Kriptovalyuta bozorlari hanuz noaniq vaziyatda ekan, ko‘plab kriptoinvestorlar keyingi yo‘qotishlarning oldini olish uchun sotish vaqti keldimi yoki bozor tez orada tiklanadimi, deb o‘ylamoqda.
Kripto bozorlari shu paytgacha pasayish davrlaridan doimo tiklangan bo‘lsa-da, har bir ayiq bozorida kuchli tiklana olmaydigan “qurbonlar” bo‘ladi. Shu sababli, ayiq bozoridan omon qolish va kelajakda gullab-yashnash ehtimoli yuqori bo‘lgan sifatli kripto loyihalarni tanlash muhim.
Biz likvidligi va mavjudligi, texnologiyasi, o‘z sohasidagi yetakchiligi, tokenomikasi va boshqa muhim omillarga ko‘ra, eng yirik 200 ta kriptovalyutani tahlil qildik. Mezonlarimiz haqida maqolaning keyingi qismida batafsilroq o‘qishingiz mumkin.
Shu yo‘l bilan ro‘yxatni hozir eng jozibador imkoniyatlarni taqdim etayotgan 12 ta kriptovalyutaga qisqartirdik. Ro‘yxatimizdagi eng yaxshi uchta tanga kripto va blokcheyn sohasidagi eng so‘nggi yangiliklarni aks ettirish uchun har hafta yangilanadi. Quyida investitsiya qilish uchun eng yaxshi kriptovalyutalar tanlovimiz keltirilgan.
Bitcoin – Markazlashmagan tengdoshlararo kriptovalyuta
XRP – Yuqori samarali raqamli valyuta
Polygon – Ethereum’ni kengaytirish uchun yechimlar to‘plami
Ethereum – Smart-kontraktlar uchun yetakchi blokcheyn
Solana – Smart-kontraktlar uchun yuqori unumli blokcheyn platformasi
Uniswap – Ethereum’dagi eng yirik DEX
BNB – Binance ekotizimida ishlatiladigan mashhur kriptovalyuta
Mina Protocol – Nihoyatda yengil blokcheyn
Cosmos – O‘zaro ishlay oladigan blokcheynlar tarmog‘i
Litecoin – Bitcoin’ning arzonroq va tezroq muqobili
Shiba Inu – Bozordagi ikkinchi yirik mem-koin
Toncoin – Telegram messenjeri bilan integratsiyalashgan, kengaytiriladigan blokcheyn
Hozir sotib olish uchun eng yaxshi kriptovalyutalar
Avval yaqinda muhim yangiliklar bo‘lgan yoki yaqin kelajakda yirik voqealari kutilayotgan uchta kriptovalyuta loyihasini ko‘rib chiqamiz. Kripto va blokcheyn olamidagi eng so‘nggi yangiliklarni aks ettirish uchun ushbu tanlangan tangalar ro‘yxatini har hafta yangilab boramiz.
Sotib olishga arziydigan eng yaxshi kriptovalyutalar ro‘yxatiga o‘tishdan avval shuni ta’kidlash kerakki, qaysi kriptovalyutani tanlash kriptoinvestitsiya safaringizning faqat birinchi qadamidir. Kripto sotib olish uchun to‘g‘ri platformani tanlash va kriptovalyutangizni qayerda saqlashni hal qilish ham muhim.
Bizningcha, kriptoga investitsiya qilishning eng yaxshi yo‘li — birjada sotib olgach, tangalaringizni apparat hamyonga o‘tkazish. Boshlash uchun KuCoin’da kriptovalyuta sotib olib, uni Ledger apparat hamyonida saqlashingiz mumkin.
1. Bitcoin
Bitcoin — markazlashmagan, tengdoshlararo kriptovalyuta bo‘lib, dastlab 2008-yilda tasvirlangan va 2009-yil boshida ishga tushirilgan. Bitcoin’ni haqiqiy shaxsi hanuz noma’lum bo‘lgan Satoshi Nakamoto taxallusli kishi yaratgan.
Bitcoin blokcheyn tushunchasini ommalashtirdi va nihoyatda xavfsiz, to‘liq markazlashmagan raqamli valyutani taklif etadi. Tranzaksiyalar tarixini o‘zgartirish yoki tangalarni ikki marta sarflashni nihoyatda qiyinlashtirish uchun Proof-of-Work’dan foydalanadi. Tarmoqni maynerlar himoya qiladi; ular Bitcoin blokcheyniga blok qo‘shgani uchun BTC tangalari bilan mukofotlanadi.
BTC’ni haftaning istalgan kuni, kunu tun dunyoning istalgan joyiga yuborish mumkin va hech qanday vositachi tranzaksiyalarni bloklay olmaydi. Foydalanuvchilar shaxsiy kalitlarini o‘zlari saqlash orqali bank kabi muassasalarga ehtiyoj sezmasdan Bitcoin’larini mustaqil nazorat qilishlari mumkin.
Bitcoin’dan keyin son-sanoqsiz kriptovalyutalar va blokcheyn platformalari chiqarilgan bo‘lsa-da, BTC bozor kapitallashuvi bo‘yicha hamon bemalol eng yirik kriptovalyuta hisoblanadi.
Nega Bitcoin?
Bitcoin haftani ijobiy kayfiyatda boshladi va dunyodagi eng yirik kriptovalyuta yangi tarixiy rekord o‘rnatish arafasida turibdi. Yozilayotgan vaqtda BTC $72 240 narxda savdo qilinmoqda, bu uning $73 170 miqdoridagi tarixiy eng yuqori narxidan 2% dan kam farq qiladi.
Keyingi Bitcoin yarimlanishiga yaqinlashar ekanmiz, BTC bozoridagi ijobiy sur’at kuchaymoqda. Ayni paytda ko‘pchilik hisob-kitoblarga ko‘ra, navbatdagi yarimlanishni boshlab beradigan 840 000-raqamli Bitcoin bloki 18- yoki 19-aprel kuni mayning qilinadi.
Yarimlanish Bitcoin blok mukofotini hozirgi 6,25 BTC’dan 3,125 BTC’gacha kamaytiradi. Maynerlardan bozorga kiradigan yangi BTC tangalari kamaygani uchun yarimlanish odatda o‘rta va uzoq muddatda narx oshishiga turtki beradigan voqea sifatida kutiladi. Biroq tarixan yarimlanish atrofidagi qisqa muddatli narx o‘zgarishlarini oldindan aytish qiyin bo‘lgan.
Hozirda Bitcoin bozorlaridagi asosiy mavzu shubhasiz yarimlanishdir (AQShdagi Bitcoin ETF’lariga oid faollik bilan birga). Shunga qaramay, Bitcoin blokcheynida tokenlar va NFT’larni chiqarish imkonini beradigan Ordinals va boshqa protokollarni ham e’tibordan chetda qoldirmasligimiz kerak.
NFT agregatori CryptoSlam ma’lumotlariga ko‘ra, o‘tgan haftada Bitcoin NFT’lar uchun eng faol blokcheyn bo‘lib, $90,1 millionlik savdoga imkon yaratgan. Ikkinchi o‘rindagi Ethereum’da shu davrda $63,3 millionlik savdo bo‘lgan.
Bu faollik Bitcoin’dagi ijobiy kayfiyat uning yarimlanishidan keyin ham davom etishi mumkinligini ko‘rsatadi. Bitcoin yarimlanishi — bu yil kripto bozorlarida eng ko‘p kutilayotgan voqea.
2. XRP
XRP — 2012-yil iyunida ishga tushirilgan kriptovalyuta. Uni David Schwartz, Jed McCaleb va Arthur Britto ishlab chiqqan; ular Chris Larsen bilan birgalikda OpenCoin kompaniyasiga asos solgan. XRP taklifining 80% qismini ishlab chiquvchilar kompaniyaga sovg‘a qilgan. Keyinchalik OpenCoin nomi Ripple deb o‘zgartirildi va kompaniya XRP zaxirasining katta qismini eskrouga joylashtirdi.
XRP juda tez va arzon pul o‘tkazmalarini ta’minlaydi, shu sababli xalqaro pul jo‘natmalari kabi holatlar uchun mos. U Proof-of-Work yoki Proof-of-Stake’dan foydalanmaydi, buning o‘rniga XRP Ledger Consensus Protocol’ni qo‘llaydi. XRP tarmog‘ining har bir ishtirokchisi halol ishlashiga ishongan validatorlar to‘plamini tanlashi mumkin.
Ripple XRP kriptovalyutasini o‘z mahsulotlariga, eng avvalo On-Demand Liquidity (ODL) xizmatiga joriy qilgan. ODL kriptovalyuta birjalari bilan hamkorlikda ishlaydi va chegaralararo pul o‘tkazmalarini samarali amalga oshirish uchun XRP’dan foydalanadi.
Nega XRP?
XRP Ledger ekotizimining asosiy ishtirokchisi bo‘lgan AQShning Ripple fintech kompaniyasi XRP Ledger va Ethereum platformalarida AQSh dollariga bog‘langan yangi stablecoin chiqarishini e’lon qildi. Stablecoin USD depozitlari, (qisqa muddatli) AQSh davlat obligatsiyalari va boshqa naqd pulga teng aktivlar bilan to‘liq ta’minlanadigan an’anaviy modelga amal qiladi.
Shaffoflikni oshirish uchun Ripple stablecoin to‘liq ta’minlanganini ko‘rsatish maqsadida uchinchi tomon buxgalteriya firmasi o‘tkazadigan oylik tasdiqlarni e’lon qilishni rejalashtirmoqda.
Ripple texnik direktori va XRP Ledger’ning dastlabki me’morlaridan biri David Schwartz XRP Ledger platformasidagi AQSh dollari bilan ta’minlangan stablecoin foydalanuvchilar va dasturchilar uchun “o‘yinni o‘zgartiruvchi” yangilik bo‘lishini aytdi.
XRP investorlari stablecoin XRP Ledger’ning o‘ziga o‘rnatilgan markazlashmagan birjasida likvidlikni oshirishi va XRP Ledger platformasi uchun yangi foydalanish imkoniyatlarini yaratishidan umid qilishi mumkin. Bu XRP aktiviga ham albatta foyda keltirishi mumkin.
3. Polygon
Polygon — Ethereum’ning kengayuvchanligini yaxshilash uchun yaratilgan ikkinchi qatlam blokcheyn platformalari ekotizimi. Hozirda Polygon ekotizimida eng ko‘p ishlatiladigan platforma Polygon Proof of Stake (PoS) bo‘lib, u tranzaksiya komissiyalari ancha past bo‘lgan Ethereum bilan mos blokcheyndir.
Polygon PoS platformasi web3 sohasiga kirib kelayotgan yetakchi yirik kompaniyalarning katta e’tiborini tortdi.
Nike o‘zining .Swoosh nomli web3 tashabbusini Polygon blokcheynida ishga tushirdi, Reddit esa Collectible Avatars NFT’larini quvvatlantirish uchun Polygon’ni tanladi. Bu holat raqamli va markazlashmagan makonda yangilik yaratishga intilayotgan turli yirik kompaniyalar orasida platformaning jozibasi va foydasini namoyish etadi.
PoS platformasidan tashqari, Polygon Ethereum’ga yo‘naltirilgan turli yechimlarni faol ishlab chiqmoqda. Ular qatoriga zero-knowledge texnologiyasiga asoslangan Polygon zkEVM va Polygon Miden yechimlari hamda Polygon ID identifikatsiya tizimi kiradi.
Nega Polygon?
Polygon ekotizimida ko‘plab faollik va hamkorliklar davom etmoqda. Yaqinda Polygon web3 inkubatori va ishga tushirish platformasi Seedify bilan hamkorlik qilib, Polygon asosidagi loyihalarga Seedify platformasidan foydalanish imkonini berdi.
Shu bilan birga, SFUND tokeni egalari o‘z tokenlarini Polygon ekotizimidagi protokollarga ko‘prik orqali o‘tkazishlari mumkin bo‘ladi. Ikki hamkor marketing, tadbirlar va boshqa tashabbuslarda, ayniqsa blokcheyn o‘yinlari loyihalariga oid ishlarda hamkorlik qilishni rejalashtirmoqda.
Polygon bilan bog‘liq boshqa bir yangilikda, Yaponiyaning Sony konglomeratiga qarashli Sony Bank fiat valyutasiga bog‘langan stablecoin’ni sinash uchun Polygon blokcheynidan foydalanayotgani aytilmoqda. Nikkei xabariga ko‘ra, sinov loyihasining maqsadi stablecoin’dan Sony Group o‘yinlari va boshqa mahsulotlariga oid turli raqamli savdolar uchun to‘lovlarni amalga oshirishda foydalanish mumkinligini tekshirishdir.
Qiymati Yaponiya iyenasiga bog‘langan ushbu stablecoin’ni Belgiyada joylashgan blokcheyn ishlab chiquvchi Settlemint firmasi boshqaruvida yaratish ishlari olib boriladi.
4. Ethereum
Ethereum — smart-kontraktlarni qo‘llab-quvvatlaydigan blokcheyn bo‘lib, markazlashmagan kreditlash protokollari va almashtirib bo‘lmaydigan tokenlar kabi murakkabroq foydalanish imkoniyatlarini yaratadi. Ethereum loyihasiga Vitalik Buterin asos solgan va u 2013-yil oxirida Ethereum whitepaper’ini e’lon qilgan. Ethereum blokcheyni 2015-yil iyulda ishga tushgan.
Ethereum ommalashuviga sabab bo‘lgan dastlabki foydalanish imkoniyatlaridan biri Ethereum blokcheyni orqali o‘tkazish mumkin bo‘lgan maxsus tokenlarni chiqarish edi. Ko‘plab loyihalar bu imkoniyatdan Initial Coin Offering (ICO) va boshqa turdagi token savdolari orqali mablag‘ yig‘ish uchun foydalangan.
Bugungi kunda Ethereum markazlashmagan ilovalarning nihoyatda faol ekotizimiga ega. Bunga markazlashmagan moliyaviy xizmatlar, NFT bozorlari, nashriyot platformalari, markazlashmagan kriptovalyuta birjalari va boshqalar kiradi. Shu sababli, bizningcha, Ethereum 2023-yilda yaxshi investitsiya bo‘la oladi.
ETH — Ethereum blokcheynining mahalliy aktivi bo‘lib, foydalanuvchilarni tarmoq xavfsizligini ta’minlashga rag‘batlantiradi. Ethereum tarmog‘i dastlab Proof-of-Work konsensus mexanizmidan foydalangan, biroq 2022-yil sentabrida Proof-of-Stake’ga o‘tdi.
Nega Ethereum?
Aktivlarni boshqarish bo‘yicha yirik BlackRock kompaniyasi Ethereum blokcheynida tokenlashtirilgan fondni ishga tushirdi. BUIDL (BlackRock USD Institutional Digital Liquidity) deb nomlangan ushbu fondga investorlar Securitize tokenlashtirish platformasi orqali kirishlari mumkin.
BUIDL har bir token qiymatini $1 darajasida barqaror saqlashni va investorlarga har kuni dividendlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri hamyonlariga, oyma-oy yangi tokenlar shaklida tarqatishni maqsad qilgan. Fond barcha aktivlarini naqd pul, AQSh g‘aznachilik veksellari va qayta sotib olish bitimlariga yo‘naltiradi. Bu investorlarga blokcheynda tokenni saqlashning o‘zi orqali daromad olish imkonini beradi.
BUIDL fondiga aloqador Ethereum manziliga 100 million USDC tokeni yuborildi.
Ushbu manzil BlackRock fondiga tegishli deb aniqlanganidan beri ko‘plab tranzaksiyalarni qabul qildi, biroq ular turli mem-koinlar va bozor kapitallashuvi kichik altkoinlarni targ‘ib qilishga mo‘ljallangan spam tranzaksiyalariga o‘xshaydi. Hamyon $100 million USDC bilan to‘ldirilganidan beri undan mablag‘ chiqarilmagan.
BlackRock’ning raqamli aktivlar bo‘yicha rahbari Robert Mitchnick yangi tokenlashtirilgan fondning ishga tushirilishi haqida shunday dedi:
“Bu raqamli aktivlar strategiyamizning navbatdagi bosqichidir. Mijozlarimizning haqiqiy muammolarini hal qilishga yordam beradigan, raqamli aktivlar sohasidagi yechimlarni ishlab chiqishga e’tibor qaratmoqdamiz va Securitize bilan hamkorlik qilishdan mamnunmiz.”
5. Solana
Solana — o‘ziga xos arxitekturaga ega smart-kontraktlar platformasi bo‘lib, xarajatlarni nihoyatda past saqlagan holda soniyasiga minglab tranzaksiyalarni qayta ishlay oladi. Bunga Proof-of-History algoritmi va Proof-of-Stake konsensus mexanizmi yordamida erishadi. SOL bozordagi o‘tkazish eng arzon kriptovalyutalardan biri: foydalanuvchilar har bir tranzaksiya uchun o‘rtacha $0,001 dan kam to‘laydi.
Solana’ga Anatoly Yakovenko 2018-yilda asos solgan. Platformaning asosiy tarmog‘i 2020-yil martda ishga tushgan va 2021-yilda ommalashuvi keskin oshgan. SOL 2022-yilgi ayiq bozorida qiymatining katta qismini yo‘qotgan bo‘lsa-da, Solana kriptovalyuta sohasidagi eng ta’sirchan ekotizimlardan biriga ega.
Nega Solana?
Solana blokcheyni hozirgi mem-tokenlar bozoridagi o‘sishning markazida turibdi. Platformadagi past komissiyalar va qulay foydalanuvchi tajribasi uni markazlashmagan birjalarda yangi mem-tokenlar chiqishiga qiziqadigan foydalanuvchilar uchun mashhur manzilga aylantirdi. Dogwifhat va Bonk kabi tokenlarning keskin qimmatlashuvi mem-tokenlar shov-shuvini kuchaytirdi va yangi tokenlar ham shu natijani takrorlashga urinmoqda.
DeFi Llama ma’lumotlariga ko‘ra, o‘tgan juma kuni Solana asosidagi markazlashmagan birjalarda kunlik savdo hajmi qariyb $3,8 milliardga yetdi.
Google Trends ma’lumotlariga ko‘ra, “Solana” atamasi bo‘yicha Google qidiruvlariga qiziqish hozir eng yuqori darajaga yetgan. Bu yangi kriptoinvestorlar sohada qatnashishga qiziqayotganini ko‘rsatadi.
SOL narxining o‘zgarishi faollik oshganini aks ettirdi: tanga so‘nggi haftada 39,3% ga qimmatlab, 2021-yil dekabridan beri ilk bor $200 chegarasidan oshdi. SOL kriptovalyutalar bozor kapitallashuvi reytingida BNB’dan o‘zib, to‘rtinchi o‘ringa ko‘tarildi.
6. BNB
BNB — Binance kriptovalyuta birjasi 2017-yilda ishga tushirgan token. BNB ikki asosiy vazifani bajaradi. Token egalari Binance’dan foydalanganda maxsus imtiyozlarga ega bo‘ladi. Bunga pastroq savdo komissiyalari, birjaning Launchpad va Launchpool dasturlarida qatnashish, Binance Visa kartasi bilan xarid qilganda keshbek va boshqa imtiyozlar kiradi.
Token BNB Chain blokcheynining mahalliy aktivi sifatida ham ishlatiladi. BNB Chain — foydalanuvchilarga ancha past tranzaksiya komissiyalarini taklif qiladigan Ethereum varianti. U dasturchilarga EVM bilan mos markazlashmagan ilovalarni oson joylashtirish imkonini beradi. Ilgari Binance Coin deb atalgan BNB keng ko‘lamli brend yangilanishidan o‘tdi.
Nega BNB?
Binance kriptovalyuta birjasi Launchpool platformasida ketma-ket muvaffaqiyatlarga erishmoqda: uchta turli Launchpool loyihasi juda qisqa vaqt ichida e’lon qilindi. Eng so‘nggi e’lon 27-dekabrda bo‘lib, birja Sleepless AI loyihasi uchun Launchpool dasturini taqdim etdi.
Launchpool’da steyking uchun ishlatilishi mumkin bo‘lgan yagona stablecoin bo‘lmagan kriptoaktiv BNB bo‘lgani sababli, Launchpool e’lonlari BNB’ga talabni sezilarli darajada oshirdi. Yozilayotgan vaqtda BNB AQSh dollariga nisbatan 38,5% ga qimmatlagan.
Foydalanuvchilar Binance Launchpool orqali BNB’larini steykingga qo‘yib, yaqin orada ishga tushadigan blokcheyn loyihalarining tokenlarini olishlari mumkin. BNB’ni istalgan payt steykingdan chiqarish mumkin. Demak, foydalanuvchilar nisbatan past tavakkalchilikni o‘z zimmalariga olgan holda (steýking davrida BNB yoki stablecoin saqlab), yangi tokenlarga ega bo‘lishlari mumkin.
Kelgusi kunlarda Binance’ni kuzatib, ular yana bir Launchpool dasturini yoki hatto yangi Launchpad dasturini e’lon qiladimi-yo‘qmi, ko‘rish kerak bo‘ladi. Agar shunday bo‘lsa, BNB narxi yana ko‘tarilishi mumkin.
7. Uniswap
Uniswap — AMM (avtomatlashtirilgan market-meyker) modelini joriy etib, ommalashtirgan markazlashmagan kriptovalyuta birjasi. Ushbu o‘ziga xos tuzilma buyurtmalar kitobiga bo‘lgan ehtiyojni yo‘qotadi va vositachilarga tayanmasdan, turli tokenlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri blokcheynda o‘zaro almashtirishning qulay usulini taklif etadi.
Uniswap protokoli markazlashmagan, istalgan kishi istalgan token uchun likvidlik pullarini yaratishi mumkin. Shu sababli yangi kriptoaktivlar markazlashgan kriptovalyuta birjalariga chiqishidan oldin ko‘pincha Uniswap’da savdo qilinadi.
Uniswap joriy etgan model turli blokcheyn platformalaridagi ko‘plab markazlashmagan birjalar tomonidan qo‘llanilgan. Shunga qaramay, savdo hajmi bo‘yicha Uniswap eng faol markazlashmagan birja bo‘lib qolmoqda.
Uniswap’ni UNI tokeni egalari boshqaradi: ular takliflar kiritishi va ular bo‘yicha ovoz berishi mumkin. UNI tokenlari 2020-yilda airdrop orqali Uniswap protokolining avvalgi foydalanuvchilariga tarqatilgan. Hozir tokenni turli markazlashmagan va markazlashgan savdo platformalarida sotib olish mumkin.
Nega Uniswap?
Uniswap Foundation protokolning komissiya mexanizmidan foydalanib, tokenlarini steykingga qo‘ygan va delegatsiya qilgan UNI egalari uchun mukofot joriy etish taklifini taqdim etdi. Taklifga ko‘ra, o‘zgarish Uniswap boshqaruv jarayonida “faol, jalb qilingan va puxta o‘ylangan delegatsiya”ni rag‘batlantirishga qaratilgan.
Agar hamjamiyat ovoz berishda taklifni ma’qullasa, protokol komissiyalarini avtomatik va cheklovsiz yig‘ish mumkin bo‘ladi. Keyin bu komissiyalar tokenlarini steykingga qo‘ygan va ovoz berish huquqlarini delegatsiya qilgan UNI egalari o‘rtasida teng taqsimlanadi.
Bozor taklifni juda ijobiy qabul qildi: taklif e’lon qilinganidan keyin bir soatdan sal ko‘proq vaqt ichida UNI narxi $7,16 dan $12,27 gacha (71%) ko‘tarildi. Shundan beri UNI narxi biroz pasaygan bo‘lsa-da, yozilayotgan vaqtda token $10,56 narxda savdo qilinmoqda. Bu keskin o‘sishdan oldingi narxidan ancha yuqori.
8. Mina Protocol
Mina Protocol nihoyatda yengil blokcheyn yaratish ustida ishlayotgan loyihadir. Zero-knowledge texnologiyasi yordamida Mina blokcheynining hajmi doimo atigi 22 kilobayt darajasida saqlanadi.
Mina Protocol’da markazlashmagan ilovalarning turi zkApps deb ataladi. Bu ilovalar asoslangan smart-kontraktlar zero-knowledge isbotlarini qo‘llab-quvvatlaydi. Ular foydalanuvchilarga o‘zaro aloqada bo‘layotgan tomonga ma’lumotning o‘zini oshkor qilmasdan, unga egalik qilishini isbotlash imkonini beradi. zkApps, shuningdek, har qanday veb-saytdan ma’lumotlarni maxfiy tarzda olishi mumkin. Shu tariqa murakkab oracle tizimlariga tayanmasdan, real dunyo ma’lumotlariga oson kirish mumkin.
Nega Mina Protocol?
Zero-knowledge texnologiyasi kelajakda kripto va blokcheyn sohasidagi juda muhim tendensiyaga aylanishi mumkin. Mina Protocol esa bundan foydalanish uchun juda qulay mavqega ega bo‘lishi mumkin.
Bundan tashqari, Mina blokcheynining yengil tuzilishi tarmoqda qatnashishni osonlashtiradi, bu ayniqsa mobil qurilmalar uchun muhim. Blokcheyn texnologiyasi keng ommalashsa, ehtimol ko‘p odamlar undan mobil qurilmalar orqali foydalanadi. Shu sababli Mina qiymati keskin oshishi mumkin bo‘lgan navbatdagi kriptovalyutalardan biri bo‘lishi mumkin.
9. Cosmos
Cosmos — turli blokcheyn platformalarining o‘zaro ishlashiga imkon berish uchun yaratilgan tarmoq. Cosmos tarmog‘ini Proof-of-Stake blokcheyni bo‘lgan Cosmos Hub muvofiqlashtiradi. Cosmos Hub, shuningdek, Cosmos ekotizimidan tashqaridagi Bitcoin va Ethereum kabi blokcheynlar bilan bog‘lanishga ham mo‘ljallangan. Cosmos tarkibidagi turli blokcheynlar IBC (blokcheynlararo aloqa) deb nomlangan protokol orqali muloqot qiladi.
Cosmos Hub va Cosmos tarmog‘idagi boshqa blokcheynlar Cosmos SDK freymvorki yordamida yaratilgan. Cosmos’da ishga tushirilgan blokcheynlar mustahkam Proof-of-Stake konsensus mexanizmi, tez tranzaksiyalar (taxminan 7 soniya) va past tranzaksiya xarajatlaridan (har bir tranzaksiya uchun taxminan $0,01) foydalanadi.
Cosmos’ning mahalliy aktivi ATOM deb ataladi. Foydalanuvchilar tarmoq xavfsizligiga hissa qo‘shish, steyking mukofotlari hamda tarmoq yig‘adigan tranzaksiya komissiyalarining bir qismini olish uchun ATOM tokenlarini steykingga qo‘yishlari mumkin.
Nega Cosmos?
Cosmos hamjamiyati ATOM tokenining inflyatsiya darajasini 10% bilan cheklash haqidagi taklifni ma’qulladi. Hozirgi inflyatsiya darajasi taxminan 14%, amaldagi yuqori chegara esa 20%. Taklif kuchga kirsa, muomalaga kiradigan yangi ATOM tokenlari miqdori kamayadi. Biroq ATOM steykingining yillik foiz daromadi ham taxminan 19% dan 13,4% gacha tushadi.
Taklifga ko‘ra, tadqiqotlar Cosmos Hub blokcheyni hozirda o‘z xavfsizligi uchun ortiqcha to‘lov qilayotganini ko‘rsatgan. Taklif mualliflari ATOM inflyatsiyasini kamaytirish Cosmos ekotizimidagi markazlashmagan moliya protokollari va pul bozorlariga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini ham ta’kidlaydi.
Ovoz berish ancha bahsli kechdi: “Ha” varianti 41,1% ovoz oldi. “Yo‘q” varianti 31,9%, “Veto” varianti 6,6% ovoz oldi, qolgan 20,4% ovoz esa “Betaraf qolish” variantiga berildi. Qizig‘i shundaki, ushbu taklif Cosmos ekotizimi tarixidagi eng yuqori saylovchilar faolligiga erishdi.
10. Litecoin
Litecoin — 2011-yil oktabrda ishga tushirilgan kriptovalyuta bo‘lib, bozordagi eng qadimgi “altkoin”lardan biridir. Litecoin asosan Bitcoin asosida yaratilgan va dastlab Bitcoin kodining o‘zgartirilgan talqini sifatida ishlab chiqilgan.
Litecoin’ning maksimal taklifi 84 million tanga bo‘lib, bu Bitcoin’nikidan 4 baravar ko‘p. Uning blok yaratish uchun mo‘ljallangan vaqti 2,5 daqiqa — Bitcoin’nikidan 4 baravar tez. Bitcoin kabi Litecoin ham o‘z Ledger holati bo‘yicha konsensusga erishish uchun Proof-of-Work’dan foydalanadi. Bitcoin SHA-256 xesh-funksiyasini ishlatsa, Litecoin scrypt xesh-funksiyasidan foydalanadi.
Ba’zan Litecoin keyinchalik Bitcoin’ga joriy etilgan texnologiyalarni sinab ko‘rish maydoni sifatida ishlatilgan. Masalan, SegWit Bitcoin tarmog‘ida ishga tushirilishidan oldin Litecoin’da joriy etilgan. Biroq Litecoin’ning o‘ziga xos texnologik jihatlari ham bor. Eng e’tiborlisi, MimbleWimble maxfiylik texnologiyasini qo‘llab-quvvatlaydi.
Litecoin muxlislari uni ko‘pincha “Bitcoin oltin bo‘lsa, Litecoin kumush” deb ta’riflashadi. LTC tranzaksiyalari BTC tranzaksiyalaridan arzonroq va tezroq, shu bois Litecoin kundalik to‘lovlar uchun qulayroq tanlovdir.
Nega Litecoin?
Litecoin’ning navbatdagi yarimlanishi 2-avgust kuni soat 13:30 UTC da yuz berishi kutilmoqda. So‘nggi bir necha oyda treyderlar bo‘lajak yarimlanishdan oldin LTC pozitsiyalarini ko‘paytirib, Litecoin yaxshi natija ko‘rsatdi. LTC yil boshidan beri 38% ga qimmatlagan va hozirda bozor kapitallashuvi bo‘yicha 11-o‘rindagi raqamli valyutadir.
Blokcheyn tahlili bilan shug‘ullanuvchi LunarCrush firmasining ma’lumotlariga ko‘ra, Litecoin so‘nggi paytlarda “butun kripto bozoridagi ijtimoiy va savdo faolligi eng yuqori bo‘lgan” tanga bo‘ldi. LunarCrush ommalashayotgan tanga haqida: “Ijtimoiy faollik yanada oshib bormoqda, bu esa hamjamiyat faolligi va ijtimoiy postlardagi ishtirok ko‘payganini ko‘rsatadi”, deb yozdi.
Yarimlanish atrofidagi hayajondan tashqari, so‘nggi paytlarda kriptoda institutsional investorlar mavzusi ham juda dolzarb bo‘ldi. BlackRock, Fidelity va boshqa bir nechta kompaniya so‘nggi haftalarda Bitcoin ETF’larini ishga tushirish uchun arizalar berdi. Bu institutlar kriptoni uzoq muddatli strategiyalarining bir qismi deb bilishini ko‘rsatadi. Investorlar qiziqishi ortib borayotgan shu davrda LTC platformadagi to‘rtta kriptovalyutadan biri sifatida EDX Markets birjasida ro‘yxatga olindi. EDX Markets — Fidelity va Citadel Securities kabi moliya sohasining yirik kompaniyalari qo‘llab-quvvatlaydigan kriptovalyuta savdo platformasi.
Litecoin’ning so‘nggi paytlarda yaxshi natija ko‘rsatayotganining yana bir sababi LTC AQSh regulyatorlari tomonidan ro‘yxatdan o‘tmagan qimmatli qog‘oz deb topilish xavfi ostida emasligidir. SEC Binance va Coinbase’ga qarshi yaqinda qo‘zg‘atgan da’volarida birjalar taklif qilayotgan bir nechta kriptovalyutani ro‘yxatdan o‘tmagan qimmatli qog‘ozlar deb atadi, biroq ular orasida Litecoin’ni tilga olmadi.
11. Shiba Inu
Shiba Inu — 2020-yilda “Ryoshi” taxallusidan foydalangan kishi tomonidan ishga tushirilgan mem kriptovalyuta. Loyiha Dogecoin kriptovalyutasidan katta ilhom olgan va brendida Shiba Inu zotli it tasviridan ham foydalanadi. O‘z blokcheyniga ega Dogecoin’dan farqli ravishda, Shiba Inu Ethereum blokcheynida ERC-20 tokeni sifatida chiqariladi.
SHIB tokeni ishga tushirilganida, uning umumiy taklifining yarmi Ethereum asoschisi Vitalik Buteringa yuborilgan (u loyihaga hech qanday aloqador emas). Loyiha buni tokenlarni yoqish deb ta’riflagan. Buterin oxir-oqibat SHIB zaxirasining katta qismini yoqdi, qolgan tokenlarini esa xayriya uchun mablag‘ ajratish maqsadida sotdi.
SHIB 2021-yilda ommalashib, bozor kapitallashuvi bo‘yicha Dogecoin’dan keyin ikkinchi yirik mem-koin bo‘ldi. Bundan tashqari, SHIB hozirda eng mashhur arzon kriptovalyutalardan biridir.
Nega Shiba Inu?
Shiba Inu loyihasi ortidagi jamoa .shib yuqori darajali domenini (TLD) qo‘lga kiritishga urinmoqda. .com, .org, .net va .io kabi TLD’lar veb-saytlarni foydalanish sohasi va geografik joylashuv kabi toifalar bo‘yicha tartibga solish uchun ishlatiladi.
Shiba Inu jamoasi .shib TLD’ni qo‘lga kiritish uchun web3 domen loyihasi D3 bilan hamkorlik qildi. .shib’ning global Domen nomlari tizimiga qo‘shilishi shunchaki ko‘z-ko‘z qilish uchun veb-saytlar yaratishdan ko‘ra kengroq ahamiyatga ega. D3 tushuntirishicha, .crypto kabi mavjud kripto domen nomlari turli platformalarda o‘z-o‘zidan ishlamaydi, Shib esa odamlar har kuni foydalanadigan xizmatlar bilan haqiqiy o‘zaro moslikka erishmoqchi.
Agar Shiba Inu .shib domenini qo‘lga kiritsa, bu .shib bilan tugaydigan veb-saytlar, shaxsiy foydalanuvchi nomlari va hatto elektron pochta manzillarini yaratish imkonini berishi mumkin.
.shib TLD tasdiqlanishi ICANN (Tayinlangan nomlar va raqamlar uchun Internet korporatsiyasi) qaroriga bog‘liq. Har qanday holatda ham Shiba Inu va D3 hamkorligining natijalari darhol ko‘rinmaydi, chunki yangi TLD tasdiqlanishi uchun 3–5 yil ketishi mumkin.
12. Toncoin
Toncoin — dastlab Telegram messenjeri ortidagi jamoa tomonidan loyihalashtirilgan blokcheyn platformasini rivojlantirishni davom ettirayotgan blokcheyn loyihasi. Telegram AQShdagi qimmatli qog‘ozlar regulyatorlari bilan bog‘liq huquqiy muammolar tufayli loyihani tark etishga majbur bo‘lgan bo‘lsa-da, hamjamiyat a’zolari Telegram’ning blokcheyn g‘oyasida salohiyat ko‘rib, rivojlantirish ishlarini Toncoin nomi ostida davom ettirdilar.
Toncoin’ni TON Foundation deb nomlangan tashkilot rivojlantiradi va u Telegram bilan rasmiy aloqaga ega emas. Shunga qaramay, Telegram jamoasi Toncoin blokcheynida ishlaydigan turli yechimlarni o‘z messenjeriga integratsiya qilmoqda. Masalan, Telegram ilovasida endi foydalanuvchilar TON Space hamyoniga kira oladi.
Texnik jihatdan Toncoin — smart-kontrakt funksiyalari va Proof-of-Stake konsensus mexanizmiga ega, kengaytirilishi mumkin bo‘lgan blokcheyn. Biroq TON dastlab adolatli ishga tushirilishini ta’minlash uchun Proof-of-Work modeli orqali tarqatilgan.
Nega Toncoin?
TON Foundation Open League tashabbusining birinchi mavsumi 1-aprelda boshlanishini e’lon qildi. Har oy yangi mavsumlar shaklida o‘tkaziladigan tashabbus doirasida TON blokcheynida qurayotgan ishlab chiqish jamoalari va platforma foydalanuvchilariga jami 30 million TON (joriy narxlarda taxminan $160 million) mukofot tarqatiladi.
Open League’da qatnashadigan loyihalar Oliy liga va Quyi ligaga ajratiladi. Loyihalar muayyan KPI’lar (asosiy samaradorlik ko‘rsatkichlari) bo‘yicha o‘zaro raqobatlashadi. Eng yaxshi natija ko‘rsatganlar mukofot va Oliy ligaga ko‘tarilish imkoniga ega bo‘ladi, eng yomon natija ko‘rsatganlar esa Quyi ligaga tushiriladi.
Shu bilan birga, foydalanuvchilar “topshiriqlar” deb ataladigan faoliyatlar orqali, shuningdek ayrim likvidlik pullarida LP sifatida qatnashib, TON mukofotlarini olishlari mumkin.
Toncoin bilan bog‘liq yana bir qiziqarli yangilik — SIX Swiss Exchange birjasida TON asosidagi ETP (birjada savdo qilinadigan mahsulot) ishga tushirilganidir. TONN tikeri bilan savdo qilinadigan mahsulotni kriptoaktivlarni boshqaruvchi 21Shares AG kompaniyasi chiqargan. ETP investorlarga steyking mukofotlaridan foydalanish imkonini beradi. An’anaviy fond birjalarida mavjud kriptoinvestitsiya mahsulotlari orasida bu kam uchraydi.
Yangi boshlovchilar uchun sotib olishga eng yaxshi kriptovalyutalar
Agar kriptovalyuta sohasiga endigina kirib kelayotgan bo‘lsangiz, uzoqroq vaqtdan beri mavjud bo‘lgan hamda foydalanuvchilar uchun resurslari yaxshi rivojlangan kriptovalyutalarni tanlaganingiz ma’qul. Bu hamyonni sozlash va yo‘lda biror muammoga duch kelsangiz, javob topishni osonlashtiradi.
Agar yangi boshlayotgan bo‘lsangiz, quyidagi mezonlarga mos kriptovalyutalarni tanlashni o‘ylab ko‘ring:
Tanganing bozor kapitallashuvi sezilarli ($1 milliard va undan yuqori)
Tanga ko‘plab kriptovalyuta birjalarida ro‘yxatga olingan va uni fiat valyutalariga oson almashtirish mumkin
Tanganing likvidligi yaxshi (24 soatlik savdo hajmi kamida $100 million)
Tanga allaqachon ishlaydigan mahsulotga ega va kelajak haqidagi va’dalarga asoslanmagan
Ushbu mezonlarga mos tangalarni tanlasangiz, sifati past ko‘plab loyihalarni avtomatik ravishda chetga chiqarib, firibgarlik qurboni bo‘lish ehtimolini kamaytirasiz. Shuningdek, istalgan vaqtda tangalaringizni oson sotib, fiat valyutasiga almashtirishingiz mumkin.
Quyida kriptoga yangi kirib kelayotgan investorlar uchun ko‘rib chiqishga arziydigan kriptovalyutalardan bir nechtasi keltirilgan. Bu tangalarning likvidligi yuqori, ekotizimlari yaxshi rivojlangan va yangi boshlovchilarga zarur bilimlarni olishda yordam beradigan ko‘plab ta’lim resurslari hamda vositalari bor.
Bitcoin
Ethereum
Litecoin
Polygon
Solana
Kriptovalyutalar tavakkalchilik darajasi yuqori investitsiyalar ekanini va odatda narxi keskin o‘zgarishini unutmang. Bu hatto bozor kapitallashuvi milliardlab dollar bo‘lgan taniqli kriptovalyutalarga ham tegishli. Yo‘qotishga tayyor bo‘lganingizdan ortiq mablag‘ni hech qachon investitsiya qilmang.
Uzoq muddatli investorlar uchun sotib olishga eng yaxshi kriptovalyutalar
Ko‘plab kriptoinvestorlar kriptovalyutalarini faol savdo qilish o‘rniga uzoq muddat davomida passiv tarzda saqlashni afzal ko‘radi. Rostini aytganda, kripto va blokcheyn sohasidagi barcha yangiliklarni kuzatishga ko‘p vaqt va kuch sarflashni istamasangiz, bu yaxshi qaror.
Agar kriptovalyutaga uzoq muddatga investitsiya qilmoqchi bo‘lsangiz, faqat Bitcoin va Ethereum kabi eng ishonchli kriptovalyutalarni tanlashni tavsiya qilamiz. Ular hamon tavakkalchilikka ega, ammo poydevori atigi bir nechta dasturchi va hamjamiyat yetakchilariga tayanadigan loyihalarnikidan ancha mustahkam.
Uzoq muddatda kriptoga muvaffaqiyatli investitsiya qilish uchun tangalaringizni apparat kriptohamyonda xavfsiz saqlashni tavsiya qilamiz. Yuqori sifatli apparat hamyonlar ko‘p bo‘lsa-da, bizningcha, Ledger qurilmalari umumiy hisobda eng yaxshi tanlovdir.
Sotib olish uchun eng yaxshi kriptovalyutalarni qanday tanladik
Bozorda minglab turli kriptovalyutalar mavjud ekan, ro‘yxatni atigi o‘n-o‘n ikkita tangagacha qisqartirish qiyin bo‘lishi mumkin. Ushbu ro‘yxatni tuzishda biz taniqli loyihalardan tortib, o‘sish salohiyati yuqori bo‘lishi mumkin bo‘lgan, ammo ko‘proq spekulyativ loyihalargacha bo‘lgan turli kriptovalyutalarni ko‘rsatishga harakat qildik. Qaysi kriptovalyutalarni kiritishni tanlashda quyidagi omillarni hisobga oldik.
Mavjudligi
Tanlangan kriptovalyutani markazlashgan va markazlashmagan variantlarni o‘z ichiga olgan turli kriptovalyuta birjalarida oson sotib olish mumkin bo‘lishi muhim. Shuningdek, kriptovalyutani fiat valyutalariga bevosita almashtirish mumkinligini ham hisobga oldik, chunki bu sotib olish va sotish jarayonini ancha soddalashtiradi.
Bozor kapitallashuvi
2023-yilda sotib olish uchun eng yaxshi kriptovalyutalar ro‘yxatimizga kiritilgan tangalarning barchasi bozor kapitallashuvi bo‘yicha 100 ta eng yirik kriptoaktiv qatoriga kiradi. Yuqori bozor kapitallashuvining o‘zi loyiha sifatli ekanini anglatmaydi. Biroq bu loyihaga hamjamiyat qiziqishi katta ekanining yaxshi ko‘rsatkichidir. Bozor kapitallashuvi kattaroq tangalar bozorni manipulyatsiya qilish urinishlariga chidamliroq bo‘ladi, chunki bozor narxiga ta’sir ko‘rsatish uchun katta mablag‘ kerak.
O‘z sohasida yetakchilik
Kriptovalyuta bozorini bir nechta sohaga ajratish mumkin. Masalan, markazlashmagan konsensusga erishishning asosiy ikki usulini ifodalovchi Proof-of-Work va Proof-of-Stake kriptovalyutalari bor. Shuningdek, markazlashmagan moliya, almashtirib bo‘lmaydigan tokenlar, ikkinchi qatlam loyihalari, mem-koinlar va boshqa sohalarni ham ajratish mumkin.
Kripto va blokcheyn sohasida uchraydigan rang-baranglikni ko‘rsatish maqsadida tegishli sohalarida yetakchi bo‘lgan loyihalarni tanlashga harakat qildik.
Ishlaydigan mahsulotlar
Tanlayotgan kriptovalyutamizning ishlaydigan mahsuloti allaqachon mavjud bo‘lishi va u shunchaki kelajak haqidagi va’dalarga asoslanmagan bo‘lishi muhim. Kriptovalyutalar orasida hali ishlaydigan asosiy tarmog‘i yo‘q tangalarni odatda tavsiya qilmaymiz. Tokenlar bo‘yicha esa ishlaydigan mahsulotda foydali token yoki faol ishlatiladigan markazlashmagan protokolda boshqaruv tokeni sifatida qo‘llanadiganlariga e’tibor qaratamiz.
Ba’zan asosiy tarmog‘i yoki muhim mahsuloti tez orada ishga tushadigan tangalarni ham ajratib ko‘rsatamiz. Biroq buni faqat kripto hamjamiyati intiqlik bilan kutayotgan yuqori darajadagi loyihalar bilan cheklashga harakat qilamiz.
Jamoa va rivojlantirish
Yuqori sifatli kripto va blokcheyn loyihalarining aksariyati o‘z jamoasi va a’zolarining malakasi haqida ochiq ma’lumot beradi. Biz yuqori malakali shaxslar ishlab chiqqan va boshqaradigan loyihalarni ajratib ko‘rsatishni afzal bilamiz. Shuningdek, faoliyatga katta ahamiyat beramiz. Loyiha faol rivojlantirilayotgan bo‘lsa, uni faqat vaqti-vaqti bilan takomillashtiriladigan loyihadan ko‘ra ko‘proq tavsiya qilamiz.
Albatta, loyiha jamoasi yoki asoschilarining noma’lumligi har doim ham loyihani rad etish uchun sabab bo‘lavermaydi. Axir Bitcoin’ni kim yaratganini hamon bilmaymiz.
Xulosa: hozir qaysi kriptovalyutani sotib olish kerak?
Hozir sotib olish uchun eng yaxshi kriptovalyuta, asosan, sizning shaxsiy tavakkalchilik darajangiz va investitsiya maqsadlaringizga bog‘liq. Uzoq muddatli salohiyatga ega kriptovalyutalarga qiziqsangiz, BTC va ETH kabi yetakchi aktivlar siz uchun to‘g‘ri tanlov bo‘lishi mumkin.
Tavakkalchilikka tayyorligingiz yuqoriroq bo‘lsa, 1 sentdan arzon kriptovalyutalarga investitsiya qilishga urinib ko‘rishingiz yoki o‘zingizni ayniqsa dadil his qilsangiz, eng so‘nggi kripto preseyllarida qatnashishingiz mumkin.
Har qanday holatda ham, kriptovalyuta bozori juda o‘zgaruvchan ekanini va unga investitsiya qilish katta tavakkalchilik tug‘dirishini yodda tuting. Har qanday investitsiyadan oldin doimo o‘zingiz tadqiqot o‘tkazing va moliyaviy holatingizni hisobga oling. Yo‘qotishga tayyor bo‘lganingizdan ortiq mablag‘ni hech qachon investitsiya qilmang.