Kirish
Uniswap V3 litsenziyasi muddati tugagach, Konsentratsiyalangan likvidlikka ega avtomatlashtirilgan market-meykerlar (CLMM) asosidagi ko‘plab fork loyihalar paydo bo‘la boshladi. Bu «Uni v3-Fi» loyihalariga DEXlar (V3’ning to‘g‘ridan-to‘g‘ri fork versiyalari yoki V3 asosida narx diapazonlarini moslashtiruvchi strategiyalar), daromadlilikni oshirish protokollari (masalan, Gammaswap), shuningdek, V3’dagi vaqtinchalik yo‘qotish muammosini hal qilishga qaratilgan turli opsionlar va boshqa protokollar kiradi. Ushbu maqolada, asosan, Trader Joe v2, Izumi Finance va Maverick Protocol kabi, V3’dagi narx diapazonlariga asoslangan strategiyalarni optimallashtiruvchi DEXlar muhokama qilinadi.
Uniswap V3’dagi muammo
Uniswap V3’da likvidlik muayyan narx diapazonlari ichida jamlanadi. Bu aktiv narxi ushbu diapazondan chiqib ketsa, “vaqtinchalik yo‘qotish” (IL) yuzaga kelishi mumkinligini anglatadi. Vaqtinchalik yo‘qotish — AMM’dagi likvidlik provayderlari (LP’lar) aktivlarni shunchaki ushlab turish bilan solishtirganda ko‘radigan zarardir. Narx LP’lar tanlagan diapazondan chetga chiqqanda, vaqtinchalik yo‘qotish sezilarli darajada oshishi, hatto dastlabki aktivlarning yo‘qotishidan ham ortib ketishi mumkin.
Konsentratsiyalangan likvidlik tufayli Uni v3’da vaqtinchalik yo‘qotish xavfi yuqoriroq. Buning bir qismi yunon harflari bilan ataladigan opsionlardagi “gamma” tushunchasiga borib taqaladi. Gamma aktiv narxining Delta qiymati o‘zgarishiga nisbatan o‘zgarish tezligini anglatadi. Gamma yuqori bo‘lsa, bu Delta aktiv narxidagi o‘zgarishlarga juda sezgir ekanini bildiradi. Ehtimoliy yo‘qotishlarning oldini olish uchun pozitsiyalarni o‘z vaqtida o‘zgartirib turish kerak. Bu Gamma xavfi deb ataladi. Vaqt omilini hisobga olmaganda, asosiy aktivning o‘zgaruvchanligi ortgani sari opsion narxi ham ko‘tariladi, chunki yuqori o‘zgaruvchanlik foyda olish ehtimolini oshiradi. Shu sababli bozor bunday opsionlar uchun yuqoriroq narx talab qiladi.
Aktiv o‘zgaruvchanligi yuqori bo‘lsa, gamma xavfi va LP’lar zimmasidagi vaqtinchalik yo‘qotish ham yuqori bo‘ladi. Shu sababli vaqtinchalik yo‘qotish uchun ko‘proq kompensatsiya zarur. Demak, AMM’ni muddatsiz opsionlar bozori o‘z ichiga o‘rnatilgan tizim sifatida ko‘rish mumkin: LP’lar gamma xavfiga duch keladi va tranzaksiya komissiyalari yoki mayning mukofotlari evaziga vaqtinchalik yo‘qotish xavfini zimmasiga oladi.
Bu muammoni hal qilish uchun LP’lar taqdim etayotgan aktivlar narxini yaqindan kuzatib borishi va vaqtinchalik yo‘qotish ta’sirini kamaytirish maqsadida likvidlikni yechib olish hamda mablag‘larni yangi narx diapazonlariga qayta joylashtirish kabi choralarni o‘z vaqtida ko‘rishi kerak. Biroq bu jarayon ko‘p vaqt oladi, qo‘shimcha gaz to‘lovlarini keltirib chiqaradi va narx diapazonlarini noto‘g‘ri belgilash xavfini tug‘diradi.
Bundan tashqari, Uniswap V3’da boshqa muammolar ham bor. Masalan, likvidlikning muayyan narx diapazonlarida jamlanishi likvidlikning bo‘linib ketishiga olib kelib, tranzaksiya xarajatlarini oshirishi mumkin. Shuningdek, aktivlar narxi tez-tez o‘zgarib turishi sababli LP’lar doimiy ravishda pozitsiyalarini o‘zgartirib, boshqarib borishlari kerak. Bu katta hajmda va tez-tez savdo qiladiganlar uchun qiyin bo‘lishi mumkin.
Shu sababli Uniswap V3 yuqoriroq komissiya va yillik daromad keltirishi mumkin bo‘lsa-da, LP’lar ushbu ehtimoliy qiyinchilik va xatarlarni muvozanatlashtirishi kerak. Uniswap V3’ga xos muammolar yechimlarini quyidagi toifalarga ajratish mumkin: vaqtinchalik yo‘qotishga qarshi optimallashtirish; eng maqbul LP bozor yaratish usullarini tanlash uchun vositalarni takomillashtirish (turli risk moyilliklariga mos, likvidlik qo‘shish bo‘yicha keng tanlov beruvchi vositalar); hamda LP NFT daromadliligini oshirish uchun o‘rnatilgan strategiyalarni optimallashtirish.
Ushbu maqolada LP’larning bozor yaratish usullarini takomillashtiruvchi uchta DEX loyihasi tahlil qilinadi: Trader Joe, Izumi va Maverick.
Trader Joe v2
Trader Joe V2’ning Liquidity Book’i (LB) Uniswap V3’ga nisbatan kiritgan eng muhim yaxshilanish — likvidlikni taqsimlashda strategik yondashuvni ta’minlaydigan “Bin” tushunchasidir. “Bin” — likvidlikni taqsimlash birligi bo‘lib xizmat qiluvchi narx diapazoni. Liquidity Book’da likvidlik diskret “Bin” birliklariga bo‘linadi. Har bir bindagi likvidlik qat’iy kurs bo‘yicha ayirboshlanadi. Bu likvidlik provayderlariga mablag‘larini muayyan narx diapazonlarida jamlash va shu tariqa sirpanishdan qochish imkonini beradi. Demak, shu narx diapazonidagi tranzaksiyalar nol sirpanish bilan bajarilib, savdo samaradorligi va tejamkorligini oshiradi. Strategik likvidlik taqsimoti LB tokenlarining yarim-fungibelligi va likvidlikning vertikal yo‘nalishda taqsimlanishini anglatadi. Bu LP’larga likvidligini binlar bo‘ylab shunchaki teng taqsimlash o‘rniga, ma’lum strategiyalar asosida joylashtirish imkonini beradi.
Trader Joe v2.1’ning Auto Pool’i iyun oyida ishga tushirila boshlandi. The General — AVAX-USDC (Avalanche) va ETH-USDC (Arbitrum) juftliklarida ishga tushirilgan birinchi Auto Pool. The General bozor tendensiyalari va aktivlar nomutanosibligiga moslashgan holda, komissiya daromadini maksimal darajaga yetkazish uchun likvidlik pozitsiyalarini avtomatik ravishda qayta muvozanatlashtiradi. Bu uni aksariyat bozor va muhitlarga moslashtiradi. Kelajakda The General boshqa likvidlik pulllarida ham qo‘llanadi.
Auto Pool likvidlik pooli yig‘adigan tranzaksiya komissiyalarining bir qismini jamlaydi. Tokenlarni daromad fermalariga kiritish mumkin (bu funksiya kelajakda ishga tushiriladi), Auto Pool esa hamkor tokenlari orqali rag‘batlar taklif qilishi mumkin (bu ham kelajakda joriy etiladi). Har bir qayta muvozanatlashda avtomatlashtirish komissiyasi olinadi; u yillik 4,5% foiz stavkasiga teng. Avtomatlashtirish komissiyasi qayta muvozanatlash paytidagi gaz to‘lovlari kabi operatsion xarajatlarni qoplash uchun ishlatiladi. Kelajakda avtomatlashtirish komissiyalari sJOE steykerlariga taqsimlanishi mumkin.
Agar strategiya to‘g‘ri baholangan bo‘lsa, ya’ni likvidlik tanlangan diapazonga tez-tez tushsa, turli likvidlik taqsimlash strategiyalarini joriy etish LP’lar uchun ko‘proq mukofot keltirishi mumkin. Bundan tashqari, dinamik svop komissiyalari LP’larga bozor o‘zgaruvchanligiga qarab turli komissiyalar belgilash imkonini beradi, bu esa risk va daromadni yaxshiroq boshqarishga yordam beradi.
Izumi Finance
Izumi’ning AMM’i Uniswap V3’ga o‘xshash bozor yaratish xususiyatlariga ega, yangi diskret konsentratsiyalangan likvidlik algoritmi — DL-AMM’dan foydalanadi. Biroq u likvidlikni narx diapazoni bo‘ylab emas, balki istalgan qat’iy narxda aniq taqsimlay oladi. Bu iZiSwap’da likvidlikni boshqarishni osonlashtiradi va limit orderlarni ham o‘z ichiga olgan kengroq savdo usullarini qo‘llab-quvvatlaydi.
Swap’dan tashqari, LiquidBox ham Izumi Finance’ning asosiy mahsulotlaridan biridir. LiquidBox — Uniswap V3 NFT LP tokenlariga asoslangan likvidlik mayningi yechimi bo‘lib, turli rag‘batlantirish modellari orqali likvidlikni jalb qiladi. U loyiha egalariga savdo juftliklari va likvidlik pullarini samaraliroq tashkil etish hamda turli narx diapazonlarida har xil mukofotlarni taklif qilish imkonini beradi.
Bu likvidlik mukofoti modellari quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
1）Konsentratsiyalangan likvidlik mayningi modeli: Odatda muayyan diapazondagi kapital samaradorligi xy=k modelidan 50 baravardan ko‘proq yuqori bo‘ladi. Konsentratsiyalangan likvidlik odatda steyblkoin bo‘lmagan juftliklarda vaqtinchalik yo‘qotishni oshiradi. Steyblkoinlarning narxi cheklangan diapazonda tebranishini hisobga olsak, bu model steyblkoin juftliklari uchun qulayroq.
2）Bir tomonlama, vaqtinchalik yo‘qotishsiz mayning modeli: Masalan, LP 3000 USDC va 3 ETH kiritsa, Izumi Uniswap V3’da 3000 USDC’ni (0, 3) narx diapazoniga joylashtirish orqali boshqaradi. XYZ narxi tushganda, USDC yordamida xarid orderi hosil bo‘ladi. 3 ETH esa likvidlikni bloklash uchun Izumi’ning steyking moduliga joylashtiriladi (steýking qismi Uniswap V3’da bo‘lmaydi) va ETH narxi ko‘tarilganda passiv tarzda sotilmaydi. Shu tariqa vaqtinchalik yo‘qotish yoki loyiha tomonidagi passiv sotuv bosimining oldi olinadi.
3）Dinamik diapazon modeli: Bu model likvidlik provayderlarini joriy narx atrofida samarali likvidlik taklif qilishga rag‘batlantirishga qaratilgan.
Foydalanuvchi Uniswap V3 LP tokenlarini Izumi protokolida farming uchun steyking qilganda, LiquidBox LP tokenlarining qiymat diapazoni loyiha egasi belgilagan likvidlikni rag‘batlantirish diapazoniga mos kelishini avtomatik aniqlaydi. Qiymat diapazonini belgilashdan maqsad — likvidlik provayderlari talab qilingan narx diapazonida likvidlik taklif qilishini ta’minlash.
Bu Uniswap v3 LP’lari uchun ko‘proq daromad yaratish strategiyasi bo‘lib, loyiha tokenlari uchun likvidlikni yaratishga ham yordam beradi. LP NFT’larini steyking qilganlar bozor tendensiyasi haqidagi prognozlariga tayangan holda, qat’iy diapazon, dinamik diapazon va bir tomonlama likvidlik kabi funksiyalardan foydalanib, likvidlik pozitsiyalarini boshqarishi mumkin. Tegishli sharoitlarda bu IL’dan qochish imkonini beradi.
Maverick Protocol
Maverick’ning AMM ichidagi Avtomatlashtirilgan likvidlik joylashtirish (ALP) mexanizmi Uniswap V3’nikiga o‘xshaydi. Biroq muhim farqi shundaki, ALP mexanizmi konsentratsiyalangan likvidlikni avtomatik ravishda qayta muvozanatlashtira oladi. Natijada konsentratsiyalanmagan AMM modellariga qaraganda sirpanish kamroq, konsentratsiyalangan AMM modellariga nisbatan esa vaqtinchalik yo‘qotish pastroq bo‘ladi (bir tomonlama likvidlik mexanizmi vaqtinchalik yo‘qotishni kamaytiradigan holatlarda).
Uning asosiy mexanizmi likvidlikni boshqarish uchun “bin”lardan foydalanishdir. “Bin” mavjud eng kichik narx oralig‘ini anglatadi. Maverick’da LP’lar likvidligini muayyan binlarga qo‘shishni tanlashi mumkin. LP’lar likvidligi narx o‘zgarishiga qarab qanday harakatlanishini belgilovchi to‘rtta rejimdan birini tanlay oladi: Right, Left, Both va Static.
LP’lar binlarga likvidlik qo‘shganda, shu bindagi aktivlar bilan bir xil nisbatda bazaviy va kotirovka aktivlarini kiritishi kerak. LP’lar tegishli LP tokenlarini oladi; ular shu bindagi likvidlik ulushini ifodalaydi.
Maverick’da narx o‘zgarganda, statik bo‘lmagan binlar narx tebranishiga qarab o‘ngga yoki chapga siljishi mumkin. Bin siljib, xuddi shu turdagi boshqa bin bilan ustma-ust tushsa, ular birlashadi. Birlashgan bin avvalgi ikki binning likvidlik ulushlarini o‘zlashtiradi.
Likvidlik provayderlari muayyan bindan likvidlikni yechib olmoqchi bo‘lsa, tegishli LP tokenlarini qaytarib berib, shu bindagi o‘z ulushini talab qilishi mumkin. Agar ko‘rib chiqilayotgan bin boshqa bin bilan birlashgan bo‘lsa, LP’lar rekursiv usuldan foydalanishi kerak bo‘ladi. Ular yechib olish so‘rovini birlashish zanjiridagi faol bingacha uzatishi, so‘ngra birlashgan binnning likvidlik ulushidan aktivlarni mutanosib ravishda yechib olishi kerak.
Xulosa
Trader Joe V2 va V2.1 uchta muhim funksiyani joriy etdi:
1) Bin ichidagi tranzaksiyalarda sirpanish nolga teng.
2) Liquidity Book dinamik svop komissiyasi narxlanishini joriy etadi. Komissiyalar har bir bindagi svop miqdoriga nisbatan qo‘llanadi va shu bindagi likvidlik provayderlariga mutanosib ravishda taqsimlanadi. Bu LP’larga, ayniqsa bozor o‘zgaruvchan bo‘lgan sharoitlarda, vaqtinchalik yo‘qotish bilan bog‘liq xatarlarni kamaytirish imkonini beradi. AMM ichiga o‘rnatilgan muddatsiz opsionlar bozori nuqtayi nazaridan bunday tuzilma mantiqan to‘g‘ri. U yuqori o‘zgaruvchanlikni baholash uchun narxning tezkor tebranish funksiyasidan foydalanadi. Bu opsionlar bozorida opsion sotuvchilariga (LP’larga) beriladigan kompensatsiyaga o‘xshaydi.
3) Avtomatik likvidlikni qayta muvozanatlash funksiyasi Auto Pool orqali komissiya daromadini maksimal darajaga yetkazadi. Keyingi yangilanishlarda Izumi’ning LiquidBox’iga o‘xshash Farming strategiyalari hamda loyiha yaratuvchilari tomonidan likvidlikni rag‘batlantirish funksiyasi joriy etiladi.
Izumi Finance uchta asosiy yaxshilanishni joriy etdi:
1) Aniq qiymat diapazoni: LiquidBox loyiha egalariga LP tokenlarini rag‘batlantirish uchun qiymat diapazonini aniq belgilash imkonini beradi. Bu likvidlik provayderlariga taqdim etayotgan likvidligining qiymat diapazonini aniqroq tushunishga, shu orqali risklarni boshqarish va ehtimoliy mukofotlarni oshirishga yordam beradi.
2) Likvidlikni boshqarishning takomillashtirilgani: qiymat diapazonini belgilash orqali LiquidBox likvidlikni shunchaki narx oralig‘ida emas, balki muayyan narxlarda jamlash imkonini beradi. Likvidlikni boshqarishning bunday yaxshilanishi Izumi protokolini boshqarishni osonlashtiradi va limit orderlar kabi ko‘proq savdo usullarini qo‘llab-quvvatlaydi.
3) Loyihalar uchun a’lo darajadagi likvidlikni boshqarish vositasi bo‘lib xizmat qiladigan turli likvidlik mukofoti modellari.
Maverick likvidlikning narx o‘zgarishiga qarab qanday harakatlanishini sozlash uchun turli rejimlarni taklif qiladi. Narx o‘zgarganda, likvidlik samaradorligini saqlab qolish uchun binlar siljishi va birlashishi mumkin. Bu mexanizm LP’larga vaqtinchalik yo‘qotishni yaxshiroq boshqarish va narx o‘zgarishlari davomida yuqoriroq daromad olish imkonini beradi.
Ko‘rsatkichlarni solishtirsak, o‘tgan hafta Maverick’ning savdo hajmi 164 million, Trader Joe’niki 308 million, Izumi’niki esa 54,16 million bo‘lgan. TVL bo‘yicha Maverick’da 27,83 million, Trader Joe’da 140 million, Izumi’da esa 57 million bo‘lgan. TVL’i pastroq bo‘lishiga qaramay, Maverick ko‘proq savdo hajmini jalb qilmoqda, bu kapital samaradorligi yuqoriligidan dalolat beradi. Maverick’dagi savdo hajmining katta qismi 1inch orqali yo‘naltirilishi ham narxni aniqlash qobiliyati kuchliroq ekanini ko‘rsatadi.
Uniswap V3 bilan solishtirganda, Trader Joe V2, Izumi va Maverick — barchasi Konsentratsiyalangan likvidlik bozor yaratuvchisi (CLMM) modelining takomillashtirilgan ko‘rinishlari bo‘lib, asosiy yaxshilanishlar likvidlik provayderi (LP) tomonida amalga oshirilgan. Xulosa qilib aytganda, bu protokollarning umumiy xususiyati — sozlanadigan narx diapazonlarini joriy etishidir. Bu likvidlik provayderlariga likvidlik taqdim etish uchun muayyan narx diapazonlarini tanlash imkonini beradi. Sozlanadigan narx diapazonlari orqali likvidlik provayderlari taklif qilayotgan likvidligini aniqroq boshqarishi, strategik kombinatsiyalar yaratishi, muayyan narx nuqtalarida aniq pozitsion talablarni qondirishi hamda bozor yaratish uchun eng maqbul reja va strategiyalarni aniqlashi mumkin. Farqlar esa har bir protokol likvidlikni boshqarish vositalari bo‘yicha taklif qiladigan sozlash darajasi va ularning ekotizimlari rivojlanishning qaysi bosqichida ekanidadir.
veb-sayt: ldcap.com
medium：ld-capital.medium.com