Tôi cứ bắt gặp chính mình chậm lại mỗi khi đọc về AI bây giờ. Cách đây một năm, tôi muốn hiểu mọi dự án mới xuất hiện. Dạo này tôi không còn cảm thấy áp lực đó nữa. Tôi đọc, đóng trang, rồi ngồi lại với bất cứ cảm giác nào còn đọng lại. Phần lớn thời gian, đó không phải là sự hào hứng. Mà là sự tò mò về việc tất cả những điều này đang lặng lẽ làm gì với chúng ta.
Tôi đã nhận ra rằng công nghệ hiếm khi thay đổi con người chỉ trong một đêm. Trước hết, nó thay đổi những thói quen nhỏ. Chúng ta thôi làm một việc nào đó vì có thứ khác làm thay cho ta. Rồi sau đó chúng ta cũng dần không còn nghĩ về việc ấy nữa. Vài tháng sau, mọi thứ lại cảm thấy bình thường, và chúng ta gần như không nhớ được trước đây mình đã gắn bó với quy trình như thế nào.
Ý nghĩ đó vẫn ở lại với tôi trong suốt thời gian tôi đọc về Newton Protocol.
Tôi không nghĩ nhiều về giao dịch hay các chiến lược AI bằng việc nghĩ về niềm tin. Không phải kiểu niềm tin mà người ta nói ra, mà là kiểu niềm tin được trao dần dần mà không hề nhận ra. Bạn bấm một nút, một hệ thống bắt đầu vận hành, và sau đủ nhiều lần, bạn thôi không tự hỏi điều gì đang diễn ra bên dưới. Có lẽ điều đó là tự nhiên. Có lẽ đó là cách mọi mảnh ghép hạ tầng trở thành một phần của đời sống thường ngày.
Dù vậy, tôi vẫn tự hỏi: chúng ta sẽ mất mát điều gì khi những quyết định đi xa hơn sự chú ý của chính chúng ta.
Người ta thường nói rằng tự động hóa sẽ loại bỏ cảm xúc. Tôi không chắc mình tin điều đó. Vẫn có ai đó chọn ra các quy tắc. Vẫn có ai đó quyết định điều gì quan trọng, điều gì được tính là rủi ro, khi nào thì chờ và khi nào thì hành động. Những lựa chọn đó không biến mất. Chúng chỉ xảy ra sớm hơn—trước khi mọi thứ kịp bắt đầu. Cảm xúc không mất đi. Nó chỉ được giấu bên trong thiết kế.
Tôi nghĩ vì thế mà tôi dành ít thời gian hơn để tìm kiếm những lời hứa “đinh” và nhiều thời gian hơn để quan sát những chi tiết lặng lẽ. Những chi tiết thường kể một câu chuyện trung thực hơn. Chúng cho thấy mọi người mong đợi gì từ một hệ thống, họ sẵn sàng tin tưởng điều gì, và họ cảm thấy thoải mái khi từ bỏ điều gì để đổi lấy sự tiện lợi.
Phần kỳ lạ là chẳng có gì trong số này trông có vẻ kịch tính ngay lúc nó đang diễn ra. Nó thấy bình thường. Có lẽ vì thế mà những thay đổi này rất dễ bị bỏ lỡ. Một ngày nào đó, chúng ta thức dậy và nhận ra mình đã ngừng đặt câu hỏi về những điều trước đây từng nghĩ rằng xứng đáng được chú ý cẩn thận.
Tôi không đọc các dự án như Newton Protocol với kỳ vọng rằng chúng sẽ trả lời mọi câu hỏi. Nếu có gì thì chúng chỉ để lại cho tôi nhiều câu hỏi hơn. Chúng khiến tôi suy nghĩ về trách nhiệm nằm ở đâu khi phần mềm tiếp tục hoạt động ngay cả sau khi chúng ta đã bước ra khỏi đó. Chúng khiến tôi tự hỏi liệu kỷ luật có trở nên vững mạnh hơn khi được viết thành mã hay không, hay liệu một điều quan trọng sẽ biến mất khi chúng ta không còn tự thực hành nó nữa.
Tôi không có câu trả lời rõ ràng, và tôi cũng không nghĩ mình cần có ngay.
Tạm thời, tôi cảm thấy thoải mái khi mình tiếp tục chú ý. Nhìn cách con người dần thích nghi. Nhìn cách niềm tin chuyển từ cá nhân sang hệ thống. Nhìn cách sự tiện lợi lặng lẽ trở thành thói quen cho đến khi chẳng ai còn nhớ trước kia nó là gì.
Có lẽ điều quan trọng nhất nằm ở đó—không phải liệu máy móc có trở nên thông minh hơn, mà liệu chúng ta có tiếp tục nhận ra những lựa chọn vô hình mà mình đang tạo ra khi biến chúng thành một phần của đời sống hằng ngày hay không.