2009-yil 3-yanvarda Satoshi Nakamoto Finlyandiyaning Helsinki shahridagi kichik serverda Genesis blokini qazib oldi va 50 bitkoin mukofot oldi. Bu kripto qazib olishning boshlanishi hisoblanadi.
Protsessordan ASIC’gacha
Satoshi Nakamotoning dastlabki tasavvuriga ko‘ra, BTC’ni kompyuterlarga o‘rnatilgan protsessorlar yordamida qazib olish mumkin edi. Bitcoin ilk davrida ko‘pchilikka noma’lum bo‘lib, hech qanday qiymatga ega emas edi.
Bitcoin ishqibozi Laslo Hanyecz 2010-yilgacha videokartalar protsessorlarga qaraganda soniyasiga ko‘proq hisob-kitoblarni bajara olishini ta’kidlab, videokartalar yordamida qazib olishga urinib ko‘rmadi. U haq edi. Hanyecz videokartada qazib olish kodini hamjamiyat bilan baham ko‘rgach, Bitcoin xeshreyti ilk bor 20 000 baravarga oshdi: 2010-yil yanvaridagi 6 MH/s dan 2010-yil dekabridagi 120 GH/s gacha.
Qizig‘i shundaki, GPU mayningini yo‘lga qo‘ygan Hanyecz Bitcoin Pizza Day bayramiga ham asos solgan. Hanyecz o‘zi ixtiro qilgan GPU mayningi orqali ko‘plab bitkoin ishlab topdi va kriptovalyutani targ‘ib qilish uchun bor kuchini sarfladi. Masalan, u 10 000 BTC evaziga ikkita pitsa sotib olib, yangi valyutaga ilk bor real qiymat berdi.
GPU mayningining paydo bo‘lishi va BTC narxining keskin oshishi mayning qurollanish poygasiga sabab bo‘ldi, maynerlar esa xeshreytini yaxshilashning yangi yo‘llarini tinmay izladilar. 2011-yilda kimdir FPGA mayning qurilmalarining kodini GitHub’da ulashdi va shu tariqa maxsus mayning qurilmalari hukmron bo‘lgan yangi davr boshlandi. 2011-yilda Bitcoin xeshreyti yil boshidagi 116 GH/s dan yil oxiriga kelib qariyb 30 TH/s gacha ko‘tarilib, deyarli 300 baravar oshdi.
2012-yilda ustun modellardan bo‘lgan ASIC mayning qurilmalari paydo bo‘ldi va Bitcoin xeshreyti 20 TH/s dan 12 PH/s gacha, ya’ni 600 baravar oshdi. Shundan beri ASIC modellari BTC mayningida asosiy qurilmalar sifatida CPU, GPU va FPGA qurilmalarining o‘rnini egalladi.
Yakka tartibda mayning qilishdan pulda mayning qilishga
Xeshreytning oshishi yangi xavotirlarni keltirib chiqardi: maynerlar soni tobora ko‘payayotgan bir paytda bitkoin mayningi hanuz foydalimi? Yakka tartibda mayning qilishning cheklovlarini anglagan chex dasturchisi Marek Palatinus yechim topdi: BTC maynerlarini birlashtirish, resurslarni jamlash va foydani bo‘lishish. 2010-yilda Marek dunyodagi ilk mayning puli — slushpool’ni ishga tushirdi. O‘shandan beri BTC mayningi asta-sekin yakka tartibdagi mayningdan pulda mayning qilishga o‘tdi.
Mayning pulllari ko‘plab maynerlarni birlashtirsa-da, maynerlar doim ham bitta pulga bog‘lanib qolmaydi. Shu sababli ko‘plab pullar keskin ravishda yuksalib, keyin pasayib ketgan. Masalan, 2013-yilda GHash.IO nol komissiya siyosati bilan ko‘plab maynerlarni jalb qildi. 2014-yilga kelib, pulning xeshreyti eng yuqori nuqtasida hatto 51 foizdan oshib, Bitcoin hamjamiyatida xavotir uyg‘otdi. Biroq bu yirik pul takroriy keng ko‘lamli DoS hujumlari tufayli 2016-yilda faoliyatini to‘xtatdi.
Mayning pullari kuchli texnik salohiyatni talab qilishi aniq. Ilk davrlarda ko‘plab pullar sohaning texnik talablarini yetarlicha baholamagan. Natijada, xuddi GHash.IO kabi, ular hujumlarga uchrab, oxir-oqibat faoliyatini to‘xtatgan.
Pul sanoatidagi texnologiyalar va mahsulotlar hali yetarlicha rivojlanmaganini anglagan Bitcoin’ning ilk bunyodkorlaridan biri Haipo Yang BTC mayningini qo‘llab-quvvatlash uchun yanada barqaror va samarali pul yaratishga qaror qildi. BTC mayningi tarmoqning me’yoriy ishlashini ta’minlashning muhim vositasidir. Atigi ikki oy ichida u ViaBTC Pool’ning kodini mustaqil ravishda yozib tugatdi va xizmat 2016-yil 5-iyunda rasman ishga tushdi.