi, metaversdagi ko‘chmas mulk ham cheksiz emasligini aytib o‘tdik. Buni ko‘pchilik hayratlanarli deb biladi, chunki dasturchilar yaratgan raqamli makon hech qanday cheklovsiz kengayishi mumkin, deb o‘ylash mantiqan to‘g‘ri tuyuladi.
Biroq, unday emas: raqamli mulk miqdorini metavers yaratuvchilari oldindan belgilaydi. Metaversdagi ko‘chmas mulk qiymatining katta qismi uning tanqisligidan kelib chiqadi. Sodda qilib aytganda, miqdori cheklangan narsa qimmatroq bo‘ladi. Shu jihatdan u an’anaviy ko‘chmas mulk bozoriga o‘xshaydi.
Agar metaversga asoslangan ko‘chmas mulk bozori cheksiz bo‘lganida, uning haqiqiy qiymati bo‘lmas va unga sarmoya kiritish yaxshi tanlov bo‘lmas edi. Bundan tashqari, aksariyat metavers platformalari markaziy organ nazoratida emas. Ularni markazlashmagan avtonom tashkilotlar (DAO) boshqaradi. Shu bois, dasturchilar platformalardagi yer va hududlarni kengaytirishga qaror qilishsa ham, DAO bunday o‘zgarishga rozilik berishi kerak bo‘ladi.
Metaversda virtual ko‘chmas mulk bilan savdo qilish unchalik qiyin emas. Aksariyat platformalarga noutbuk yoki stol kompyuteri orqali oson kirish mumkin, taklif etilayotgan virtual mulklarni ko‘zdan kechirish ham juda sodda.
Avvalo, tanlagan platformangizdan o‘zingizga yoqqan virtual mulkni topishingiz kerak. Keyingi qadam — raqamli aktivlaringiz va virtual ko‘chmas mulkni sotib olish uchun ishlatadigan kriptovalyutangizni saqlaydigan raqamli hamyon ochish. Masalan, Decentraland platformasidan foydalanayotgan bo‘lsangiz, MANA tangalarini, Sandbox’dan foydalanayotgan bo‘lsangiz esa SAND tangalarini sotib olishingiz kerak.
Kriptovalyuta raqamli hamyoningizga tushgach, xaridni amalga oshirishingiz mumkin. Platformaga tranzaksiyani tekshirish uchun bir necha soniya kifoya. Tekshiruv tugagach, NFT egalik dalili bo‘lib xizmat qilgani uchun virtual mulk qonuniy ravishda sizniki bo‘ladi.
Virtual ko‘chmas mulkka sarmoya kiritishning afzalliklari va kamchiliklari
Odatda, har qanday sarmoyaning afzalliklari va kamchiliklari bo‘ladi. Sarmoya kiritishning o‘zi tavakkalchilikni anglatadi, ammo ba’zan katta tavakkal katta daromad keltiradi.
An’anaviy ko‘chmas mulk bozori singari, uning virtual muqobili ham ko‘plab istiqbolli jihatlarga ega. Qurilish uchun oylar kutishga hojat yo‘q va butun dunyoda yangi daromad manbai paydo bo‘ldi.
Masalan, metaversda virtual ish maydoniga muhtoj kompaniya yoki brendlarga virtual mulkingizni ijaraga berib daromad olishingiz mumkin. Taklif cheklanganini hisobga olsak, metaversda yaxshi joyni qo‘lga kiritsangiz, sarmoyangiz o‘zini oqlabgina qolmay, foyda ham keltirishi mumkin.
Bundan tashqari, yeringizni o‘zingiz belgilagan narxda sotishingiz mumkin. Virtual ko‘chmas mulkni xarid qilish ham juda qulay, chunki istalgan kishi sarmoya kiritishi mumkin. Moslashuvchanligi va markazlashmaganligidan tashqari, bu sohaga kirish to‘siqlari ham kamroq.
Virtual ko‘chmas mulkka sarmoya kiritish hayajonli tuyulsa-da, uning kamchiliklari ham bor. Metavers hali ilk bosqichida bo‘lgani uchun bu sarmoya hamon xavfli deb hisoblanadi. Ko‘pchilik uni yuqori darajada spekulyativ platforma deb biladi, chunki kelgusi bir necha oyda nima bo‘lishini hech kim bilmaydi.
Platformalar kriptovalyutalarda ishlashi va kripto bozori juda o‘zgaruvchan bo‘lib qolayotganini hisobga olsak, metaversdagi virtual ko‘chmas mulk bozori hali yuqori barqarorlik darajasiga ega emas.
Nega virtual ko‘chmas mulkka sarmoya kiritish kerak?
Metavers hali dastlabki bosqichda bo‘lsa-da, ko‘pchilik virtual muhitda ko‘chmas mulk xarid qilishning ortishi vaqt o‘tishi bilan bu sohani yanada daromadli qiladi, deb hisoblaydi.
Raqamli ko‘chmas mulk an’anaviy ko‘chmas mulkdan ham daromadliroq bo‘lishi mumkin: u ijara daromadini keltiradi va o‘sib borayotgan, ko‘pchilikning diqqatini tortayotgan bozorda tanqis resurs hisoblanadi.