Triết lý chính trị và mô hình hành vi của Trump luôn xoay quanh một quan điểm cốt lõi: thế giới là một trò chơi có tổng bằng không. Ai chịu chi phí nhiều nhất, người đó là kẻ thua; ai nhận được nhiều nhất, người đó là người thắng. Từ góc nhìn này, bản chất của quan hệ quốc tế được đơn giản hóa thành một cuộc cạnh tranh sống còn, bất kỳ lợi ích nào của một bên cũng nhất định phải hy sinh lợi ích của bên kia. Mô hình tư duy này không chỉ lật đổ logic cơ bản của trật tự quốc tế sau chiến tranh mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến chính trị, kinh tế và an ninh toàn cầu.
Sự xung đột giữa trò chơi có tổng bằng không và trò chơi có tổng bằng dương
Kể từ khi kết thúc Chiến tranh Thế giới thứ hai, tư tưởng chính thống của cộng đồng quốc tế là trò chơi có tổng bằng dương. Tư tưởng này cho rằng hợp tác quốc tế có thể tạo ra lợi ích chung, ngay cả khi các bên có sự khác biệt trong phân chia lợi ích, nhìn chung vẫn có thể đạt được thắng lợi chung. Logic của trò chơi có tổng bằng dương đã hỗ trợ xây dựng hệ thống thương mại quốc tế, khuôn khổ luật pháp quốc tế và các liên minh đa phương, trở thành nền tảng cho sự thịnh vượng và hòa bình toàn cầu. Mỹ, với tư cách là người thiết kế và bảo vệ chính của hệ thống này, từ lâu đã đảm bảo sự vận hành ổn định của hệ thống này thông qua vị thế lãnh đạo của mình.
Tuy nhiên, chính sách đối ngoại của Trump rõ ràng đã đi ngược lại truyền thống này. Hành động và lời nói của ông cho thấy ông có xu hướng xem quan hệ quốc tế như một trò chơi có tổng bằng không. Trong mô hình tư duy này, bất kỳ lợi ích nào của một bên đều được coi là thiệt hại của bên kia, giá trị của hợp tác quốc tế bị suy giảm, thay vào đó là chủ nghĩa đơn phương và chủ nghĩa bảo hộ. Sự chuyển biến này không chỉ làm lung lay nền tảng của trật tự quốc tế mà còn thách thức mối quan hệ lâu dài của Mỹ với các đồng minh.
Sự tác động đến hệ thống thương mại quốc tế
Hệ thống thương mại quốc tế hiện đại được xây dựng trên nền tảng của trò chơi có tổng bằng dương, với tư tưởng cốt lõi là thông qua phân công chuyên môn và thương mại tự do, các quốc gia có thể đạt được sự thịnh vượng chung. Các quốc gia xuất khẩu nhận được thị trường, các quốc gia nhập khẩu nhận được tài nguyên, cả hai bên đều có thể hưởng lợi từ đó. Tuy nhiên, chính sách thương mại của Trump đã hoàn toàn lật đổ logic này. Ông coi thâm hụt thương mại là "thất bại", coi thặng dư là "thắng lợi", và sử dụng thuế quan cao và rào cản thương mại để "điều chỉnh" sự mất cân bằng này.
Cách tư duy có tổng bằng không này không chỉ gây hại cho các đối tác thương mại của Mỹ mà còn có tác động sâu rộng đến nền kinh tế toàn cầu. Chính phủ Trump đã áp dụng thuế quan cao đối với các đối tác thương mại chính như Mexico, Trung Quốc và Canada, và đe dọa áp dụng các biện pháp tương tự đối với Liên minh Châu Âu, hành động này không những không giảm thiểu được thâm hụt thương mại mà còn làm gia tăng sự không chắc chắn trong nền kinh tế toàn cầu. Nghiêm trọng hơn, hành vi đơn phương của Mỹ đã làm suy yếu uy tín của nước này như một đối tác thương mại đáng tin cậy, làm lung lay sự ổn định của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Sự suy yếu của hệ thống luật pháp quốc tế
Một trụ cột khác của trật tự quốc tế sau chiến tranh là hệ thống luật pháp quốc tế dựa trên quy tắc. Tâm điểm của hệ thống này là các quốc gia có thể đạt được lợi ích tập thể lớn hơn thông qua việc tuân thủ các quy tắc và chuẩn mực chung. Ví dụ, quy tắc phản đối chinh phục lãnh thổ giúp các quốc gia không cần phải luôn luôn đề phòng sự xâm lược, từ đó giảm thiểu rủi ro chiến tranh. Mặc dù cơ chế thực thi luật pháp quốc tế không hoàn hảo, nhưng hiệu ứng tích cực của nó vẫn cung cấp sự bảo đảm quan trọng cho sự ổn định toàn cầu.
Tuy nhiên, chính sách của Trump đã trực tiếp thách thức hệ thống này. Ông công khai đặt câu hỏi về giá trị của luật pháp quốc tế, thậm chí đưa ra những quan điểm cực đoan như sáp nhập Greenland và Gaza. Nghiêm trọng hơn, lập trường của ông về vấn đề Ukraine đã làm suy yếu sự bảo vệ của luật pháp quốc tế đối với toàn vẹn lãnh thổ. Trump đã đề xuất để Nga giữ lại những vùng đất mà họ đã xâm lược và loại Ukraine ra khỏi các cuộc đàm phán hòa bình, điều này không chỉ làm suy giảm uy tín của luật pháp quốc tế mà còn tạo tiền lệ cho các hành vi xâm lược của các quốc gia khác.
Khủng hoảng của liên minh NATO
NATO, như một phần quan trọng của hệ thống an ninh quốc tế sau chiến tranh, cũng dựa trên logic của trò chơi có tổng bằng dương. Bằng cách cùng đầu tư vào sức mạnh răn đe, các quốc gia thành viên NATO có thể tránh chiến tranh và đạt được lợi ích an ninh lớn hơn. Mặc dù chi tiêu quốc phòng của Mỹ trong NATO cao hơn nhiều so với các quốc gia thành viên khác, nhưng vị thế lãnh đạo và lợi ích chiến lược của Mỹ cũng được đảm bảo đầy đủ.
Tuy nhiên, thái độ của Trump đối với NATO lại đầy màu sắc của tư duy có tổng bằng không. Ông đã nhiều lần chỉ trích các đồng minh về việc chi tiêu quốc phòng không đủ, thậm chí đe dọa rời bỏ NATO. Nghiêm trọng hơn, ông đã tuyên bố sẽ "khuyến khích" Nga có hành động tự do đối với các quốc gia thành viên NATO chi tiêu quốc phòng không đủ. Những phát biểu này không chỉ làm suy yếu sức mạnh răn đe của NATO mà còn làm lung lay niềm tin của các đồng minh đối với Mỹ. Chính sách của Trump đã làm gia tăng sự khác biệt bên trong NATO và sự không chắc chắn trong bối cảnh an ninh toàn cầu đã gia tăng đáng kể.
Sự xói mòn các giá trị dân chủ
Chế độ dân chủ bản thân có thể được coi là một trò chơi có tổng bằng dương. Chỉ khi các bên tham gia chính trị tin rằng tuân thủ các quy tắc có thể mang lại lợi ích lớn hơn, thì dân chủ mới có thể vận hành ổn định. Các quốc gia dân chủ trưởng thành đã đạt được sự ổn định và thịnh vượng lâu dài thông qua việc chuyển giao quyền lực hòa bình và cơ chế cạnh tranh được thể chế hóa. Tuy nhiên, hành vi của Trump đã thách thức logic này.
Ông từ chối chấp nhận kết quả bầu cử năm 2020 và bày tỏ sự đồng cảm với những người ủng hộ cuộc bạo loạn tại Đồi Capitol ngày 6 tháng 1, hành động này không chỉ phá hoại các nguyên tắc cốt lõi của chế độ dân chủ mà còn làm suy yếu hình ảnh quốc tế của Mỹ như một ngọn hải đăng dân chủ. Sự thù địch của Trump đối với các quốc gia dân chủ tự do và sự gần gũi với các chế độ độc tài càng làm nổi bật sự xâm lấn của tư duy có tổng bằng không vào các giá trị dân chủ.
Sự tái cấu trúc trật tự toàn cầu
Tư duy có tổng bằng không của Trump không chỉ thay đổi chính sách đối ngoại của Mỹ mà còn có tác động sâu sắc đến trật tự toàn cầu. Logic của trật tự quốc tế sau chiến tranh bị tư duy có tổng bằng không thay thế, giá trị của hợp tác quốc tế bị chủ nghĩa đơn phương và chủ nghĩa bảo hộ làm suy yếu. Vị thế lãnh đạo và uy tín của Mỹ bị tổn hại nghiêm trọng, sự không chắc chắn trong bối cảnh chính trị, kinh tế và an ninh toàn cầu đã gia tăng đáng kể.
Tuy nhiên, mô hình tư duy có tổng bằng không không phải là không thể đảo ngược. Cộng đồng quốc tế vẫn có thể thông qua hợp tác đa phương và tái xây dựng quy tắc, xác lập lại logic của trò chơi có tổng bằng dương. Chìa khóa nằm ở việc các quốc gia có thể tìm ra con đường hợp tác mới dưới tác động của chủ nghĩa Trump hay không, và tái xây dựng niềm tin vào trật tự quốc tế.
Sự trỗi dậy của chủ nghĩa Trump đánh dấu một bước ngoặt mới trong trật tự toàn cầu. Mô hình tư duy có tổng bằng không không chỉ thách thức logic cơ bản của trật tự quốc tế sau chiến tranh mà còn mang đến những thách thức mới cho quản trị toàn cầu. Trong bối cảnh này, cộng đồng quốc tế cần suy ngẫm lại mối quan hệ giữa hợp tác và cạnh tranh, tìm kiếm những điểm cân bằng mới để đối mặt với những thách thức trong tương lai.
Bài viết này lần đầu xuất hiện trên Binance Square
\u003cc-45/\u003e
\u003ct-6/\u003e