Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) ở Davos, các lãnh đạo doanh nghiệp cảnh báo AI có thể thay đổi mạnh việc làm, đặc biệt với lao động văn phòng, và cần một kế hoạch đáng tin cậy để người lao động cùng hưởng lợi từ năng suất do AI tạo ra.
Không khí thảo luận xoay quanh sự háo hức với công nghệ, nhưng nỗi lo lớn nhất là tác động lên nghề nghiệp và an sinh. Từ ngân hàng, công nghệ đến y tế, nhiều ý kiến kêu gọi chính phủ và doanh nghiệp chuẩn bị kịch bản ứng phó nếu làn sóng tự động hóa khiến thất nghiệp tăng nhanh.
NỘI DUNG CHÍNH
Lãnh đạo tại Davos cảnh báo AI có thể đẩy nhanh thay thế việc làm văn phòng và cần kế hoạch phân phối lợi ích rõ ràng.
Nỗi lo “trở nên lỗi thời” đã xuất hiện trong trị liệu tâm lý; khảo sát cho thấy tỷ lệ lớn người lao động lo AI làm công việc bị lạc hậu.
Lao động tay nghề như thợ hàn, thợ điện được cho là ít bị AI thay thế sớm, trong bối cảnh thiếu hụt nhân lực diện rộng.
WEF Davos tập trung vào rủi ro AI đối với việc làm
Chủ đề AI tại Davos nổi bật vì các lãnh đạo cho rằng công nghệ có thể thay đổi cấu trúc lao động nhanh hơn dự đoán, đặc biệt ở nhóm nghề văn phòng, và đòi hỏi kế hoạch chính sách để hạn chế cú sốc mất việc.
Trong tuần họp tại Thụy Sĩ, lãnh đạo nhiều ngành liên tục quay lại câu hỏi: điều gì xảy ra với công việc của con người khi máy móc “thông minh” làm được ngày càng nhiều phần việc. Bên cạnh các kịch bản lạc quan về năng suất, trọng tâm là rủi ro sa thải hàng loạt và áp lực thu nhập giảm ở một số nhóm nghề.
Larry Fink kêu gọi kế hoạch “tham gia rộng rãi” vào lợi ích từ AI
Larry Fink cảnh báo nếu AI tác động đến lao động trí óc giống cách toàn cầu hóa từng tác động đến lao động chân tay, xã hội cần đối diện thực tế và đưa ra kế hoạch đáng tin cậy để phân bổ lợi ích.
“Nếu AI tác động đến lao động văn phòng như toàn cầu hóa từng tác động đến lao động chân tay, chúng ta cần đối diện trực tiếp thực tế đó… với một kế hoạch đáng tin cậy để mọi người tham gia rộng rãi vào các lợi ích này.”
– Larry Fink, CEO BlackRock, phát biểu tại Davos
Thông điệp của ông nhấn mạnh hai điểm: tác động có thể mang tính hệ thống, và việc nói về “công việc của tương lai” là chưa đủ nếu thiếu lộ trình cụ thể để người lao động chuyển đổi kỹ năng, cơ hội, và thu nhập. Ông cũng nêu các vai trò như chuyên viên phân tích tại hãng luật và công ty tài chính là nhóm dễ bị tổn thương khi AI tự động hóa các tác vụ lặp lại.
Jamie Dimon cảnh báo kịch bản sa thải hàng loạt nếu công nghệ bùng nổ
Jamie Dimon cho rằng chính phủ cần sẵn sàng kế hoạch can thiệp nếu doanh nghiệp bắt đầu cắt giảm lao động quy mô lớn do áp dụng công nghệ mới như AI.
Ông đưa ra ví dụ xe tải tự lái có thể khiến 2 triệu tài xế xe tải ở Mỹ mất việc và buộc phải nhận mức lương thấp hơn. Dimon cảnh báo việc chuẩn bị kịch bản chính sách là cần thiết để tránh hệ quả xã hội tiêu cực, bởi cú sốc thu nhập và cơ hội việc làm có thể làm gia tăng tức giận và bất ổn.
Các lãnh đạo AI dự đoán mốc 6–12 tháng cho năng lực lập trình của AI
CEO Anthropic cho biết ngành công nghệ có thể chỉ còn cách 6 đến 12 tháng để tạo hệ thống AI làm gần như mọi việc của một kỹ sư phần mềm, làm dấy lên lo ngại về tuyển dụng và việc làm đầu sự nghiệp.
Dario Amodei nhận định hệ thống AI có thể đảm nhiệm phần lớn công việc của kỹ sư phần mềm trong khung thời gian ngắn, trong khi Demis Hassabis từ Google DeepMind nói năm nay nhiều khả năng AI bắt đầu ảnh hưởng đến thực tập và các công việc dành cho người mới vào nghề.
Mối quan ngại tập trung vào các vị trí “bậc thấp hơn” hoặc thiên về nhiệm vụ tiêu chuẩn hóa, nơi doanh nghiệp có động lực thay thế bằng AI để giảm chi phí và rút ngắn thời gian xử lý. Đồng thời, các vai trò phân tích ở lĩnh vực luật và tài chính được nhắc đến như điểm nóng vì khối lượng đọc, tóm tắt, soạn thảo, và đối chiếu dữ liệu có thể được tự động hóa.
Một số nghề dùng AI để tăng hiệu quả thay vì bị thay thế
Một số lãnh đạo nêu trường hợp bác sĩ chẩn đoán hình ảnh là ví dụ AI hỗ trợ nâng chất lượng công việc, và số lượng người làm nghề này không giảm như dự báo trước đây.
Huang và Roy Jakobs (Royal Philips) cho biết bác sĩ chẩn đoán hình ảnh đang sử dụng AI để làm việc tốt hơn, và thực tế số lượng bác sĩ trong lĩnh vực này đã tăng thay vì giảm. Hassabis cũng cho rằng dù một số vị trí cấp thấp có thể biến mất, AI có thể tạo ra “những công việc mới, giá trị hơn, thậm chí ý nghĩa hơn”.
Trị liệu tâm lý ghi nhận lo âu tăng lên vì nguy cơ bị AI thay thế
Các nhà trị liệu cho biết lo âu liên quan đến AI đã xuất hiện thường xuyên trong phiên trị liệu, từ mất việc trực tiếp đến cảm giác kỹ năng không còn được cần.
“Tôi đã có thân chủ mất việc vì AI, và đó là điều chúng tôi xử lý trong các buổi trị liệu… họ thể hiện sự sốc, không tin nổi và sợ hãi khi phải điều hướng một bối cảnh nghề nghiệp thay đổi, nơi kỹ năng của họ không còn cần thiết.”
– Emma Kobil, cố vấn sang chấn tại Denver
“Điều tôi nghe thấy thường xuyên nhất là nỗi sợ trở nên lỗi thời… mọi người bắt đầu nghi ngờ năng lực phán đoán, lựa chọn hoặc tương lai của họ.”
– Harvey Lieberman, nhà tâm lý học lâm sàng, trả lời CNBC
Dữ liệu cũng phản ánh mối lo. Khảo sát tháng 07/2025 của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ cho biết 38% người lao động lo AI sẽ khiến một phần hoặc toàn bộ công việc của họ trở nên lạc hậu (xem khảo sát của APA). Bài viết cũng nêu AI liên quan đến gần 55.000 ca sa thải tại Mỹ năm 2025, trong tổng khoảng 1,2 triệu lượt cắt giảm việc làm, và một nghiên cứu của MIT kết luận AI có thể đã có khả năng thay thế khoảng 11% việc làm tại Mỹ.
Ở cấp doanh nghiệp, Marc Benioff (Salesforce) cho biết công ty đã cắt giảm 4.000 nhân sự hỗ trợ khách hàng vì AI đang xử lý 50% khối lượng công việc đó. Accenture và Lufthansa cũng được nhắc tới là đã viện dẫn AI trong các thay đổi nhân sự gần đây.
“Mọi người không biết mình phù hợp ở đâu trong xã hội mới này… có lẽ chúng ta còn chưa biết hết mức độ tổn hại tâm lý mà kiểu thay thế này gây ra.”
– Riana Elyse Anderson, nhà tâm lý học lâm sàng, Đại học Columbia
“Nó có thể giống như vũ trụ đang nói: ‘Bạn không còn cần thiết’… điều này có thể sâu sắc và gây xáo trộn hơn nhiều so với ‘Công ty đang cắt giảm’ hay thậm chí ‘Bạn làm chưa tốt’… Nó chạm vào câu hỏi về giá trị cá nhân.”
– Ben Yalom, nhà trị liệu tâm lý tại San Diego
Lao động tay nghề được cho là ít bị thay thế sớm và đang thiếu hụt
Một góc nhìn khác cho rằng AI đang nhắm nhiều hơn vào công việc viết mã và văn phòng, trong khi các nghề tay nghề như thợ hàn vẫn khó tự động hóa trong ngắn hạn, giữa bối cảnh thiếu hụt nhân lực lớn.
“AI đang nhắm tới các lập trình viên. Nó chưa nhắm tới thợ hàn, và sự hiểu biết cơ bản đó đã lan rộng.”
– Mike Rowe, phát biểu trên FOX Business “Varney & Co.”
Rowe nêu tình trạng thiếu hụt lao động tay nghề: hơn 100.000 vị trí cần trong ngành ô tô, khoảng 400.000 đến 500.000 thợ điện mà riêng các công ty của BlackRock đang cần, và 400.000 vị trí trống trong đóng tàu và hàng hải. Thông tin này củng cố lập luận rằng một phần thị trường lao động có thể chịu tác động AI không đồng đều theo ngành nghề.
Những câu hỏi thường gặp
Vì sao AI ở Davos lại gắn chặt với chủ đề mất việc?
Vì nhiều lãnh đạo cho rằng AI có thể tự động hóa nhanh các tác vụ trí óc, khiến doanh nghiệp cắt giảm nhân sự sớm hơn tốc độ thị trường lao động kịp thích ứng, đặc biệt ở các vai trò phân tích và công việc đầu sự nghiệp.
Khảo sát APA nói gì về lo ngại AI trong công việc?
Khảo sát tháng 07/2025 của Hiệp hội Tâm lý học Hoa Kỳ cho biết 38% người lao động lo AI sẽ khiến một phần hoặc toàn bộ công việc của họ trở nên lạc hậu.
Những nghề nào được nhắc là chịu rủi ro cao?
Các vai trò văn phòng thiên về phân tích và tác vụ chuẩn hóa được nêu là dễ tổn thương, gồm công việc phân tích tại hãng luật và công ty tài chính, cùng một số vị trí liên quan phần mềm khi AI tăng năng lực viết mã.
Có ví dụ nào cho thấy AI giúp tăng việc làm thay vì thay thế không?
Các lãnh đạo nêu bác sĩ chẩn đoán hình ảnh (radiologists) như trường hợp dùng AI để làm việc tốt hơn, và số lượng người làm nghề này hiện nhiều hơn so với trước.
Vì sao lao động tay nghề lại được xem là ít bị AI “đụng” sớm?
Các nghề tay nghề như thợ hàn, thợ điện cần thao tác vật lý và thích nghi bối cảnh tại hiện trường, khó tự động hóa hoàn toàn trong ngắn hạn, trong khi thị trường vẫn thiếu hụt lớn các vị trí này.