Bạn có thực sự hiểu lạm phát là gì không?
Không phải là phóng đại, một người bạn của tôi, trong mỗi chu kỳ giao dịch, dựa vào chỉ số lạm phát mà hàng năm kiếm lợi nhuận trên 10 triệu!
Mọi người đều biết rằng dữ liệu lạm phát là chỉ số quan trọng để Cục Dự trữ Liên bang quyết định tăng/giảm lãi suất, và cũng ảnh hưởng đến tính thanh khoản của thị trường chứng khoán/tiền điện tử mà chúng ta đầu tư.
Nói một cách đơn giản, định nghĩa lạm phát là: tiền trên thị trường tăng lên, hàng hóa trở nên đắt hơn, tiền ngày càng mất giá.
Tức là, tiền của chúng ta "bị co lại", sức mua giảm.
Vậy tại sao tiền lại trở nên nhiều hơn? Hay nói cách khác, tại sao tiền ngày càng mất giá? Điều này cần phải bắt đầu từ nguyên nhân của sự mất giá tiền tệ.
01、Nguyên nhân của lạm phát
■ Nguyên nhân thứ nhất: tiền in nhiều, cung tiền vượt mức
Hãy tưởng tượng rằng bạn đang ở trên một hòn đảo nhỏ, trên đảo chỉ có 10 quả táo vàng, mọi người tổng cộng chỉ có 100 đồng tiền, mỗi quả táo giá 10 đồng. Đột nhiên, "ngân hàng trung ương" trên đảo quyết định in thêm 100 đồng, vậy mọi người có tổng cộng 200 đồng, nhưng vẫn chỉ có 10 quả táo, kết quả là gì? Giá táo tăng gấp đôi, mỗi quả 20 đồng! Nhiều tiền hơn, giá cả tự nhiên tăng, đây là trường hợp điển hình của lạm phát do cung tiền quá mức.
Trong thế giới thực, sau cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ đã in tiền một cách điên cuồng để "cứu thị trường", điều này đã dẫn đến sự tràn ngập đô la trên thị trường, cuối cùng đẩy cao tỷ lệ lạm phát toàn cầu. Trong vài năm qua, để đối phó với ảnh hưởng của đại dịch, các chính phủ trên thế giới lại đổ tiền vào nền kinh tế, kết quả là toàn cầu đã bước vào một xu hướng lạm phát mới.
■ Nguyên nhân thứ hai: hàng hóa ít, cung cầu mất cân bằng
Nếu tiền trên thị trường không tăng lên, nhưng hàng hóa lại giảm đi thì sao? Câu trả lời vẫn giống nhau - ảnh hưởng của giá cả tăng vẫn tồn tại!
Chẳng hạn, sau cuộc xung đột Nga-Ukraine vào năm 2022, nguồn cung khí đốt của Nga giảm, chi phí sưởi ấm ở châu Âu tăng vọt, dẫn đến giá năng lượng biến động, giá dầu, khí đốt, và điện đều tăng vọt. Thêm vào đó, trong thời gian đại dịch, áp lực chuỗi cung ứng toàn cầu rất lớn, nhiều hàng hóa không thể vận chuyển, giá cả tự nhiên tăng cao.
■ Nguyên nhân thứ ba: chi phí tăng, lương, nguyên vật liệu, logistics đều tăng
Nếu công ty của bạn muốn tăng lương cho bạn, bạn có vui không? Đừng vội mừng, nếu doanh nghiệp tăng lương cho tất cả nhân viên, thì chi phí hoạt động của doanh nghiệp sẽ tăng, buộc phải tăng giá hàng hóa và dịch vụ, chuyển chi phí cho người tiêu dùng. Do đó, tăng lương cũng trở thành một trong những nguyên nhân dẫn đến tăng giá, đây là mối quan hệ giữa điều chỉnh mức lương và lạm phát.
Tương tự, nếu nguyên liệu mà doanh nghiệp sản xuất trở nên đắt hơn, chẳng hạn như chip, dầu mỏ, lương thực, giá của chúng cũng sẽ được chuyển sang hàng tiêu dùng, khiến mọi người phải chi nhiều hơn.
02、Phân tích trường hợp: Cục Dự trữ Liên bang tăng lãi suất
Khi nói đến lạm phát, không thể không nhắc đến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ. Vào năm 2021, tỷ lệ lạm phát ở Mỹ đã tăng vọt lên mức cao nhất trong 40 năm, chỉ số CPI (chỉ số giá tiêu dùng) đã vượt qua 9%. Để kiềm chế lạm phát, Cục Dự trữ Liên bang buộc phải khởi động chính sách tăng lãi suất.
Tăng lãi suất có thể kiềm chế lạm phát như thế nào? Có hai logic cốt lõi:
■ Sau khi tăng lãi suất, vay mượn sẽ trở nên đắt hơn, chi phí vay tiền tăng lên, doanh nghiệp và cá nhân sẽ không muốn vay tiền để đầu tư hoặc tiêu dùng;
■ Tiền trên thị trường ít đi, nhu cầu giảm, giá cả tự nhiên sẽ ổn định.
Nhưng vấn đề là, chính sách tăng lãi suất không chỉ ảnh hưởng đến việc giảm lạm phát, mà còn có thể mang lại rủi ro suy thoái kinh tế. Vào năm 2023, Ngân hàng Silicon Valley (SVB) ở Mỹ đã phá sản, chính là do lãi suất tăng dẫn đến lợi suất trái phiếu tăng, trái phiếu mà ngân hàng nắm giữ bị mất giá, cuối cùng dẫn đến sự sụp đổ. Điều này cho thấy, một khi tăng lãi suất quá mạnh, hệ thống tài chính cũng không thể chịu nổi.
Cuộc chiến giữa lạm phát và tăng lãi suất này không chỉ ảnh hưởng đến Mỹ, mà kinh tế toàn cầu cũng bị tác động.
03、Phân loại lạm phát
Theo mức độ nghiêm trọng của lạm phát, có thể chia thành ba loại: lạm phát nhẹ hoặc lạm phát chậm, lạm phát nhanh hoặc lạm phát mạnh, lạm phát ác tính hoặc lạm phát mất kiểm soát.
1. Lạm phát nhẹ hoặc lạm phát chậm
Đây là một loại lạm phát giữ tỷ lệ lạm phát cơ bản ở mức 2%-3% và luôn tương đối ổn định. Một số nhà kinh tế cho rằng nếu tỷ lệ tăng giá hàng năm dưới 2.5%, không thể coi là đã xảy ra lạm phát. Khi tỷ lệ tăng giá đạt 2.5%, được gọi là lạm phát không thấy.
Một số nhà kinh tế cho rằng, trong quá trình phát triển kinh tế, việc có một chút lạm phát nhẹ có thể kích thích tăng trưởng kinh tế. Bởi vì tăng giá có thể giúp các nhà sản xuất có thêm một chút lợi nhuận, từ đó kích thích sự chủ động đầu tư của họ. Đồng thời, lạm phát nhẹ sẽ không gây ra sự rối loạn lớn trong xã hội. Lạm phát nhẹ giữ cho tỷ lệ tăng giá nằm trong khoảng 1%-2%, tối đa 5%, có thể giống như dầu bôi trơn kích thích sự phát triển kinh tế, đây cũng được gọi là "chính sách dầu bôi trơn".
2. Lạm phát nhanh hoặc lạm phát mạnh
Lạm phát nhanh hoặc lạm phát mạnh còn được gọi là lạm phát bùng nổ, lạm phát tăng vọt. Đây là một loại lạm phát không ổn định, nhanh chóng xấu đi, và gia tăng. Khi lạm phát này xảy ra, tỷ lệ lạm phát cao (thường đạt hai con số trở lên), vì vậy khi lạm phát này xảy ra, lòng tin của người dân vào tiền tệ bị lung lay, xã hội kinh tế trở nên bất ổn, vì vậy đây là một loại lạm phát khá nguy hiểm.
3. Lạm phát ác tính hoặc lạm phát mất kiểm soát
Lạm phát ác tính hoặc lạm phát mất kiểm soát còn được gọi là lạm phát cực độ, lạm phát siêu tốc. Khi loại lạm phát này xảy ra, tỷ lệ lạm phát rất cao (thường đạt ba con số trở lên), và hoàn toàn mất kiểm soát, kết quả là dẫn đến giá cả xã hội liên tục tăng nhanh chóng, tiền tệ giảm giá mạnh, người dân hoàn toàn mất niềm tin vào tiền tệ.
Khi đó, toàn bộ hệ thống tài chính xã hội rơi vào hỗn loạn, quan hệ kinh tế xã hội bình thường bị phá vỡ, cuối cùng dễ dẫn đến sự sụp đổ xã hội, chính phủ sụp đổ. Loại lạm phát này trong lịch sử phát triển kinh tế rất hiếm khi xảy ra, thường xảy ra sau chiến tranh hoặc biến động lớn trong xã hội.
Hiện tại, được công nhận rằng lạm phát ác tính chỉ xảy ra 3 lần trên toàn cầu.
Lần đầu tiên xảy ra vào năm 1923 tại Đức, khi đó Chiến tranh thế giới thứ nhất vừa kết thúc, giá cả ở Đức đã tăng 2500% chỉ trong một tháng, giá trị của một Mark giảm xuống chỉ còn một phần triệu tỷ trước chiến tranh. Trong thời kỳ khủng hoảng nghiêm trọng nhất, tiền lương của công nhân phải được trả hai lần trong một ngày, và vào buổi tối, giá một ổ bánh mì tương đương với giá trị của một ngôi nhà vào buổi sáng.
Lần thứ hai xảy ra vào năm 1946 tại Hungary, sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, giá trị của một đồng tiền Hungary chỉ tương đương với 8 mũ 28 lần một phần mười mũ 27 lần trước chiến tranh.
Lần thứ ba xảy ra ở Trung Quốc, từ tháng 6 năm 1937 đến tháng 5 năm 1949, lượng phát hành tiền giả tăng 1445 tỷ lần, trong khi chỉ số giá tăng 36807 tỷ lần.
Chẳng hạn, vào tháng 2 năm 1948, giá thị trường cho mỗi gánh gạo ở Trung Quốc là 3 triệu đồng tiền giả, chỉ sau 4 tháng, tức là vào tháng 6, giá mỗi gánh gạo đã trở thành 10 triệu đồng tiền giả, nói cách khác, giá gạo vào tháng 6 gấp ba lần tháng 2, và tình hình còn đang xấu đi nhanh chóng, có thể tưởng tượng được, lúc đó tình trạng lạm phát ác tính nghiêm trọng đến mức nào.
▲ Trả lương, bán hàng đều phải dùng tiền xếp chồng
Theo nguyên nhân gây ra lạm phát, có thể chia thành bốn loại: lạm phát ẩn, lạm phát do nhu cầu kéo, lạm phát do chi phí đẩy, lạm phát cơ cấu.
1. Lạm phát ẩn
Lạm phát ẩn còn được gọi là lạm phát bị kiềm chế. Loại lạm phát này chỉ ra rằng trong nền kinh tế xã hội có áp lực lạm phát hoặc nguy cơ tăng giá tiềm tàng, nhưng do chính phủ thực hiện chính sách kiểm soát giá cả nghiêm ngặt, nên lạm phát thực sự không xảy ra. Tuy nhiên, một khi chính phủ dỡ bỏ hoặc nới lỏng các biện pháp kiểm soát giá, kinh tế xã hội sẽ xảy ra lạm phát, vì vậy loại lạm phát này không phải là không tồn tại, mà là một loại lạm phát ẩn.
2. Lạm phát do nhu cầu kéo
Lạm phát do nhu cầu kéo là hiện tượng tăng giá chung của hàng hóa do tổng cầu tăng lên, một ví dụ cực đoan là vé máy bay và vé tàu trong kỳ nghỉ thường đắt hơn bình thường.
3. Lạm phát do chi phí đẩy
Lạm phát do chi phí đẩy là hiện tượng tăng giá chung của hàng hóa do các nhà sản xuất hàng hóa và dịch vụ chủ động tăng giá. Chẳng hạn, khi giá thịt gà tăng, giá bánh hamburger và sandwich gà cũng sẽ tăng theo; khi giá dầu tăng, toàn cầu đều sẽ cảm nhận được áp lực của lạm phát do chi phí đẩy.
4. Lạm phát cơ cấu
Lạm phát cơ cấu là hiện tượng giá cả tăng lên trong khi tổng cầu không tăng nhiều, nhưng nhu cầu đối với sản phẩm của một số lĩnh vực lại quá lớn, gây ra tăng giá cho một số sản phẩm. Trong thời kỳ lạm phát, ba yếu tố: nhu cầu, chi phí và cơ cấu đồng thời hoạt động.
Tổng quát lại, bảy loại lạm phát có thể được tóm tắt thành bốn loại phân loại sau đây:
Tích cực: lạm phát nhẹ hoặc lạm phát chậm, lạm phát do nhu cầu kéo
Cẩn thận: lạm phát ẩn, lạm phát cơ cấu
Nguy hiểm: lạm phát do chi phí đẩy, lạm phát nhanh hoặc lạm phát mạnh
Chết người: lạm phát ác tính hoặc lạm phát mất kiểm soát
04、Tác động của lạm phát
■ Chi phí sinh hoạt tăng, người bình thường ngày càng nghèo đi
Lạm phát sẽ dẫn đến chi phí sinh hoạt tăng lên, tiền thuê nhà, thực phẩm, giao thông, y tế đều trở nên đắt đỏ hơn, nhưng lương chưa chắc đã theo kịp. Tiền tiết kiệm của người lao động giảm giá, cuộc sống ngày càng khó khăn.
■ Đầu tư giảm giá, tiết kiệm ngày càng lỗ
Nhiều người cho rằng gửi tiền trong ngân hàng thì an toàn, nhưng thực tế là, nếu tỷ lệ lạm phát là 5%, nhưng lãi suất gửi ngân hàng của bạn chỉ là 2%, thì tiền của bạn thực sự đang "bị co lại". Đây cũng là lý do mà nhiều người thích đầu tư vào bất động sản, chứng khoán, vàng, hơn là để tiền ngủ yên trong ngân hàng.
■ Khủng hoảng đình trệ: tăng trưởng kinh tế ngừng lại + lạm phát cao
Điều đáng sợ nhất là " đình trệ" - tăng trưởng kinh tế ngừng lại, nhưng lạm phát lại cao. Vào những năm 1970, Mỹ đã trải qua khủng hoảng đình trệ như vậy, kinh tế không tăng trưởng, tỷ lệ thất nghiệp thì tăng vọt, dẫn đến xã hội bất ổn.
Chú ý đến chỉ số CPI và PPI, đưa ra quyết định trước
Chỉ số CPI (chỉ số giá tiêu dùng) và chỉ số PPI (chỉ số giá sản xuất) là các chỉ số quan trọng để đo lường lạm phát.
CPI tăng nhanh, cho thấy giá cả đang tăng vọt; PPI tăng nhanh, cho thấy chi phí sản xuất đang tăng, giá cả trong tương lai có thể sẽ tiếp tục tăng.
Học cách chú ý đến những dữ liệu này có thể giúp mọi người đưa ra quyết định kinh tế sớm.