Trước đây tôi làm đèn sân khấu. Quán bar, concert, sự kiện thương mại—chỗ nào cần ánh sáng thì cơ bản tôi đều đã đi qua. Thường xuyên là cỡ hai ba giờ sáng mới tháo thiết bị, vác từng đèn nặng vài chục cân một cái một cái; dây cáp thì cuộn từng sợi. Người khác nhìn thấy vẻ đẹp của hệ thống đèn trên sân khấu, còn chúng tôi thì nhìn thấy sau khi tan là đầy dây và thiết bị dưới sàn. Ban đầu tôi kiếm tiền chủ yếu dựa vào sức lực. Một sự kiện bận rộn cả buổi thì kiếm được vài nghìn tệ. Sau này làm lâu hơn, tôi dần hiểu ra một điều: thứ thực sự kiếm được tiền trong ngành này không phải là mỗi ngày bạn đi bán được bao nhiêu giờ, mà là bạn đang có trong tay bao nhiêu thiết bị, bao nhiêu nguồn lực, và bao nhiêu khách hàng. Vì vậy tôi bắt đầu tiết kiệm để mua thiết bị. Từ vài chiếc đèn, vài bộ điều khiển (console) tôi dần tích góp, rồi nhận dự án, dùng số tiền kiếm được để tiếp tục bổ sung thiết bị. Vài năm sau, từ một người làm thuê theo người khác, tôi dần xây dựng thành công ty thiết bị riêng của mình. Sau đó cả các sự kiện lớn cũng có thể nhận trọn gói—mỗi dự án vài chục nghìn đến hàng trăm nghìn. Thu nhập cuối cùng cũng bắt đầu bước lên một nấc thang mới.💰

Lần đầu tôi tiếp xúc với tiền mã hóa là nhờ một DJ từng hợp tác dẫn tôi vào. Anh ấy bình thường không có việc gì thì hay tâm sự với tôi về BTC. Lúc đó tôi thật sự không để tâm lắm, cho đến một lần anh ấy nói: “Những thiết bị của em để trong kho một năm cũng chỉ kiếm được từng đó thôi; thỉnh thoảng biến động của BTC trong một tháng còn lớn hơn cả kinh doanh của em trong một năm.” Câu đó khiến tôi thấy hứng thú. Sau đó tôi đem 60 nghìn đi thử, không ngờ may mắn đặc biệt, vừa vào đã gặp một đợt tăng giá, vài chục nghìn nhanh chóng thành vài trăm nghìn. Cảm giác đó hoàn toàn khác với lần đầu mua thiết bị rồi kiếm được tiền. Trước đây làm ăn thì phải chạy khách, đàm hợp đồng, chuyển thiết bị, thức đêm làm việc; còn ở đây như ngồi trước máy tính, con số tự nhảy lên. Thế là tôi bắt đầu liên tục nạp thêm tiền: vài trăm nghìn, rồi lên cả hàng triệu. Cao nhất, tài khoản đạt hơn 1,8 triệu. Giờ nhìn lại, thứ thực sự nguy hiểm không phải là tôi kiếm được 1,8 triệu, mà là tôi bắt đầu tin rằng mình đã hiểu được thị trường này.

Sau đó tôi bắt đầu chơi hợp đồng (合约). Ban đầu thật ra khá cẩn thận, vì tôi biết thứ này có đòn bẩy (杠杆), chỉ cần làm sai chút thôi là có thể gặp vấn đề. Nhưng vài tháng đầu tôi liên tục kiếm tiền, một ngày làm hơn mười lần: tăng thì làm, giảm cũng làm. Tài khoản từ 1,8 triệu dần lao lên 3,5 triệu. Lúc đó tôi đã hoàn toàn “lên đỉnh”, cứ nghĩ mỗi cây nến trên thị trường đều đang đưa tiền cho mình. Thực ra cái gọi là “xu hướng” không phức tạp đến mức như mọi người tưởng; nói thẳng ra là xem thị trường có đang chạy theo một hướng rõ ràng hay không. Nếu giá cứ đi lên thì bạn đi theo; nếu cứ đi xuống thì đừng nhất quyết đứng giữa đường mà “cãi” với nó. Nhưng lúc đó tôi lại nghĩ mình giỏi quá:行情 tăng thì muốn ăn đầy,行情 giảm thì lại nghĩ đó là tiền đang đưa tới. Thế là vị thế ngày càng lớn. Trước đây tôi nhìn đèn thì biết công suất quá lớn dễ làm cháy thiết bị; nhưng khi làm giao dịch, tôi lại quên mất rằng vị thế quá lớn cũng sẽ “đốt cháy tài khoản”. 😅

Bước ngoặt thật sự xảy ra sau một lần giá tăng gấp nhanh (急拉). Hôm đó tôi vốn đang lãi vài chục nghìn, nhưng rồi行情 đột nhiên quay đầu, giá lao xuống như mất điện. Phản ứng đầu tiên của tôi không phải là chạy, mà là nghĩ: “Chỉ là điều chỉnh thôi.” Rồi tôi tiếp tục gia tăng vị thế. Giá lại rơi, tôi lại bù. Trong đầu cứ lặp đi lặp lại một câu: “Giá tốt thế này, mua thêm một chút nữa, rồi hồi lại ngay.” Kết quả thị trường hoàn toàn không diễn theo kịch bản của tôi. Vài giờ sau, lợi nhuận trước đó mất sạch, tài khoản bắt đầu thành lỗ. Thông thường đến đây thì nên nhận sai và rời đi, nhưng lúc đó tôi đã bị cảm xúc khống chế. Tôi không nghĩ cách bảo vệ số tiền còn lại, mà là **“nhất định phải kiếm lại số tiền bị lỗ.”** Thế là tôi bắt đầu giao dịch liên tục, lỗ rồi làm tiếp, làm sai rồi lại tăng thêm, cuối cùng 3,5 triệu tuột một mạch xuống 400 nghìn. Chỉ trong khoảng thời gian đó tôi mới thật sự hiểu: thời điểm giao dịch nguy hiểm nhất không phải là lúc bạn nhìn sai行情, mà là lúc bạn nhìn sai rồi vẫn không chịu thừa nhận.

Vấn đề thực tế lập tức xuất hiện. Công ty thiết bị của tôi vẫn đang vận hành bình thường: kho phải thuê, nhân viên phải trả lương, thiết bị phải bảo trì, dự án phải ứng trước vốn. Trước kia tôi nghĩ trong tài khoản mình có vài triệu thì công ty xoay vòng thế nào cũng không sao; cho tới khi tài khoản giao dịch chỉ còn 400 nghìn, tôi mới phát hiện ra rằng mấy cái gọi là “tài sản” kia, nếu không thể tạo ra dòng tiền ổn định thì thực ra chẳng an toàn như mình tưởng. Lúc khó khăn nhất, tôi thậm chí đã nghiêm túc cân nhắc bán công ty, vì tôi cảm thấy mình không còn đủ sức để vừa lo việc làm ăn vừa lo giao dịch cùng lúc. Trong khoảng thời gian đó, mỗi ngày tôi nhìn những thiết bị trong kho, trong lòng lại có một cảm giác rất kỳ lạ: những thứ này là thứ thật tồn tại—đèn thật, máy móc thật, khách hàng cũng thật—nhưng mấy triệu trên tài khoản giao dịch lại như một giấc mơ vừa tỉnh dậy. Trước kia tôi nghĩ mình thua là vì tiền, nhưng sau đó tôi mới nhận ra: tôi đã thua mất không phải tiền, mà là sự đánh giá về năng lực của chính mình.

Sau đó tôi hoàn toàn dừng lại, tách tài khoản giao dịch ra khỏi tiền của công ty. Trước kia lỗ rồi thì luôn nghĩ lấy chút tiền từ công ty bù vào, còn giờ thì tôi không đụng vào một đồng nào. Tiền của công ty là dòng tiền của công ty, tiền của gia đình là tiền của gia đình; tài khoản giao dịch là tài khoản giao dịch, không ai có thể dùng tiền của người khác để “cứu hỏa”. Rồi tôi lật lại tất cả những lệnh trước đây thua nặng nhất và phát hiện ra một vấn đề đặc biệt chạm lòng: Tôi không phải là không biết kiếm tiền, mà là tôi quá thích kiếm tiền. Khi không có行情 thì cứ phải giao dịch,行情 vừa nhích một chút đã sợ trễ nhịp (踏空), kiếm được vài lần thì lại nghĩ lần sau chắc chắn cũng sẽ kiếm. Sau đó tôi tự đặt cho mình một nguyên tắc rất đơn giản: không hiểu thì không làm, xu hướng không rõ thì chờ; khi nó thật sự đi ra rồi thì mới theo. Giống như đèn sân khấu vậy: chưa đến lúc khai màn thì mọi đèn đều sáng lên lại thành một mớ rối loạn; đến đúng lúc phải sáng thì chỉ một chùm đèn thôi cũng có thể chiếu rõ cả sân khấu. Giao dịch cũng như thế: không cần bắt được mọi nhịp; khi đúng “行情 thuộc về bạn” xuất hiện, chỉ cần ra tay thật tốt đoạn đó là đủ.

Tôi cũng hiểu lại về cắt lỗ (止损). Trước kia tôi nghĩ cắt lỗ là chịu thua, nên luôn muốn gồng lại cho đến khi quay về; giờ tôi lại thấy cắt lỗ thật ra là để tự mình chừa một lối lui. Lỡ sai thì lỗ ít rồi đi; lỡ đúng rồi thì để lợi nhuận tự chạy. Câu này nghe rất bình thường, nhưng làm được rồi tài khoản sẽ dễ chịu hơn nhiều. Cũng giống như vị thế (仓位): không thể vì lần này nhìn có vẻ chắc chắn mà dồn hết toàn bộ quân bài. Thứ mà thị trường thích làm nhất là trong lúc bạn tự tin nhất, nó đột nhiên giáng cho bạn một đòn “của trời giáng”. Bạn có thể thua một khoản, nhưng không được thua tới mức mất đi tư cách để bắt đầu lại.

Tôi bắt đầu lại từ 400 nghìn, lúc đầu tốc độ rất chậm. Đạt tới 800 nghìn từ 400 nghìn, rồi 1,5 triệu, 2,5 triệu, cuối cùng tôi lại làm về hơn 4 triệu. Nói thật lần này không còn kích thích như trước nữa, thậm chí có lúc số tiền kiếm được trong một tháng còn không bằng trước đây kiếm trong một ngày, nhưng lòng tôi lại nhẹ nhõm hơn. Vì trước đây khi tài khoản lên tới 3,5 triệu, tôi nghĩ cách để lao lên 5 triệu; còn bây giờ đạt 4 triệu rồi, tôi lại nghĩ phải làm sao để nó ổn định ở đây. Công ty thiết bị cũng được ổn định lại, hiện vẫn còn kinh doanh thiết bị biểu diễn bình thường, tôi không còn phải như trước nữa, mọi việc đều tự làm hết. Tiếp theo tôi định tiếp tục mở rộng kho thiết bị, triển khai cho thuê nhiều hơn và các dịch vụ dài hạn, để công ty tự tạo ra dòng tiền ổn định. Đầu tư cũng vậy, cứ đi chậm lại, không còn nghĩ dựa vào một đợt biến động để đổi đời.

Sau khi trải qua việc từ 3,5 triệu rơi xuống 400 nghìn, giờ tôi lại chẳng còn hứng thú gì với hai chữ “giàu nhanh”. Vì thứ thật sự khiến một người an tâm không phải là một ngày nào đó tài khoản tự nhiên nhiều thêm vài triệu, mà là khi thị trường tăng thì bạn không bị “hưng”, thị trường giảm thì bạn không hoảng; tiền kiếm được biết cách giữ lại, lỡ thua thì biết lúc nào nên rời cuộc. Đây mới là sự trưởng thành thật sự của một người giao dịch.

Vì vậy nếu tôi phải để lại một câu nói cho những người bạn hiện vẫn đang ở thị trường coin, tôi sẽ không khuyên bạn all-in, cũng không nói rằng vòng tới chắc chắn sẽ tăng. Cảm nhận của tôi chỉ có một điều: đừng xem một lần kiếm được tiền là thực lực, cũng đừng xem một lần lỗ là kết thúc cuộc đời. Thị trường giống như một người thầy có tính cách khó chịu; bạn càng vội chứng minh mình, nó càng thích “dạy bài” cho bạn. Lật kèo thật sự không phải dựa vào việc đặt đúng nhịp của phiên sau, mà là sau khi bạn rơi tới đáy, bạn chịu sửa từng sai lầm trước đây một cách nghiêm túc, rồi tích lũy lại từ đầu.

Tiền có thể kiếm từ từ, cơ hội có thể chờ từ từ, nhưng nhất định phải bảo vệ tốt vốn gốc. Vì chỉ cần bạn còn ngồi ở bàn bài, thì khi vòng tiếp theo của行情 đến, bạn vẫn có tư cách bật đèn. 🎤💡🔥