孙割 vừa mới đăng một bài tweet trên X
Tại sao tôi lại lập giải thưởng cho Sun Yuchen
Một
Nobel đã phát minh ra thuốc nổ. Tài sản cả đời của ông, phần lớn đến từ thứ này.
Người ta nói rằng năm 1888, một tờ báo ở Pháp đã đăng nhầm thông báo tử vong của ông, với tiêu đề “Người buôn chết chóc đã chết”. Ông đọc được thông báo tử vong của chính mình, vài năm sau lập di chúc.
Ngày nay không ai còn gọi ông là “người buôn chết chóc”.
“ Nobel ” trở thành một danh từ trung tính, giống như “volt” và “watt”, không mang cảm xúc, chỉ là một đơn vị. Ông đưa tiền cho “những người có đóng góp lớn nhất cho nhân loại”, tiền quay về tay nhân loại, và tên của ông cũng được trả về trạng thái trung tính—không phải nhờ lời bào chữa, mà nhờ danh sách người đoạt giải trong hơn một trăm năm.
Tôi kể câu chuyện này vì tôi hiểu ông. Tôi biết tiền đến từ đâu, và tôi cũng biết tiền có thể đi đến đâu.
Hai
Nguồn gốc của của cải tôi là toán học.
Ngành blockchain nói chung được xây dựng trên một số cấu trúc mật mã và giả định an ninh được hỗ trợ bởi nghiên cứu dài hạn: bài toán log rời rạc trên đường cong elliptic khó giải, hàm băm không thể đảo ngược, số lớn khó phân tích thành thừa số. Năm 1985, hai nhà toán học, mỗi người theo cách của mình, nghĩ rằng có thể dùng đường cong elliptic để làm mật mã—một người ở trường đại học, một người ở IBM—không hề biết nhau. Năm đó chẳng ai nghĩ chuyện này có ích. Những gì họ viết trên bảng sau đó trở thành một thị trường trị giá hàng nghìn tỷ đô la, trở thành một thứ chưa từng có—một người có thể hoàn toàn chi phối tài sản của chính mình, không cần bất cứ sự cho phép nào từ ai. Còn họ thì không nhận được lấy dù chỉ một xu.
Sự tự do này là một trong những món quà bị đánh giá thấp nhất của toán học dành cho con người. Tôi đã lấy đi rất nhiều từ món quà ấy. Lập giải thưởng này, trước hết là để trả nợ.
Ba
Giải Nobel không có hạng mục toán học. Đây là một thiếu sót từ hơn một trăm năm trước—có lẽ vì lý do cá nhân, có lẽ chỉ là vì không nghĩ tới.
Sau đó có giải Fields, tổ chức bốn năm một lần, dành cho người dưới bốn mươi tuổi; rồi có giải Abel, mỗi năm một lần, trao cho những cống hiến trọn đời. Chúng đều rất tốt, nhưng nhịp điệu của chúng là nhịp điệu của thời đại trước.
Trong giới toán học thực ra từng có một kiểu giải khác. Suốt đời Erdos định giá vấn đề từ 25 đô la đến 10.000 đô la; ai giải được thì ông viết một tấm séc. Nhiều người treo các tấm séc lên tường, cả đời không bao giờ nhận. Ông qua đời năm 1996, rồi sau đó những tấm séc kiểu đó được viết ra ngày càng ít.
Mà toán học đang bước vào một thời đại khác. AI không thể làm thí nghiệm, nhưng có thể suy luận; AI khó có thể thay vật lý gia chế tạo một máy gia tốc va chạm, nhưng nó có thể thay toán gia thử một vạn con đường. Ngày nay, từ khi một giả thuyết được nêu ra đến khi được giải quyết, có thể chỉ mất vài tháng, thậm chí vài ngày. Một giải thưởng được trao bốn năm một lần, đứng trước tốc độ như vậy, giống như một chiếc đồng hồ gõ mỗi bốn năm một lần treo trong một thời đại tính bằng đơn vị ngày.
Bốn
Vì vậy, quy tắc của giải thưởng Sun Yuchen rất đơn giản.
Giải đi theo bài toán, không đi theo con người. Không chờ năm hội, không chờ đề cử, không chờ tuổi tác.
Mỗi bài toán có hai mục chữ ký. Một mục ghi người chứng minh, mục còn lại ghi người mã hóa—người đưa lời chứng vào máy. Hai mục có thể là cùng một người, cũng có thể cách nửa vòng trái đất mà không hề quen biết. Con người có thể, AI có thể, dùng AI thì con người cũng có thể—tôi không quan tâm loài ở mục nào. Cùng một tên có thể xuất hiện nhiều lần, xuất hiện ở mục nào cũng được.
Tiền chỉ có một bộ kích hoạt: máy sẽ kiểm tra chứng minh từ dòng đầu đến dòng cuối, không sai một bước. Khi vượt qua, hai mục danh sách chính là người nhận tiền thưởng của bài toán đó. Chuẩn mực này không phải tôi tự nghĩ ra. Scholze treo định lý quan trọng nhất của mình, nhờ người đưa vào máy; Định lý Fermat, lúc này, đang được người ta chuyển vào từng dòng từng dòng.
Trước khi máy kiểm qua, lời chứng của con người cũng không vô ích. Giới toán học chấp nhận, tên được treo trước, tiền không nhúc nhích, ở trạng thái ghi: Đã chứng minh, chờ mã hóa.
Tiền ở mục giải bài chỉ trả cho những bài toán được quyết xong sau khi được đưa lên. Bài đã được giải sẵn khi lên kệ thì tên của người chứng minh vẫn được ghi như cũ, nhưng tiền chỉ trả cho người đưa nó vào máy. Giải thưởng ghi lại những gì xảy ra sau khi được lập ra—không phát thưởng bổ sung cho lịch sử toán học.
Phân công rất sạch: tên thuộc về giới toán học, tiền thuộc về máy, người cấp vốn thì không dính tới cả hai phía. Phán đoán của con người chỉ còn lại một việc: xác nhận bài toán được ghi vào máy—chính là bài toán đó.
Còn việc cuối cùng do tôi quyết định: danh sách đề. Bài toán nào được đưa lên kệ, giá bao nhiêu—tôi ký.
Séc của Erdos, bảng giá cũng do chính ông tự viết, ở đây không bày trò ngoại lệ. Nhưng khi món hàng đã treo lên kệ thì khóa cứng: đề chỉ thêm không bớt, tiền chỉ trả không hoàn lại—kể cả tôi, ai cũng không thể sửa. Đề viết sai thì vẫn trả tiền, rồi treo lại.
Gu của tôi, toàn bộ đều dồn vào đúng một việc này. Ngoài việc định giá, việc xác minh, phát tiền, treo tên—tôi không bỏ phiếu cho bất cứ điều nào.
Kết quả do tôi quyết.
Năm
Trong bộ quy tắc này, thứ tôi thích nhất là chữ “chờ (等)”.
Sau khi một bài toán được giải và được giới toán học chấp nhận, tiền không được di chuyển ngay. Tên người chứng minh được treo trước, mục mã hóa để trống, và dòng trạng thái ghi: Đã chứng minh, chờ mã hóa. Ai là người đưa bản chứng minh ấy vào máy, khi máy kiểm qua, ô trống được điền tên—và hành trình sở hữu tiền thưởng cũng được khởi động đúng khoảnh khắc đó.
Ở những giải khác, “chờ” là sự trì hoãn, là quy trình, là cái ác tất yếu. Ở đây, “chờ” chính là một danh sách.
Séc của Erdos, nhiều người treo lên tường, cả đời không nhận. Tiền treo lên để nhìn về phía sau là sự tưởng niệm; tiền gắn trên chuỗi để nhìn về phía trước là sự triệu tập. Ô trống ở đó—tương đương với việc nói với cả thế giới rằng: ở đây có một món hàng sống, và nó có giá.
Thế là danh sách đề đồng thời mọc ra thêm một thứ nữa: một tấm bản đồ công khai, đánh dấu mọi thứ mà con người đã thừa nhận nhưng máy vẫn chưa thừa nhận. Bản đồ này ngày nay chưa hề tồn tại. Nó chỉ có những mảnh vụn, rải ở vài nơi, chưa từng thống nhất, và cũng chưa từng mang theo giá. Người mã hóa chưa bao giờ thiếu nhiệt tình—họ thiếu một bản thiết kế thi công có gắn mã giá. Ai điền vào ô trống đó thì người ấy lấy tiền. Từ nay về sau, dù chuyển những bản chứng minh dài vào máy, nhiệt tình vẫn là của họ, còn hóa đơn thuộc về tôi.
Tại sao tôi lại lập giải thưởng cho Sun Yuchen
Một
Nobel đã phát minh ra thuốc nổ. Tài sản cả đời của ông, phần lớn đến từ thứ này.
Người ta nói rằng năm 1888, một tờ báo ở Pháp đã đăng nhầm thông báo tử vong của ông, với tiêu đề “Người buôn chết chóc đã chết”. Ông đọc được thông báo tử vong của chính mình, vài năm sau lập di chúc.
Ngày nay không ai còn gọi ông là “người buôn chết chóc”.
“ Nobel ” trở thành một danh từ trung tính, giống như “volt” và “watt”, không mang cảm xúc, chỉ là một đơn vị. Ông đưa tiền cho “những người có đóng góp lớn nhất cho nhân loại”, tiền quay về tay nhân loại, và tên của ông cũng được trả về trạng thái trung tính—không phải nhờ lời bào chữa, mà nhờ danh sách người đoạt giải trong hơn một trăm năm.
Tôi kể câu chuyện này vì tôi hiểu ông. Tôi biết tiền đến từ đâu, và tôi cũng biết tiền có thể đi đến đâu.
Hai
Nguồn gốc của của cải tôi là toán học.
Ngành blockchain nói chung được xây dựng trên một số cấu trúc mật mã và giả định an ninh được hỗ trợ bởi nghiên cứu dài hạn: bài toán log rời rạc trên đường cong elliptic khó giải, hàm băm không thể đảo ngược, số lớn khó phân tích thành thừa số. Năm 1985, hai nhà toán học, mỗi người theo cách của mình, nghĩ rằng có thể dùng đường cong elliptic để làm mật mã—một người ở trường đại học, một người ở IBM—không hề biết nhau. Năm đó chẳng ai nghĩ chuyện này có ích. Những gì họ viết trên bảng sau đó trở thành một thị trường trị giá hàng nghìn tỷ đô la, trở thành một thứ chưa từng có—một người có thể hoàn toàn chi phối tài sản của chính mình, không cần bất cứ sự cho phép nào từ ai. Còn họ thì không nhận được lấy dù chỉ một xu.
Sự tự do này là một trong những món quà bị đánh giá thấp nhất của toán học dành cho con người. Tôi đã lấy đi rất nhiều từ món quà ấy. Lập giải thưởng này, trước hết là để trả nợ.
Ba
Giải Nobel không có hạng mục toán học. Đây là một thiếu sót từ hơn một trăm năm trước—có lẽ vì lý do cá nhân, có lẽ chỉ là vì không nghĩ tới.
Sau đó có giải Fields, tổ chức bốn năm một lần, dành cho người dưới bốn mươi tuổi; rồi có giải Abel, mỗi năm một lần, trao cho những cống hiến trọn đời. Chúng đều rất tốt, nhưng nhịp điệu của chúng là nhịp điệu của thời đại trước.
Trong giới toán học thực ra từng có một kiểu giải khác. Suốt đời Erdos định giá vấn đề từ 25 đô la đến 10.000 đô la; ai giải được thì ông viết một tấm séc. Nhiều người treo các tấm séc lên tường, cả đời không bao giờ nhận. Ông qua đời năm 1996, rồi sau đó những tấm séc kiểu đó được viết ra ngày càng ít.
Mà toán học đang bước vào một thời đại khác. AI không thể làm thí nghiệm, nhưng có thể suy luận; AI khó có thể thay vật lý gia chế tạo một máy gia tốc va chạm, nhưng nó có thể thay toán gia thử một vạn con đường. Ngày nay, từ khi một giả thuyết được nêu ra đến khi được giải quyết, có thể chỉ mất vài tháng, thậm chí vài ngày. Một giải thưởng được trao bốn năm một lần, đứng trước tốc độ như vậy, giống như một chiếc đồng hồ gõ mỗi bốn năm một lần treo trong một thời đại tính bằng đơn vị ngày.
Bốn
Vì vậy, quy tắc của giải thưởng Sun Yuchen rất đơn giản.
Giải đi theo bài toán, không đi theo con người. Không chờ năm hội, không chờ đề cử, không chờ tuổi tác.
Mỗi bài toán có hai mục chữ ký. Một mục ghi người chứng minh, mục còn lại ghi người mã hóa—người đưa lời chứng vào máy. Hai mục có thể là cùng một người, cũng có thể cách nửa vòng trái đất mà không hề quen biết. Con người có thể, AI có thể, dùng AI thì con người cũng có thể—tôi không quan tâm loài ở mục nào. Cùng một tên có thể xuất hiện nhiều lần, xuất hiện ở mục nào cũng được.
Tiền chỉ có một bộ kích hoạt: máy sẽ kiểm tra chứng minh từ dòng đầu đến dòng cuối, không sai một bước. Khi vượt qua, hai mục danh sách chính là người nhận tiền thưởng của bài toán đó. Chuẩn mực này không phải tôi tự nghĩ ra. Scholze treo định lý quan trọng nhất của mình, nhờ người đưa vào máy; Định lý Fermat, lúc này, đang được người ta chuyển vào từng dòng từng dòng.
Trước khi máy kiểm qua, lời chứng của con người cũng không vô ích. Giới toán học chấp nhận, tên được treo trước, tiền không nhúc nhích, ở trạng thái ghi: Đã chứng minh, chờ mã hóa.
Tiền ở mục giải bài chỉ trả cho những bài toán được quyết xong sau khi được đưa lên. Bài đã được giải sẵn khi lên kệ thì tên của người chứng minh vẫn được ghi như cũ, nhưng tiền chỉ trả cho người đưa nó vào máy. Giải thưởng ghi lại những gì xảy ra sau khi được lập ra—không phát thưởng bổ sung cho lịch sử toán học.
Phân công rất sạch: tên thuộc về giới toán học, tiền thuộc về máy, người cấp vốn thì không dính tới cả hai phía. Phán đoán của con người chỉ còn lại một việc: xác nhận bài toán được ghi vào máy—chính là bài toán đó.
Còn việc cuối cùng do tôi quyết định: danh sách đề. Bài toán nào được đưa lên kệ, giá bao nhiêu—tôi ký.
Séc của Erdos, bảng giá cũng do chính ông tự viết, ở đây không bày trò ngoại lệ. Nhưng khi món hàng đã treo lên kệ thì khóa cứng: đề chỉ thêm không bớt, tiền chỉ trả không hoàn lại—kể cả tôi, ai cũng không thể sửa. Đề viết sai thì vẫn trả tiền, rồi treo lại.
Gu của tôi, toàn bộ đều dồn vào đúng một việc này. Ngoài việc định giá, việc xác minh, phát tiền, treo tên—tôi không bỏ phiếu cho bất cứ điều nào.
Kết quả do tôi quyết.
Năm
Trong bộ quy tắc này, thứ tôi thích nhất là chữ “chờ (等)”.
Sau khi một bài toán được giải và được giới toán học chấp nhận, tiền không được di chuyển ngay. Tên người chứng minh được treo trước, mục mã hóa để trống, và dòng trạng thái ghi: Đã chứng minh, chờ mã hóa. Ai là người đưa bản chứng minh ấy vào máy, khi máy kiểm qua, ô trống được điền tên—và hành trình sở hữu tiền thưởng cũng được khởi động đúng khoảnh khắc đó.
Ở những giải khác, “chờ” là sự trì hoãn, là quy trình, là cái ác tất yếu. Ở đây, “chờ” chính là một danh sách.
Séc của Erdos, nhiều người treo lên tường, cả đời không nhận. Tiền treo lên để nhìn về phía sau là sự tưởng niệm; tiền gắn trên chuỗi để nhìn về phía trước là sự triệu tập. Ô trống ở đó—tương đương với việc nói với cả thế giới rằng: ở đây có một món hàng sống, và nó có giá.
Thế là danh sách đề đồng thời mọc ra thêm một thứ nữa: một tấm bản đồ công khai, đánh dấu mọi thứ mà con người đã thừa nhận nhưng máy vẫn chưa thừa nhận. Bản đồ này ngày nay chưa hề tồn tại. Nó chỉ có những mảnh vụn, rải ở vài nơi, chưa từng thống nhất, và cũng chưa từng mang theo giá. Người mã hóa chưa bao giờ thiếu nhiệt tình—họ thiếu một bản thiết kế thi công có gắn mã giá. Ai điền vào ô trống đó thì người ấy lấy tiền. Từ nay về sau, dù chuyển những bản chứng minh dài vào máy, nhiệt tình vẫn là của họ, còn hóa đơn thuộc về tôi.
