Gần đây, một ảnh chụp màn hình được lan truyền điên cuồng trong các nhóm cổ phiếu:

Nam diễn viên Hoàng Hiểu Minh nhân lúc cổ phiếu của công ty công nghệ Trường Tinh (TBD) được định giá 20 tỷ (nhân dân tệ) đã bỏ ra 100 triệu để bước vào cuộc chơi. Hiện nay, giá trị phát hành IPO của công ty đã gần 5800 tỷ, thị trường lạc quan kỳ vọng sau khi lên sàn có thể chạm 3 vạn tỷ. Tính thận trọng lợi nhuận tăng gấp 100 lần, lạc quan tăng gấp 150 lần—100 triệu thì trực tiếp biến thành hàng chục tỉ lợi nhuận “trên giấy”.

Thêm một sơ đồ cấu trúc thấu chiếu sở hữu của một quỹ tư nhân nhiều lớp, lồng ghép tầng tầng lớp lớp, nhìn có vẻ có lý có cứ. Không ít bạn bè trong giới cổ phiếu xem xong đã thốt lên: cùng là chơi chứng khoán, người ta ở thị trường sơ cấp nhẹ nhàng đã đạt tự do tài chính; còn chúng ta ở thị trường thứ cấp thì đuổi theo mua bán rồi chém giết, nhiều năm liền giậm chân tại chỗ.

Nhưng hôm nay trước tiên hãy lật tấm màn sự thật ra: câu chuyện đang được cả mạng điên cuồng lan truyền này, từ đầu đến cuối đều là tin đồn do truyền thông nền tảng gia công.

Sau khi nhiều cơ quan truyền thông xác minh, trong danh sách cổ đông của công ty Trường Tín có nhà đầu tư tên “Hoàng Hiểu Minh”, thực chất là cựu quản lý cấp cao của tập đoàn Midea; và với diễn viên Hoàng Hiểu Minh chỉ là trùng tên. Thông tin lan truyền rằng quỹ tư nhân Thiên Hưng Vị Thạch Thượng Hải nắm giữ cổ phần theo một chuỗi liên quan, nhưng trong dữ liệu đăng ký kinh doanh thì không tìm thấy bất kỳ dấu vết liên hệ nào với diễn viên Hoàng Hiểu Minh. Bản thân người nổi tiếng cũng không tham gia thương vụ đầu tư này.

Câu chuyện thì giả, nhưng vì sao tin tức này lại khiến tất cả nhóm WeChat của nhà đầu tư nhỏ lẻ bị “quét màn hình”? Vì nó đã chạm đúng nỗi lo lắng sâu nhất trong lòng người bình thường một cách cực kỳ chính xác.

Một, “thần thoại làm giàu” trong mắt người bình thường—còn ở giới tài chính thì chuyện này dễ dàng được bịa ra chỉ bằng vài động tác.

Hãy nhìn kỹ “mẫu kể chuyện” này:

Có người đi phục sẵn trong một công ty đầu tàu của một ngành, bỏ vốn nặng lúc giá thấp; chờ đợi thời gian rất dài. Đến khi IPO lên sàn, định giá tăng vọt hàng chục đến hàng trăm lần—chỉ một lần đầu tư là có thể vượt bậc về tầng lớp.

Loại câu chuyện này là “mật mã” tạo lượt xem mà giới tài chính chưa bao giờ hết thời.

Đầu tiên tung ra kết quả làm người ta choáng váng như “giàu nhanh đổi đời”, rồi vẽ thêm một sơ đồ cơ cấu cổ phần có vẻ vô cùng chuyên nghiệp, kèm theo các điểm nóng như công ty sắp IPO—thật giả lẫn lộn. Đa số nhà đầu tư nhỏ lẻ không đi tra cứu thông tin đăng ký doanh nghiệp, cũng không phân biệt được trường hợp trùng tên. Chỉ cần nhìn thấy “lợi nhuận gấp trăm lần”, “nhà đầu tư ngôi sao” là trong tiềm thức đã tin.

Nhiều người không biết: đầu tư cổ phần thị trường sơ cấp, người bình thường thực ra không có tư cách tham gia.

Những ai giành được phần phân bổ ở giai đoạn định giá 200 tỷ của doanh nghiệp đều là các tổ chức hàng đầu và nguồn vốn công nghiệp dày dạn. Còn cái gọi là “dự án cổ phiếu nguyên thủy Pre-IPO” mà người bình thường tiếp cận được, hơn 90% đều là cái bẫy đã được đóng gói sẵn.

Khi đến lúc mọi vòng bạn bè, mọi nhóm chứng khoán bắt đầu rầm rộ quảng bá rằng công ty nào đó sẽ IPO và “giàu gấp trăm lần”, thì phần mà người bình thường có thể nhận được gần như đều là cổ phần có mức giá chênh lệch (premium) cực cao và rủi ro cực lớn.

Hai, câu chuyện “giàu gấp trăm lần” của người khác không hề có liên quan gì với nhà đầu tư cá nhân

Nhiều bạn sau khi xem xong tin kiểu này dễ bị lệch nhịp tâm lý:

Người ta chỉ cần một lần đầu tư mà gia sản bùng nổ tăng vọt, vậy vì sao mình lại ngày nào cũng chăm chăm nhìn bảng K, nghiên cứu tin tức, đến cuối cùng vẫn rất khó kiếm tiền?

Có một khoảng cách thực tế nhất ở đây: chênh lệch thông tin, chênh lệch tầng lớp, và chênh lệch ngưỡng vốn.

Tin đồn về thương vụ này cho rằng vốn ban đầu đã là 1 tỷ. Với quy mô vốn như vậy, các nguồn lực, kênh thẩm định (due diligence) và năng lực chịu rủi ro—hầu hết người bình thường cả đời cũng khó mà chạm tới.

Các tổ chức và nhà đầu tư chiến lược rót vốn vào Pre-IPO không phải là nhắm mắt all-in. Họ đồng thời đầu tư vào hàng chục doanh nghiệp. Chỉ cần 1–2 công ty IPO thành công và thu hồi vốn có lãi thì các dự án còn lại lỗ cũng chấp nhận được. Nói thẳng ra: họ chơi theo “bộ sưu tập tài sản”, còn nhà đầu tư nhỏ lẻ lại cứ muốn dùng toàn bộ số tiền tiết kiệm để sao chép đúng một ca làm giàu đơn lẻ.

Với chúng ta ở thị trường thứ cấp, cầm vài chục nghìn đến vài trăm nghìn (hoặc vài chục vạn) vốn thì không chịu nổi chi phí vốn khi khóa dài hạn vài năm, cũng không gánh nổi rủi ro doanh nghiệp thua lỗ kéo dài hay thất bại khi lên sàn IPO. Tuyệt đối đừng lấy “trò chơi vốn” của người khác để so sánh với kế hoạch đầu tư tài chính của mình.

Ba, cái bẫy lớn nhất trên thị trường chứng khoán: luôn mơ tưởng bắt được “cơ hội gấp trăm lần tiếp theo”

Những năm gần đây, bối cảnh chung không thuận lợi, kinh doanh thực thể khó làm, lương khi đi làm tăng chậm, ngày càng nhiều người khao khát tìm một con đường lật mình nhanh chóng.

Đúng lúc gặp các ngành “hot” như chip, công nghệ cứng, nên câu chuyện “làm giàu nhờ cổ phiếu nguyên thủy” càng hấp dẫn. Mọi kiểu cộng đồng, các “giảng viên” tự xưng, đều thích dùng những truyền thuyết tạo giàu như vậy để khơi dậy ham muốn, rồi dẫn mọi người đầu tư theo kiểu mù quáng và bốc đồng.

Ở đây xin nhắc vài lời chân thành cho tất cả nhà đầu tư nhỏ lẻ:

1. Bất kỳ câu chuyện huyền thoại “làm giàu gấp trăm lần” nào được lan truyền khắp nơi, hãy gắn một dấu hỏi trước.

Những người làm truyền thông trên nền tảng vì lượt xem thích thêm mắm dặm muối, làm rối thông tin; nhiều câu chuyện sau khi qua “biên tập lần hai” sớm đã rời xa thực tế. Đừng dựa vào tin đồn trên mạng làm căn cứ đầu tư của mình.

2. Đầu tư cổ phần Pre-IPO không phù hợp với nhà đầu tư cá nhân phổ thông đang đi làm hưởng lương.

Thời gian khóa vốn dài tới 3–5 năm; doanh nghiệp có nguy cơ không IPO thành công, định giá giảm mạnh; tính thanh khoản cực kém. Khi cần tiền gấp, cổ phần rất khó chuyển nhượng—rủi ro cao hơn rất nhiều so với giao dịch cổ phiếu.

3. Đừng vì ghen tị với những câu chuyện thần thoại của người khác mà làm rối nhịp giao dịch của chính mình.

Con đường làm giàu của người khác không thể sao chép. Khi chúng ta giao dịch chứng khoán, ưu tiên là sự ổn định, từ chối ảo tưởng “giàu chỉ trong một đêm”. Không dựa vào việc cược một cú lật mình kiểu “trâu bò huyền thoại” để đổi đời; mà dựa vào những cơ hội ổn định và kiểm soát được để tích lũy dần—đó mới là con đường bền lâu.

Tóm lại cuối cùng

Câu chuyện Hoàng Hiểu Minh lời khủng hàng trăm tỷ dù là giả, nhưng những “chiêu bài” đằng sau câu chuyện thì lúc nào cũng đang diễn ra trên thị trường.

Thị trường tài chính không thiếu những câu chuyện huyền thoại; thứ thiếu chính là những người bình thường biết giữ bình tĩnh để phân biệt thật giả.

Khi sự ồn ào của “hàng nóng” lên cao, hãy giảm bớt ghen tị, tăng thêm một phần lý trí. Của cải trăm tỷ trong kịch bản của người khác thì xem cho vui thôi, đừng gán ép vào hoàn cảnh của mình, càng không được bốc đồng đem toàn bộ tiền vốn vất vả tích cóp để đặt cược.

Nhưng sự thật đã đến! Thông tin đã được xác nhận là tin đồn, nhà đầu tư chỉ trùng tên chứ không phải diễn viên Hoàng Hiểu Minh.

Nhưng vì sao vừa xuất hiện những câu chuyện kiểu này là điên cuồng lan truyền?

Vì nó chạm đúng tâm lý người bình thường muốn lật mình nhanh chóng.

Giới tài chính rất thích dựng nên “giấu quân ở giá thấp, IPO lên là giàu gấp trăm” như một huyền thoại.

Nhưng mọi người nhất định phải tỉnh táo:

Ai giành được phần phân bổ ở giai đoạn đầu doanh nghiệp đều là nhóm tầng lớp cao cấp và người có số vốn lớn.

Những cơ hội cổ phiếu nguyên thủy được quảng bá rầm rộ trên mạng khiến người bình thường dính bẫy với xác suất rất cao.

Câu chuyện làm giàu phát tài thì cứ xem như cho vui thôi.

Nhà đầu tư nhỏ lẻ chúng ta điều tối kỵ nhất là ghen tị với “hào quang” của người khác, lại cứ mơ tưởng một lần “đánh all-in” để lật kèo và vươn lên.

Thị trường không có quá nhiều cơ hội “lợi nhuận khủng đến bất ngờ” như trong tưởng tượng. Giữ vững vốn, đầu tư lý trí mới là điều quan trọng nhất.