Mint Ventures tadqiqot bo‘yicha hamkori Alex Xu
Kirish
Agar ushbu buqa bozori siklida biznesi eng sezilarli darajada o‘sgan 1-qavatli blokcheynni nomlash kerak bo‘lsa, ko‘pchilik, ehtimol, Solana deb javob beradi.
Faol manzillar soni bo‘ladimi yoki tranzaksiya komissiyalaridan tushadigan daromadmi — Solana’ning 1-qavatli blokcheynlar orasidagi bozor ulushi jadal kengaydi:
Faol manzillar: Solana’ning faol manzillar ulushi 3,48% dan 56,83% gacha o‘sdi — bu o‘tgan yilga nisbatan 1533% ga oshganini anglatadi.
1-qavatli blokcheynlarning faol manzillar bo‘yicha oylik bozor ulushi
Ma’lumot manbasi: Token Terminal
Komissiyalar: Solana komissiyalaridan olinadigan daromad ulushi 0,62% dan 28,92% gacha o‘sdi, bu yiliga 4564% lik o‘sishni anglatadi.
L1’larning oylik komissiya daromadidagi ulushi
Ma’lumot manbasi: Token Terminal
Ushbu siklda Solana’ning asosiy ko‘rsatkichlari tez o‘sganining katta qismi memlar to‘lqini bilan bog‘liq. Solana’dan tashqari, Raydium kabi markazlashmagan birjalar (DEX) ham bu tendensiyadan sezilarli foyda ko‘rdi. Memlarga oid savdo faolligining keskin oshishi bu platformalarga ulkan tranzaksiya hajmi va protokol daromadini olib keldi. Natijada Raydium tokenining narxi yaqinda joriy sikldagi yangi eng yuqori darajaga yetdi.
Ushbu maqolada Solana’da aktivlar katta miqyosda chiqarilishidan sezilarli foyda ko‘rgan yana bir loyiha — Metaplex’ga e’tibor qarataman.
Ushbu maqolada quyidagi to‘rtta savol muhokama qilinadi va tahlil etiladi:
Metaplex’ning biznesdagi o‘rni va biznes modeli qanday? Unda raqobat ustunligi bormi?
Metaplex’ning biznes ko‘rsatkichlari qanday va uning faoliyati qay tarzda rivojlanmoqda?
Metaplex jamoasining tajribasi va moliyalashtirilishi qanday? Loyiha jamoasini qanday baholash mumkin?
Metaplex’ning hozirgi baholanish darajasi qanday va unda xavfsizlik marjasi bormi?
Ushbu maqola e’lon qilingan paytdagi fikrlarimni aks ettiradi. Bu qarashlar kelajakda o‘zgarishi mumkin va juda subyektivdir. Shuningdek, faktlar, ma’lumotlar yoki mantiqiy xulosalarda xatolar bo‘lishi ehtimoli bor. Sohadagi mutaxassislar va o‘quvchilarning tanqidi hamda qo‘shimcha muhokamalari mamnuniyat bilan qabul qilinadi. Biroq ushbu maqola investitsiya bo‘yicha maslahat hisoblanmaydi.
Quyida maqolaning asosiy qismi keltirilgan.
Metaplex’ning biznesdagi o‘rni va biznes modeli
Metaplex protokoli — Solana va SVM’ni (Solana Virtual Machine) qo‘llab-quvvatlaydigan boshqa blokcheynlar asosida qurilgan, raqamli aktivlarni yaratish, sotish va boshqarish uchun mo‘ljallangan tizim. U dasturchilar, ijodkorlar va korxonalarga markazlashmagan ilovalar yaratish uchun zarur vositalar va standartlarni taqdim etadi. Metaplex NFT, FT (o‘zaro almashtiriladigan tokenlar), real aktivlar (RWA), o‘yin aktivlari va DePIN aktivlari kabi turli kriptoaktivlarni qo‘llab-quvvatlaydi.
Yaqinda Metaplex o‘z faoliyatini Solana ekotizimidagi ma’lumotlarni indekslash (Index) va ma’lumotlar mavjudligi (DA) xizmatlari kabi boshqa asosiy xizmat yo‘nalishlariga ham kengaytirdi.
Uzoq muddatda Metaplex Solana ekotizimidagi bir nechta sohani qamrab oluvchi eng muhim asosiy xizmat loyihalaridan biriga aylanishi kutilmoqda.
Metaplex mahsulotlari majmuasi
Aktivlarni chiqarish, boshqarish va standartlashtirish tizimi sifatida Metaplex maqsadli aktiv turlari qatorida NFT’larni ham, o‘zaro almashtiriladigan tokenlarni (FT) ham qo‘llab-quvvatlaydi. Quyidagi mahsulotlar Solana ekotizimidagi aktivlarga xizmat ko‘rsatish uchun mo‘ljallangan yaxlit mahsulotlar majmuasini tashkil qiladi.
Core
Core — Solana blokcheynidagi yangi avlod NFT standarti. U chiqarish xarajatlari va hisoblash quvvati talabini sezilarli kamaytiradigan “yagona akkaunt dizayni”dan foydalanadi. Bundan tashqari, ilg‘or plaginlarni qo‘llab-quvvatlaydi va royalti to‘lovlarini majburiy qiladi.
Asosiy ma’lumot: Solana akkaunt modeli
“Yagona akkaunt dizayni”ning afzalliklarini tushunish uchun avvalo Solana akkaunt modelini va an’anaviy NFT’lar qanday saqlanishini tushunib olish kerak.
Solana blokcheynida holatga oid barcha ma’lumotlar (masalan, token qoldiqlari, NFT metama’lumotlari va boshqalar) muayyan akkauntlarga biriktiriladi. Har bir akkaunt hajmi cheklangani uchun faqat ma’lum miqdordagi ma’lumotni saqlay oladi. Bu ma’lumotlarni saqlab turish uchun “ijara haqi” to‘lash kerak. Shu sababli zanjir ustidagi akkauntlar va saqlash joyini samarali boshqarish Solana dasturchilari hal qilishi lozim bo‘lgan muhim masaladir.
An’anaviy NFT dizayni
An’anaviy NFT dizaynida har bir NFT odatda turli xil ma’lumotlarni saqlash uchun bir nechta akkauntni o‘z ichiga oladi. Masalan, odatiy NFT quyidagi akkauntlardan foydalanishi mumkin:
Asosiy akkaunt: NFT’ning egalik haqidagi ma’lumotlarini (masalan, hozirgi egasi kimligini) saqlaydi.
Metadata akkaunti: NFT metama’lumotlarini (masalan, nomi, tavsifi, rasm havolalari va boshqalarni) saqlaydi.
Royalti akkaunti: Ijodkorga to‘lanadigan royalti bilan bog‘liq ma’lumotlarni saqlaydi.
Bir nechta akkauntga asoslangan bu dizayn moslashuvchanlikni ta’minlasa-da, amaliyotda ayrim muammolarni ham keltirib chiqaradi:
Murakkablik: Bir nechta akkauntni boshqarish va ular bilan ishlash murakkablikni oshiradi, ayniqsa ma’lumotlarni tez-tez so‘rash va yangilash talab etilganda.
Xarajatlar: Har bir akkaunt saqlanadigan holatini ta’minlash uchun “ijara haqi” talab qiladi. Akkauntlar qancha ko‘p bo‘lsa, xarajatlar shuncha yuqori bo‘ladi.
Unumdorlik: Bir nechta akkaunt ishtirok etgani uchun amallar blokcheyn resurslarini ko‘proq talab qilishi, unumdorlik va tranzaksiya tezligiga ta’sir qilishi mumkin.
“Yagona akkaunt dizayni”ning afzalliklari
Metaplex Core yuqoridagi muammolarni hal qilish uchun “yagona akkaunt dizayni” standartini joriy etadi. Bu yondashuv NFT’ga oid barcha ma’lumotlarni (masalan, egalik, metama’lumotlar, royalti va boshqalar) bitta akkauntda jamlaydi. Akkaunt tuzilmasini soddalashtirish xarajatlarni kamaytiradi, o‘zaro aloqalar samaradorligini oshiradi va NFT’larning kengayuvchanligini yaxshilaydi. Bu dizayn, ayniqsa, Solana kabi yuqori unumdor va arzon blokcheynlardagi yirik NFT loyihalari (masalan, o‘yinlar yoki DePIN ilovalari) uchun juda mos.
Bubblegum
Bubblegum — Metaplex tomonidan siqilgan NFT’larni (cNFT) yaratish va boshqarish uchun ishlab chiqilgan dastur. Siqish texnologiyasi yordamida ijodkorlar juda ko‘p NFT’larni nihoyatda arzon narxda chiqarishi mumkin: 100 million NFT chiqarish atigi 500 SOL turadi (an’anaviy chiqarish usullariga nisbatan xarajatlar 99% dan ko‘proqqa kamayadi). Bu misli ko‘rilmagan darajadagi kengayuvchanlik va moslashuvchanlikni ta’minlaydi. Bubblegum texnologiyasi joriy etilishi tufayli NFT’larni katta miqyosda, arzon narxda chiqarish imkoni paydo bo‘ldi. DePIN ekotizimidagi Render va Helium kabi loyihalar Solana’ga ko‘chishni boshladi, natijada DRiP kabi innovatsion NFT platformalari yuzaga keldi. Quyidagi jadvalda ushbu uchta namuna Bubblegum texnologiyasidan qanday foydalanishi ko‘rsatilgan.
Token Metadata
Token Metadata dasturi Solana’dagi o‘zaro almashtiriladigan va almashtirilmaydigan aktivlarga qo‘shimcha ma’lumot biriktirish imkonini beradi. Ma’lumotlarga boy NFT’lar uchun Token Metadata tabiiy ravishda muhim bo‘lsa-da, undan Solana’dagi o‘zaro almashtiriladigan token loyihalari ham keng foydalanadi.
Ko‘pchilik bilmaydigan jihat shuki, Solana’dagi eng yirik mem-token chiqarish platformasi Pump.fun o‘z platformasida yaratilgan barcha tokenlar uchun Metaplex’ning Metadata xizmatidan foydalanadi. Hozirda Token Metadata’ga bo‘lgan asosiy talab NFT’lardan emas, balki chiqarilayotgan juda ko‘p mem-token loyihalaridan keladi.
Mem loyihalari token chiqarishda Token Metadata dasturidan foydalansa, buning aniq afzalliklari bor:
Birinchidan, chiqarilgan tokenlarning standartlashtirilishi va mosligini ta’minlaydi. Metaplex’ning Metadata xizmatidan foydalangan holda, bu tokenlarni asosiy hamyonlar (masalan, Phantom va Solflare) osonroq taniydi. Ularning nomi, belgisi va boshqa qo‘shimcha tafsilotlari savdo platformalarida to‘g‘ri ko‘rsatilishi hamda Solana’ning boshqa ilovalariga muammosiz integratsiya qilinishi mumkin.
Ikkinchidan, zanjir ustidagi saqlash va shaffoflikni ta’minlaydi. Metaplex Metadata xizmati token metama’lumotlarini zanjir ustida saqlaydi, bu esa token haqidagi axborot va ma’lumotlarni tekshirishni osonlashtirib, ularni soxtalashtirishdan himoya qiladi.
Rasm va matn kabi qo‘shimcha tafsilotlar memlarni muhokama qilish uchun ko‘p qirrali materiallar beradi. Bu memlarni shunchaki nom va kontraktdan iborat bo‘lishdan chiqarib, ularni tarqatish, qayta ijod qilish va hikoyalar yaratish uchun boy manbalar taqdim etadi.
Yangi mem-tokenlar pump.fun’da tinimsiz paydo bo‘lmoqda. Manba: pump.fun
Solana’da mem-tokenlarga bo‘lgan qiziqish tobora ortib borar ekan, Metaplex protokoli daromadining 90% dan ortig‘i o‘zaro almashtiriladigan tokenlar (memlar) hisobiga shakllandi. Bu holat “Metaplex Solana ekotizimidagi asosiy NFT protokoli” degan ommaviy tasavvurdan keskin farq qiladi va bu boradagi tushunchalarda sezilarli tafovut borligini ko‘rsatadi.
Candy Machine
Metaplex’ning Candy Machine dasturi Solana’da NFT chiqarish va tarqatish uchun eng ko‘p qo‘llaniladigan dasturdir. U NFT kolleksiyalarini samarali, adolatli va shaffof tarzda ishga tushirish imkonini beradi.
Boshqa mahsulotlar to‘plami
Metaplex quyidagi xizmatlarni ham taklif etadi:
MPL-Hybrid: Zanjir ustidagi va zanjirdan tashqaridagi saqlash usullarining afzalliklarini birlashtirishga mo‘ljallangan, NFT’larni saqlash va boshqarish uchun gibrid yechim. U NFT’larni, ayniqsa katta hajmdagi fayllarni (masalan, yuqori aniqlikdagi media) yoki dinamik yangilanishlarni talab qiladigan NFT loyihalarini samarali va tejamkor saqlash usulini taqdim etadi.
Fusion: Foydalanuvchilarga bir nechta NFT’ni yangisiga birlashtirish imkonini beradigan NFT birlashtirish funksiyasi. U foydalanuvchilar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirni kuchaytirib, NFT loyihalari uchun yanada ijodiy foydalanish holatlarini yaratishi mumkin. O‘yinlar, kolleksiyalar va san’at loyihalari kabi sohalarda qo‘llanadi.
Hydra: O‘yinlar, ijtimoiy platformalar yoki sodiqlik dasturlari kabi juda ko‘p NFT chiqarishi kerak bo‘lgan loyihalar uchun maxsus ishlab chiqilgan, yuqori unumdor va kengaytiriladigan yirik NFT chiqarish yechimi.
……
Metaplex’ning joriy mahsulotlar ro‘yxati (aktivlarga oid xizmatlar):
Rasm manbasi: Metaplex dasturchilar hujjatlari
Aura
Bundan tashqari, sentabr oyida Metaplex Foundation Solana va SVM uchun mo‘ljallangan markazlashmagan indekslash va ma’lumotlar mavjudligi tarmog‘i Metaplex Aura ishga tushirilishini rasman e’lon qildi. Aura taqdim etadigan indekslash va ma’lumotlar mavjudligi xizmatlari yordamida Solana va SVM standartini qabul qilgan boshqa blokcheyn loyihalari aktivlar haqidagi ma’lumotlarni samaraliroq o‘qishi va ommaviy amallarni ancha past xarajat bilan bajarishi mumkin. Bu operatsion xarajatlarni 99% dan ko‘proqqa kamaytiradi. Ma’lumot uchun quyidagi rasmga qarang:
Aura’dan foydalanilgandan keyin aktivlar bilan katta miqyosda ishlash xarajatlarini taqqoslash (oldin va keyin)
Manba: Metaplex’ning rasmiy Twitter sahifasi
Mahsulotning dastlabki ko‘rinishi e’lon qilinganida, Metaplex uni qo‘llab-quvvatlaydigan hamkorlik kelishuvlarini ham bayon qildi. Ularning ko‘pi Solana ekotizimidagi taniqli loyihalar bo‘lib, kelajakda Aura’ning potensial foydalanuvchilariga aylanishi mumkin.
Manba: Metaplex’ning rasmiy Twitter sahifasi
Aktivlarga xizmat ko‘rsatish tizimlaridan tortib ma’lumotlarni indekslash va ma’lumotlar mavjudligi xizmatlarigacha bo‘lgan yo‘nalishlarni qamrab oluvchi gorizontal kengayishlar natijasida Metaplex Solana ekotizimi uchun to‘liq stekli asosiy xizmat platformasiga aylanmoqda.
Metaplex’ning biznes modeli
Metaplex’ning biznes modeli oddiy: u zanjir ustidagi aktivlarga oid xizmatlar uchun haq oladi. Yuqorida sanab o‘tilgan mahsulotlar to‘plamidagi ayrim xizmatlar bepul, boshqalari esa pullik.
Metaplex’ning bevosita hamkorlari Solana’dagi boshqa loyihalar bo‘lib, uning faoliyati asosan B2B kengayish modeliga asoslangan. Biroq daromadining katta qismi amalda yirik B2B loyihalari taqdim etadigan xizmatlardan foydalanayotgan kichik loyihalar yoki chakana foydalanuvchilardan keladi. Bunga turli xil o‘zaro almashtiriladigan tokenlarni yaratayotgan loyiha jamoalari va NFT chiqarayotgan jismoniy shaxslar kiradi.
Mening fikrimcha, Pump.fun kabi yirik B2B hamkorlardan haq olish o‘rniga markazlashmagan foydalanuvchilardan haq olish bir necha sababga ko‘ra yaxshiroq biznes modelidir:
Kichik loyiha jamoalari yoki chakana foydalanuvchilar qarorlarni ko‘proq hissiyotga asoslanib qabul qiladi va B2B mijozlariga qaraganda narxga kamroq sezgir bo‘ladi. Metaplex xizmatlari uchun to‘lovlar ularning umumiy xarajatlarining kichik qismini tashkil qilgani sababli, bitta kichik foydalanuvchining to‘laydigan summasi katta emas. Biroq bunday foydalanuvchilar ko‘p bo‘lsa, jami daromad sezilarli miqdorga yetishi mumkin.
Yirik B2B loyihalar Metaplex xizmatlarini tarqatish kanali bo‘lib xizmat qilishi va ularning kengroq markazlashmagan foydalanuvchilar doirasiga yetib borishiga yordam berishi mumkin. Bu Metaplex’ga marketing va tarqatish uchun qo‘shimcha mablag‘ yoki kuch sarflamaslik imkonini beradi.
Foydalanuvchilar tarqoq va markazlashmagan bo‘lgani sababli, ular Metaplex kabi asosiy xizmat ko‘rsatuvchilar bilan birgalikda muzokara olib borishi qiyin. Bu Metaplex’ga foyda marjasini saqlab qolish, hatto kerakli paytda narxlarni oshirish imkonini ham beradi.
Xususan, Metaplex mahsulotlarining Solana’dagi narxlash tartibi quyidagicha:
Rasm manbasi: Metaplex dasturchilar hujjatlari
Ko‘rib turganimizdek, foydalanuvchilarning Metaplex mahsulot xizmatlaridan alohida foydalanish xarajati qimmat emas. Masalan, NFT chiqarish foydalanuvchiga atigi 0,0015 SOL turadi; agar mem-token chiqaruvchi loyiha Token Metadata’dan foydalanib tavsif matni va rasmini qo‘shmoqchi bo‘lsa, har bir foydalanish uchun atigi 0,01 SOL to‘laydi. Bunday xarajatlar foydalanuvchilar kutayotgan daromad bilan taqqoslaganda arzimas, deyarli ahamiyatsiz.
Albatta, bir xil turdagi tokenlarni, ayniqsa mem-tokenlarni katta miqyosda chiqarish Metaplex’ga ikki xil ta’sir qilishini ta’kidlash muhim. Bir tomondan, bu platformaga daromad keltiradi; boshqa tomondan, memlar shov-shuvining qancha davom etishi noma’lum va bu Metaplex daromadining uzoq muddatli barqarorligiga ta’sir qilishi mumkin. Hatto Solana kabi kuchli ekotizim ham mem-token faolligining o‘zgaruvchanligidan mustasno emas. Masalan, sentabr oyidagi eng sust haftada DEX’larda ro‘yxatga olingan yangi tokenlar soni may oyidagi eng yuqori ko‘rsatkichning atigi uchdan biriga teng bo‘lgan. Noyabr o‘rtalariga kelib esa bu raqam yana o‘n baravar oshdi.
Solana DEX’larida haftalik ro‘yxatga olingan yangi tokenlar soni
Manba: Dune
Metaplex’ning raqobat ustunligi
Biznes olamida kompaniya yoki loyihaning “raqobat ustunligi” miqyos yoki geografik joylashuv tufayli yuzaga keladigan xarajat afzalliklari, tarmoq samaralari orqali qiymat to‘planishi, brend tanilishi bilan bog‘liq foydalanuvchilarning yuqori sodiqligi va yuqori narx belgilash imkoniyati yoxud litsenziya va patentlar yaratadigan raqobat to‘siqlari kabi turli afzalliklardan kelib chiqishi mumkin.
Kuchli raqobat ustunligiga ega loyihalar raqobatli bozorda barqarorligi bilan ajralib turadi. Yangi raqobatchilar ayni bozorga kirganda, ularga mavjud loyihalarga yetib olish juda qiyin bo‘ladi yoki buning umumiy xarajati kutiladigan daromaddan ancha yuqori bo‘ladi. Natijada bu sohadagi raqobatchilar soni nisbatan kamligicha qoladi. Moliyaviy jihatdan bunday loyihalar ko‘pincha daromadliligining barqaror o‘sishini ko‘rsatadi va daromadiga nisbatan marketing hamda ishlab chiqish xarajatlarini past darajada saqlaydi.
Web3 olamida kuchli raqobat ustunligiga ega loyihalar nisbatan kam. Barqaror koinlar sohasidagi Tether va markazlashmagan kreditlash yo‘nalishidagi Aave bunga misol bo‘la oladi.
Mening fikrimcha, Metaplex ham kuchli raqobat ustunligiga ega loyiha hisoblanadi. Uning ustunligi ikki asosiy omilga tayanadi: “o‘tish xarajatlarining yuqoriligi” va “standartni belgilash”.
Birinchidan, dasturchilar va foydalanuvchilar aktivlarni chiqarish va boshqarishda Metaplex vositalari hamda protokollariga qattiq tayanib qolsalar, kelajakda bu aktivlarni boshqarish uchun boshqa protokolga ko‘chirish muqarrar ravishda katta vaqt, texnik va iqtisodiy xarajatlarni talab qiladi.
Ikkinchidan, Metaplex’ning aktiv formatlari (jumladan, NFT va FT’lar) Solana ekotizimida amalda standartga aylanib, ekotizimning asosiy infratuzilmasi va ilovalari o‘rtasida umumiy moslik kelishuvini shakllantirsa, bu tabiiy ravishda Metaplex’ni aktivlarga xizmat ko‘rsatish platformasini tanlayotgan yangi dasturchilar va loyihalar uchun birinchi tanlovga aylantiradi. Buning sababi — uning aktiv formatlari ekotizim bilan yuqori darajada mos keladi.
Ushbu raqobat ustunligi tufayli hozirda Solana ekotizimida Metaplex bilan teng raqobatlasha oladigan loyihalar yo‘q, bu esa uning yuqori daromadliligini ta’minlaydi. Bu jihat keyingi bo‘limda tahlil qilinadi.
Metaplex hozirda aktivlarga oid xizmatlaridan tashqari ma’lumotlarni indekslash va ma’lumotlar mavjudligi xizmatlarini sinovdan o‘tkazmoqda. Kelajakda bu platformaning ikkinchi o‘sish yo‘nalishiga aylanishi mumkin. Ushbu xizmatlarning maqsadli auditoriyasi Metaplex’ning mavjud mijozlari bilan katta darajada mos kelishini hisobga olsak, yangi biznes yo‘nalishi hozirgi hamkor mijozlari tomonidan osonroq qabul qilinishi va sinab ko‘rilishi ehtimol.
Metaplex’ning biznes ma’lumotlari: mahsulot-bozor muvofiqligi (PMF) kuchli va asosiy ko‘rsatkichlar jadal o‘smoqda
Metaplex’ning hozirgi asosiy faoliyati aktivlarga oid xizmatlar ko‘rsatishga qaratilgan. Uning natijalarini bir nechta muhim ko‘rsatkich, jumladan faol foydalanuvchilar soni, aktiv chiqarayotgan loyihalar soni va protokol daromadini tahlil qilib baholashimiz mumkin.
Metaplex’ning oylik faol foydalanuvchilari
Metaplex’ning oylik faol foydalanuvchilari deganda, muayyan oy ichida Metaplex protokoli bilan tranzaksiyalarni amalga oshirgan noyob hamyon manzillari tushuniladi.
Metaplex’ning oylik faol manzillari
Ma’lumot manbasi: Metaplex’ning ochiq boshqaruv paneli; keyingi ma’lumotlar ham shu manbadan olingan.
Maqola yozilayotgan paytda (2024-yil 30-noyabr) Metaplex’ning so‘nggi oylik faol foydalanuvchilari soni 844 966 ga yetdi. Bu bir oy uchun yangi tarixiy rekord bo‘lib, o‘tgan yilga nisbatan 253% o‘sishni anglatadi.
Protokol orqali chiqarilgan aktivlar soni
Protokol orqali chiqarilgan aktivlar soni Metaplex protokoli yordamida chiqarilgan aktiv turlarini anglatadi.
Metaplex’da har oy chiqariladigan aktiv turlari soni
Maqola yozilayotgan paytda (2024-yil 30-noyabr) Metaplex bu ko‘rsatkich bo‘yicha ham yangi tarixiy rekord o‘rnatdi: noyabrda chiqarilgan aktiv turlari soni 1,44 milliondan oshdi.
Bundan ham e’tiborlisi, ushbu aktivlarning 94% i o‘zaro almashtiriladigan tokenlar (FT), atigi 6% i esa NFT’lardir. Joriy yil yanvarida bu nisbat FT’lar uchun 18,6%, NFT’lar uchun esa 81,4% edi. Demak, biznes hajmi jihatidan Metaplex’ning asosiy faoliyati NFT xizmatlaridan o‘zaro almashtiriladigan tokenlarga xizmat ko‘rsatishga o‘tgan. Bundan tashqari, bu tokenlarning katta qismi davom etayotgan memlar tendensiyasi doirasida chiqarilgan.
Metaplex’da har oy chiqariladigan aktiv turlarining ulushi
Protokol daromadi
Protokol daromadi deganda Metaplex xizmat ko‘rsatish orqali oladigan komissiyalar tushuniladi.
Metaplex’ning oylik protokol daromadi
Maqola yozilayotgan paytda (2024-yil 30-noyabr) Metaplex’ning oylik protokol daromadi ta’sirchan 3,3 million dollarga yetib, barcha davrlar bo‘yicha yangi rekord o‘rnatdi.
Shuni ta’kidlash joizki, mahsulotga bo‘lgan talabni rag‘batlantirish uchun token subsidiyalariga tayanadigan, ya’ni protokol daromadi evaziga loyiha tokenlarini beradigan Web3 loyihalaridan farqli o‘laroq, Metaplex’ning biznes daromadi juda tabiiy ravishda shakllanadi. Loyiha bevosita token subsidiyalariga tayanmaydi va PMF’ga (mahsulot-bozor muvofiqligiga) erishganining odatiy namunasidir.
Ushbu bo‘limdagi ma’lumotlardan quyidagilarni kuzatishimiz mumkin:
Asosiy aktivlar protokoli sifatida Metaplex Solana ekotizimining o‘sishidan bevosita foyda ko‘radi. Uning asosiy ko‘rsatkichlari Solana’ning muhim ko‘rsatkichlari, xususan, protokol daromadi bilan birga o‘sadi.
Metaplex NFT va FT’lar faolligidan foyda ko‘radi, demak, u shunchaki “NFT aktivlariga xizmat ko‘rsatish protokoli” emas. Memlar to‘lqinidan tashqariga nazar tashlasak, Solana DePIN, o‘yinlar yoki RWA kabi faolroq vertikal sohalarni rivojlantirsa, Metaplex’ga bo‘lgan potensial talab yanada ortishi mumkin.
Metaplex biznesiga bo‘lgan talab tabiiy ravishda shakllanadi — uning daromadi token subsidiyalariga bog‘liq emas.
Endi Metaplex loyihasi ortidagi jamoa va loyiha tokenlarining holatini ko‘rib chiqamiz.
Metaplex jamoasi: Solana’ning asosiy doiralariga yaqin ekotizim faxriylari
Stephen Hess
Metaplex kompaniyasiga Metaplex Foundation raisi ham bo‘lgan Stephen Hess asos solgan. U 2021-yil noyabr oyida Metaplex Studios’ni tashkil qilgan.
Stanford universitetining ramziy tizimlar dasturini (inson va kompyuter o‘zaro ta’siri tizimlarini loyihalashga yo‘naltirilgan soha) tamomlagan Stephen Hess Solana’ning ilk xodimlaridan biri bo‘lib, kompaniya ish boshlaganidan bir yil o‘tib jamoaga qo‘shilgan. Uni Solana hammuassisi Raj taklif qilgan va u mahsulotlar bo‘yicha rahbar lavozimini egallagan. Hess ishlagan davrida Solana Stake Pools (Solana’ning steyking tizimi), SPL boshqaruv tizimi va Wormhole’ni ishlab chiqish kabi muhim tashabbuslarda qatnashgan. U Solana NFT standartining ilk versiyasini yaratgan jamoa tarkibida ham bo‘lgan; bu standart keyinchalik Metaplex’ga aylandi.
2022-yil yanvarida tashkil etilganidan ko‘p o‘tmay, Metaplex Multicoin, Jump va Alameda kabi taniqli firmalardan 46 million miqdorida strategik investitsiya jalb qildi. Token taqsimoti jadvalida strategik moliyalashtirish bosqichiga ajratilgan 10,2% ulushdan kelib chiqib, o‘sha paytdagi 46 millionlik moliyalashtirish Metaplex’ning qiymatini taxminan 450 million deb baholash imkonini beradi. Bu, hatto buqa bozori davrida ham, ilk bosqich uchun nihoyatda yuqori baho edi.
Metaplex 2022-yil noyabrida bir yillik yubileyiga yaqinlashayotgan paytda, FTX yirik moliyaviy boshqaruv xatolari tufayli kutilmaganda qulab tushdi. FTX inqirozi Metaplex’ning moliyaviy holatiga bevosita ta’sir qilmagan bo‘lsa-da, Stephen Hess Twitter’da tezda xodimlarni qisqartirish qarorini e’lon qilib, Solana ekotizimida kutilayotgan pasayishga oldindan tayyorgarlik ko‘rdi. Ortga nazar tashlaganda, uning bu yondashuvi nihoyatda oqilona bo‘lib, kelajakni aniq ko‘ra olishini namoyon etdi. Dabdabali xarajat qiladigan ko‘plab Web3 jamoalaridan farqli o‘laroq, Hess xarajatlarni nazorat qilishga urg‘u berdi.
Metaplex’ning hozirgi LinkedIn profiliga ko‘ra, jamoa 10 nafardan sal ko‘proq a’zodan iborat bo‘lib, ixcham va samarali ishlaydi. Biroq kompaniya e’lon qiladigan oylik loyiha faoliyati hisobotlariga qaraganda, bu kichik jamoa ishni amalga oshirishda yuqori salohiyat va mahsulot ustida faol ishlash yondashuvini namoyon etadi. Ular mahsulotni takomillashtirish va yangi mahsulotlarni ishlab chiqishda yuqori samaradorlik ko‘rsatadi.
Metaplex’ning oylik loyiha faoliyati hisobotlari
Manba: rasmiy blog
Metaplex asoschilarining kasbiy tajribasi va loyihaning rivojlanish tarixiga nazar tashlasam, Metaplex a’lo Web3 jamoasini tashkil etuvchi muhim unsurlar haqidagi tasavvurimga ko‘p jihatdan mos keladi:
Asosiy jamoa a’zolarining ta’limi, ko‘nikmalari va kasbiy tajribasi ular boshlagan tadbirkorlik faoliyatiga bevosita mos keladi; ularda kredit bilan bog‘liq muammolar yoki noto‘g‘ri xatti-harakatlar tarixi yo‘q.
Ular o‘z blokcheyn ekotizimining asosiy doiralari bilan yaqin aloqada, aniq muloqot kanallariga ega va blokcheyn hamjamiyati tan olgan mahsulot falsafasiga amal qiladi.
Mahsulotni yaxshi his qilish qobiliyatiga ega (keraksiz aylanma yo‘llardan qochadi), tirishqoqlik bilan ishlaydi va natijalarni izchil taqdim etadi.
Xarajatlarni nazorat qilish hissi kuchli va behuda sarf-xarajatlardan qochadi.
Sohadagi yetakchi venchur kapital firmalaridan investitsiya jalb qilgan va biznes resurslari juda yaxshi.
Bundan tashqari, 2024-yil 9-sentabrda The Block Pantera Capital va ParaFi Capital kabi yetakchi muassasalar joriy yil boshida Wave Digital Assets’dan katta miqdorda Metaplex (MPLX) tokenlarini sotib olganini ma’lum qildi. Bu tokenlar dastlab FTX’ga tegishli bo‘lgan va jami xarid narxi har bir token uchun taxminan 0,2–0,25 bo‘lgani aytiladi (muayyan muddatga sotish cheklovlari bilan).
MPLX: tokenning foydaliligi va baholanish darajasi
Token haqidagi asosiy ma’lumotlar
Metaplex protokolining tokeni MPLX bo‘lib, uning umumiy taklifi 1 milliardni tashkil etadi.
Rasm manbasi: loyiha oq qog‘ozi
Tokenlar taqsimoti tafsilotlari:
Ijodkorlar va dastlabki qo‘llab-quvvatlovchilar (21,9%): 50% birinchi yil ichida airdrop orqali taqsimlangan (dastlabki airdrop 2022-yil sentabrida boshlangan). Qolgan 50% keyingi yil davomida har oy chiqarilgan; to‘liq blokdan chiqarilgan.
Metaplex DAO (16%): Bloklash davri yo‘q; DAO takliflariga muvofiq taqsimlanadi.
Metaplex Foundation (20,31%): Bloklash davri yo‘q.
Strategik bosqich (10,2%): 50% dastlabki airdropdan (2022-yil sentabr) bir yil o‘tib blokdan chiqarilgan. Qolgan 50% keyingi yil davomida har oy chiqarilgan. To‘liq blokdan chiqarilgan.
Hamkor Everstake (10%): Ikki yilga bloklangan. Bir yil davomida bosqichma-bosqich chiqarilgan; to‘liq blokdan chiqarilgan.
Metaplex Studios (9,75%): Bir yilga bloklangan. Ikki yil davomida bosqichma-bosqich chiqarilgan; to‘liq blokdan chiqarilgan.
Hamjamiyat airdrop’i (5,4%): Darhol chiqarilgan.
Ta’sischi maslahatchilari (3,34%): Bir yilga bloklangan. Bir yil davomida bosqichma-bosqich chiqarilgan; to‘liq blokdan chiqarilgan.
Ta’sischi hamkorlar (3,1%): Bir yilga bloklangan. Bir yil davomida bosqichma-bosqich chiqarilgan; to‘liq blokdan chiqarilgan.
Rasmiy manba taqdim etgan joriy muomaladagi tokenlar ma’lumotlariga ko‘ra, MPLX’ning muomaladagi ulushi 75,6% ni tashkil etadi va tokenlarning aksariyati allaqachon muomalaga chiqarilgan. Xususan, investorlar ulushining katta qismi blokdan chiqarilib, hozir muomalada. Shu sababli tokenlarni blokdan chiqarish bilan bog‘liq sotuv bosimi nisbatan past.
Umumiy taklifning “muomalada bo‘lmagan” qismi asosan Metaplex DAO va Metaplex Foundation nazoratidagi ulushlar hamda xazinada saqlanayotgan tokenlardan iborat.
Tokenning vazifasi
Hozirda MPLX’ning asosiy vazifasi — boshqaruv bo‘yicha ovoz berish. Bundan tashqari, 2024-yil martidan boshlab Metaplex protokol daromadining 50% i (shu jumladan, tarixan to‘plangan daromad) tokenlarni qayta sotib olishga yo‘naltirilishini e’lon qildi. Qayta sotib olingan tokenlar protokol ekotizimi rivojini qo‘llab-quvvatlash uchun xazinaga o‘tkaziladi.
Protokol tokenlarni qayta sotib olishni 2024-yil iyunida rasman boshladi. Shundan beri MPLX’ni qayta sotib olish uchun har oy muntazam ravishda 10 000 SOL sarflab kelmoqda. Bu jarayon shu paytgacha 5 oy davom etdi.
Protokol daromadi tez o‘sayotgani sababli, kelasi oydan boshlab Metaplex oylik qayta sotib olish miqdorini 10 000 SOL’dan 12 000 SOL’ga oshiradi.
Boshqaruv va tokenlarni qayta sotib olishdan tashqari, MPLX’ning navbatdagi muhim vazifasi avval tilga olingan Aura funksiyasi bilan bog‘liq bo‘ladi. Aura rasman ishga tushirilgach, MPLX Aura tugunlari uchun steyking aktivi vazifasini bajarib, Aura keltiradigan daromaddan ulush olishi kutilmoqda.
Protokol bahosi
Metaplex qiymatini baholashda biz qiyosiy baholash usulidan foydalanamiz. Biroq Solana’da ayni tor yo‘nalishga mansub, bevosita qiyoslash mumkin bo‘lgan loyihalar yo‘qligini inobatga olib, muallif taqqoslash uchun Solana ekotizimidagi Raydium loyihasini mezon sifatida tanladi. Metaplex singari, Raydium ham memlar tendensiyasi ta’sirida bu yil protokol daromadining sezilarli o‘sishini qayd etdi. Unda ham tokenlarni qayta sotib olish mexanizmi mavjud, shu bois u baholash uchun munosib taqqoslash nuqtasi hisoblanadi.
Protokol daromadi va bozor kapitalizatsiyasini taqqoslash nuqtayi nazaridan, Metaplex’ning baholanishi nisbatan yuqori.
Biroq bu ikki loyiha ayrim jihatlari bilan o‘xshash bo‘lsa-da, ayni ekotizimdagi mutlaqo boshqa yo‘nalishlarda faoliyat yuritishi va biznesdagi ustuvorliklari juda farq qilishini ta’kidlash muhim. Shu sababli yuqoridagi baholash taqqoslovini faqat taxminiy mo‘ljal sifatida ko‘rish kerak.
Potensial o‘sish omillari va xavflar
Umuman olganda, Metaplex’ning bir nechta yaqqol afzalligi bor:
Aktivlarga xizmat ko‘rsatish sohasining yuqori bosqichida strategik mavqega ega; aktivlar standartlarini belgilashni nazorat qiladi va Solana ekotizimining rivojlanishidan bevosita foyda ko‘radi.
Mahsulot-bozor muvofiqligi (PMF) to‘liq tasdiqlangan. Bu loyihaga token subsidiyalariga tayanmasdan ijobiy pul oqimiga erishish imkonini beradi. Shuningdek, uning aniq va raqobatchilar osonlikcha takrorlay olmaydigan biznes ustunligi bor.
Jamoa mavjud biznesiga tayanib, ikkinchi o‘sish yo‘nalishini faol rivojlantirmoqda.
Kuchli va salohiyatli jamoa, ekotizimning markaziy qismi bilan yaqin aloqada. Ular tirishqoq, tashabbuskor va xarajatlarni tejashga e’tiborli.
Tokenni qayta sotib olish mexanizmi mavjud, loyiha umumiy bahosi esa nisbatan past (joriy muomaladagi bozor kapitalizatsiyasi: 260 mln.dan ortiq, FDV: 350 mln.dan ortiq), ya’ni loyiha miqyosi nisbatan “kichik”.
Metaplex bozor kapitalizatsiyasining kelajakdagi o‘sishiga turtki bo‘lishi mumkin bo‘lgan omillar:
Solana ekotizimidagi memlar tendensiyasidan tashqari, yangi va faol yo‘nalishlarga kirib borish orqali aktivlar chiqarish bozori yanada kengayishi mumkin. Bunga DePIN, o‘yinlar, RWA yoki uzoq vaqt sust bo‘lib kelgan NFT sohasi kirishi mumkin.
Binance yoki Coinbase kabi yirik savdo platformalarida ro‘yxatga olinish likvidlik va baholanish ustamasini sezilarli oshirishi mumkin. Loyiha sifati va bozor kapitalizatsiyasining nisbatan pastligini hisobga olib, muallif Metaplex bunday ro‘yxatga olish uchun jiddiy nomzod deb hisoblaydi. Haqiqiy biznes talabi va ijobiy pul oqimiga ega loyihalar bozorda kam uchraydi va yuqori qadrlanadi.
Xizmat haqlarini bevosita oshirish. Hozirda loyiha narxlari past, shuning uchun to‘lovlarni oshirish uchun aniq imkoniyat bor. Narxlar hatto 100% ga oshirilsa ham, foydalanuvchilarga deyarli ta’sir qilmaydi, chunki Metaplex’ga to‘lanadigan aktiv yaratish xarajatlari ular uchun juda arzimas.
Albatta, Metaplex ayrim potensial xavf va muammolarga ham duch keladi:
Solana’dagi memlar tendensiyasining susayishi aktivlar chiqarish sonining keskin kamayishi va daromadning pasayishiga olib kelishi mumkin.
Hozirda Metaplex daromadi yaratilgan aktiv turiga bog‘liq bir martalik to‘lovlardan iborat. Aktiv turlari nisbatan o‘zgarmas bo‘lgan loyihalar uchun bu model Metaplex’ga barqaror, uzoq muddatli daromad keltira olmaydi.
Xulosa
“Metaplex shunchaki NFT aktivlari protokoli” degan keng tarqalgan tasavvurga zid ravishda, aslida Metaplex Solana ekotizimidagi barcha turdagi aktivlar uchun asosiy protokoldir. U joriy yil boshida boshlangan davom etayotgan memlar tendensiyasidan bevosita foyda ko‘rgan loyihalardan biri hamdir.
Agar Solana ekotizimining kelajagiga umid bilan qarasangiz, “aktivlarni chiqarish va boshqarish” sohasining yuqori pog‘onasida joylashgan Metaplex uzoq muddat davomida kuzatishga arziydigan loyihadir.