Cuối tuần trước, tôi đã chuyển tài sản giữa hai blockchain khác nhau, và quá trình đó nhắc tôi về cảm giác crypto vẫn còn bị phân mảnh. Cầu nối hoạt động, ví xác nhận giao dịch, và mọi thứ cuối cùng cũng đến đúng nơi cần đến. Nhưng tôi cứ mãi tự hỏi về một điều khác. Tài sản có thể di chuyển qua các mạng, nhưng những quy tắc chi phối chúng lại vẫn ở lại đằng sau. Tôi cảm thấy rằng các blockchain đã học cách trao đổi giá trị, nhưng chưa học cách chia sẻ niềm tin. Suy nghĩ đó cuối cùng đã đưa tôi quay trở lại Newton Protocol.
Công nghệ liên chuỗi (Cross-chain) đã được cải thiện rất nhiều trong vài năm qua. Người dùng có thể chuyển tài sản, tương tác với các ứng dụng trên những mạng khác nhau và tiếp cận thanh khoản từng tồn tại trong các hệ sinh thái riêng biệt. Dù vậy, vẫn còn một vấn đề quan trọng chưa được giải quyết triệt để. Ủy quyền hiếm khi “mượt” như cách token di chuyển. Mỗi chuỗi có các hợp đồng (contracts), quyền (permissions) và các giả định bảo mật riêng, khiến việc áp dụng quy tắc nhất quán trên toàn bộ một hoạt động on-chain trở nên khó khăn.
Đây là nơi Giao thức Newton tiếp cận theo một hướng khác.
Thay vì tập trung vào việc di chuyển tài sản, Giao thức Newton tập trung vào việc quản trị các hành động. Kiến trúc của nó được thiết kế để đánh giá liệu một giao dịch có đáp ứng các chính sách được xác định trước hay không trước khi thực thi, bất kể giao dịch đó đang diễn ra ở đâu. Thay vì coi mỗi blockchain là một môi trường bảo mật tách biệt, giao thức giới thiệu một lớp ủy quyền có thể hoạt động song song với nhiều hệ sinh thái.
Tôi nghĩ sự khác biệt đó ngày càng trở nên quan trọng khi crypto trưởng thành. Vài năm trước, hầu hết người dùng chỉ ở trên một blockchain. Ngày nay, việc cá nhân, DAO và các tổ chức quản lý tài sản trên nhiều mạng cùng lúc là khá phổ biến. Stablecoin, tài sản được token hóa, thị trường cho vay (lending markets) và các sàn giao dịch phi tập trung (decentralized exchanges) ngày càng hoạt động trong các môi trường đa-chuỗi. Khi xu hướng này tiếp tục, việc duy trì các chính sách bảo mật khác nhau cho từng blockchain sẽ ngày càng khó hơn.
Giao thức Newton cố gắng đơn giản hóa thách thức đó thông qua ủy quyền theo chương trình (programmable authorization). Các nhà phát triển có thể tạo các chính sách xác định ai được phép thực hiện các hành động cụ thể, theo những điều kiện nào thì các hành động đó trở nên hợp lệ, và những phê duyệt nào cần thiết trước khi thực thi. Thay vì viết lại logic bảo mật cho từng ứng dụng, ủy quyền trở thành một lớp hạ tầng (infrastructure) dùng lại được.
Một phần thiết kế khiến tôi chú ý là nó tách việc thực thi giao dịch khỏi việc ra quyết định. Các hệ thống blockchain truyền thống thường chỉ kiểm tra xem một giao dịch có được ký đúng cách hay không. Giao thức Newton thêm một câu hỏi khác trước khi quá trình thực thi được tiếp tục. Hành động này có tuân thủ các chính sách do chủ sở hữu (owner), tổ chức (organization) hoặc ứng dụng thiết lập hay không? Bước xác minh bổ sung đó có thể hỗ trợ các giới hạn đang chờ (sPending limits), ủy quyền được ủy thác (delegated authority), các quy trình làm việc của tổ chức (organizational workflows), yêu cầu về danh tính (identity requirements) hoặc các kiểm tra tuân thủ (compliance checks) mà không cần dựa hoàn toàn vào sự giám sát thủ công (manual overSight).
Tôi có thể hiểu vì sao điều này quan trọng đối với các tổ chức đang khám phá blockchain. Các tổ chức tài chính hiếm khi hoạt động trên chỉ một mạng, và họ không thể chấp nhận các tiêu chuẩn ủy quyền không nhất quán mỗi khi tài sản di chuyển qua các chuỗi. Họ cần các chính sách vẫn có thể dự đoán được bất kể giao dịch diễn ra ở đâu. Một lớp ủy quyền theo chương trình (programmable authorization layer) có tiềm năng giảm độ phức tạp vận hành trong khi cải thiện quản trị (governance).
Ngoài các tổ chức, tôi nghĩ các nhà phát triển cũng được hưởng lợi từ mô hình này. Thay vì xây dựng các hệ thống ủy quyền tùy chỉnh trong mọi ứng dụng phi tập trung, họ có thể tập trung vào logic ứng dụng trong khi dựa vào việc thực thi chính sách theo chuẩn. Sự tách bạch này giống với cách phát triển của công nghệ phần mềm hiện đại. Xác thực (authentication), hạ tầng đám mây (cloud infrastructure) và hệ thống thanh toán dần trở thành các dịch vụ chuyên biệt thay vì tính năng mà mọi nhà phát triển đều phải tự xây dựng từ đầu. Hạ tầng blockchain có thể đang đi theo cùng hướng đó.
Ý tưởng lớn đằng sau Giao thức Newton không thực sự nằm ở việc một blockchain này vượt trội hơn blockchain khác. Đó là việc nhận ra rằng tương lai của crypto khó có khả năng thuộc về chỉ một mạng. Các blockchain khác nhau sẽ tiếp tục chuyên biệt hóa cho những trường hợp sử dụng khác nhau. Nếu điều đó xảy ra, việc phối hợp (coordination) sẽ có giá trị hơn cạnh tranh. Một hạ tầng có khả năng áp dụng ủy quyền nhất quán xuyên suốt các hệ sinh thái có thể trở thành một phần thiết yếu của sự phối hợp đó.
Khi đọc qua tài liệu của Giao thức Newton, tôi cũng đánh giá cao việc dự án tập trung vào hạ tầng hơn là các câu chuyện marketing. Tương tác liên chuỗi thường được chú ý vì mọi người ngay lập tức hiểu việc chuyển tài sản. Ủy quyền ít “lộ diện” hơn, nhưng có thể quan trọng tương đương khi tài chính phi tập trung (deCentralized fiNance) mở rộng và các tác nhân AI bắt đầu tương tác với các ứng dụng blockchain. Hạ tầng “vô hình” thường tạo ra tác động lâu dài lớn nhất, vì người dùng chỉ nhận ra nó khi nó thất bại (khi không còn hoạt động đúng).
Điều đó không có nghĩa là dự án sẽ có lối đi dễ dàng phía trước. Hạ tầng liên chuỗi (Cross-chain infrastructure) là một trong những mảng cạnh tranh nhất của phát triển blockchain. Giao thức Newton vẫn cần được hệ sinh thái chấp nhận, tích hợp từ phía nhà phát triển và các triển khai thực tế chứng minh giá trị của ủy quyền theo chương trình. Xây dựng một kiến trúc tinh gọn chỉ là bước đầu. Thách thức lớn hơn nhiều là thuyết phục các ứng dụng dựa vào nó.
Ngay cả với những bất định đó, tôi vẫn nghĩ dự án đang đặt ra một câu hỏi quan trọng mà ngành công nghiệp không thể bỏ qua mãi. Nếu tài sản, danh tính và ứng dụng ngày càng trở nên đa-chuỗi (multi-chain), thì ủy quyền có nên bị “giam” trong từng mạng riêng lẻ không? Cảm giác của tôi là không. Những quy tắc bảo vệ tài sản số phải có thể “đi” tới bất cứ nơi nào các tài sản đó được chuyển đến.
Đó là lý do vì sao Giao thức Newton nổi bật đối với tôi. Nó chuyển trọng tâm cuộc trò chuyện từ việc chuyển giá trị giữa các chuỗi sang việc quản lý niềm tin giữa các chuỗi. Khi các hệ sinh thái blockchain trở nên kết nối hơn, điều đó có thể hóa ra là một trong những vấn đề hạ tầng quan trọng nhất còn lại cần giải quyết.
Cảnh báo rủi ro: Bài viết này phản ánh nghiên cứu cá nhân và quan điểm của tôi, và chỉ được cung cấp cho mục đích thông tin. Không nên coi đây là lời khuyên tài chính hay đầu tư. Luôn tự tiến hành nghiên cứu của riêng bạn trước khi sử dụng các giao thức blockchain hoặc đầu tư vào các tài sản kỹ thuật số (Digital assets).