Trong bối cảnh tiền tệ kỹ thuật số phát triển nhanh chóng ngày nay, giá trị và tính thanh khoản của tiền ảo ngày càng tăng, nhưng vấn đề tội phạm tiền ảo cũng trở nên nghiêm trọng hơn. Gần đây, báo Tòa án Nhân dân đã phát hành một bài viết có tiêu đề (Định tính hành vi đánh cắp tiền ảo trái phép), chỉ rõ rằng hành vi đánh cắp tiền ảo không chỉ cấu thành tội trộm cắp mà còn có thể liên quan đến tội phạm thu thập dữ liệu hệ thống máy tính trái phép. Bài viết này cung cấp phân tích chi tiết hơn về việc công nhận pháp lý của tiền ảo, cũng như cung cấp các ý tưởng pháp lý cho tội phạm mạng ngày càng phức tạp.
Tại sao việc đánh cắp tiền ảo lại cấu thành tội trộm cắp?
Trong những năm gần đây, tiền ảo như một loại tài sản mới đã dần dần trở thành tâm điểm của công chúng, và dần được công nhận là tài sản có giá trị kinh tế thực. Một bài viết trên báo Tòa án Nhân dân chỉ ra rằng tiền ảo về bản chất giống như tài sản vật lý truyền thống, thuộc loại tài sản kinh tế và có giá trị. Giá trị của tiền ảo chủ yếu thể hiện ở ba khía cạnh:
Tính hữu dụng: Tiền ảo được tạo ra dựa trên một kiến trúc công nghệ nhất định, và qua quá trình "khai thác", tiền ảo đã tập trung một lượng lớn lao động xã hội. Nó có nhiều ứng dụng, có thể giao dịch và thanh toán trên nhiều nền tảng, và có giá trị trao đổi trên thị trường nhất định.
Tính khan hiếm: Khác với tiền pháp định truyền thống, nhiều loại tiền ảo (như Bitcoin) có tổng số lượng cố định, có tính khan hiếm. Ví dụ, tổng số lượng Bitcoin được giới hạn ở mức 21 triệu đồng, thiết kế này đảm bảo sự ổn định giá trị lâu dài.
Tính khả dụng: Tiền ảo là tài sản kỹ thuật số được bảo vệ bởi công nghệ mã hóa, nó được lưu trữ trong "ví", chỉ có người sở hữu khóa riêng tương ứng mới có thể kiểm soát. Do đó, việc đánh cắp tiền ảo trái phép tương đương với việc đánh cắp một tài sản có giá trị kinh tế và có thể sử dụng.
Kết hợp ba điểm trên, Tòa án Nhân dân cho rằng, tiền ảo có những đặc điểm cơ bản mà tài sản truyền thống cần có, vì vậy hành vi đánh cắp tiền ảo nên được xác định là tội trộm cắp, và số lượng tiền ảo bị đánh cắp nên được xác định theo giá trị thị trường của tiền ảo vào thời điểm hành vi tội phạm xảy ra, chứ không phải theo giá mà nạn nhân đã mua ban đầu.
Tại sao việc đánh cắp tiền ảo lại cấu thành tội phạm thu thập dữ liệu hệ thống máy tính trái phép?
Ngoài việc xác định tội trộm cắp, bài viết còn chỉ ra rằng hành vi đánh cắp tiền ảo cũng có thể liên quan đến tội phạm thu thập dữ liệu hệ thống máy tính trái phép. Theo quy định của luật hình sự nước ta, dữ liệu trong hệ thống máy tính nếu bị thu thập trái phép mà không có sự cho phép thì sẽ cấu thành tội phạm. Tiền ảo như một dạng phương tiện chứa dữ liệu, sự tồn tại và giao dịch của nó về bản chất phụ thuộc vào công nghệ blockchain và sự hỗ trợ của hệ thống máy tính, do đó, khi đánh cắp tiền ảo, thực chất cũng là đánh cắp dữ liệu và thông tin liên quan đến tiền ảo.
Cụ thể, việc lưu trữ và chuyển giao dữ liệu của tiền ảo dựa trên công nghệ mã hóa tiên tiến, tất cả các giao dịch và ghi chép chuyển tiền đều tồn tại trên blockchain. Hành vi đánh cắp tiền ảo trái phép thường đi kèm với sự xâm nhập trái phép vào hệ thống máy tính, thậm chí có thể liên quan đến việc phá mã ví hoặc đánh cắp khóa riêng. Do đó, việc đánh cắp tiền ảo không chỉ đơn thuần là trộm cắp tài sản theo nghĩa truyền thống, mà còn xâm phạm an toàn dữ liệu trong hệ thống máy tính.
Về việc xác định số lượng tiền ảo bị đánh cắp
Bài viết cũng đã thảo luận thêm về cách xác định số lượng tiền ảo bị đánh cắp. Theo nguyên tắc xác định số lượng tội phạm truyền thống, số lượng tài sản trong hành vi trộm cắp thường chỉ thị giá trị thị trường của tài sản bị đánh cắp. Tuy nhiên, giá tiền ảo biến động rất lớn, và số tiền ảo bị đánh cắp cũng chịu ảnh hưởng của sự biến động của thị trường. Do đó, tòa án cho rằng, cần phải tính toán số tiền đánh cắp theo giá trị thị trường của tiền ảo tại thời điểm thực hiện tội phạm, chứ không phải theo giá mà nạn nhân đã mua ban đầu.
Ví dụ, nếu một người bị đánh cắp một khoản tiền ảo khi giá tiền ảo tăng vọt, thì khi tuyên án, số tiền bị đánh cắp nên được xác định theo giá thị trường tại thời điểm đó, chứ không phải theo giá thấp mà nạn nhân đã mua.