Kripto ekotizimi va blokcheyn texnologiyasi azaldan duch kelib kelayotgan eng asosiy va surunkali kamchilik — mashhur «Blokcheyn trilemmasi» (Blockchain Trilemma) qoidasidan kelib chiqadigan masshtablash va ma’lumotlar tiqilishi (Scalability & Data Bottleneck) muammosidir.
An’anaviy (monolitik) tuzilmalarda tarmoq konsensus (consensus), bajarish (execution) va ma’lumotlar mavjudligini (data availability) bir vaqtning o‘zida o‘zi ta’minlashga urinadi. Bu holat tarmoqqa talab oshganda tranzaksiya to‘lovlarining keskin ko‘tarilishiga va tizim sekinlashishiga olib keladi.
Kriptodagi eng katta kamchilik: ma’lumotlar mavjudligi (Data Availability — DA) va yuqori xarajatlar
Tarmoq keng miqyosda ishlay olishi uchun Layer 2 (2-qavat) yechimlari va Rollup’lar ishlab chiqilgan. Biroq bu yechimlar ham yengib o‘tishi kerak bo‘lgan ulkan to‘siq bor: «Ma’lumotlar mavjudligi muammosi».
Rollup’lar tranzaksiyalarni zanjirdan tashqarida (off-chain) amalga oshiradi, ammo bu tranzaksiyalar ma’lumotlarini asosiy qatlamda saqlashi shart.
Agar bu ma’lumotlar shaffof tarzda hamma uchun ochiq bo‘lmasa (available), foydalanuvchilar mablag‘lari xavfsizligini tekshira olmaydi va firibgarliklar xavfiga duch keladi.
Uzoq vaqt davomida asosiy qatlamlar (ayniqsa, Ethereum kabi monolitik tuzilmalar) ma’lumotlarni saqlash va tarqatish jarayonida ham to‘siq bo‘lib kelgan, ham ishlab chiquvchilarga juda yuqori xarajatlar (blobspace xarajatlari) yuklagan.
TIA (Celestia) bu kamchilikka yechimmi?
Ha, TIA aynan shu kamchilikni bartaraf etish uchun yaratilgan. Celestia dunyodagi ilk modulli ma’lumotlar mavjudligi (DA) tarmoqlaridan biridir.
Celestia taklif qilayotgan yechimlar bu kamchilikni bevosita bartaraf etadi:
Vazifalarni taqsimlash (modulli arxitektura): Celestia an’anaviy blokcheynlar kabi hamma narsani o‘zi bajarishga urinmaydi. U faqat ikki narsaga e’tibor qaratadi: konsensus (Consensus) va ma’lumotlar mavjudligi (Data Availability). Tranzaksiyalarni bajarish (execution) vazifasini esa butunlay uning ustida ishlaydigan Rollup’larga topshiradi.
Ma’lumotlar mavjudligini namunalash (DAS — Data Availability Sampling): an’anaviy tizimlarda tugun blokdagi barcha ma’lumotlarni yuklab olishi kerak bo‘lsa, Celestia yengil tugunlarga (light nodes) barcha ma’lumotlarni yuklab olmasdan, kichik tasodifiy namunalar yordamida ma’lumotlar blokda bor-yo‘qligini matematik jihatdan tekshirish imkonini beradi. Bu tarmoqqa qo‘shilish imkoniyatini oshiradi va uning sig‘imini (masshtablanuvchanligini) nihoyatda kengaytiradi.
Xarajatlarni kamaytirish: ishlab chiquvchilar va Rollup’lar uchun ma’lumotlar maydoni (blobspace) xarajatlarini keskin kamaytirib, o‘z blokcheynlari yoki ilovalarini (App-chain) istaganicha, ancha arzon va tez yaratish imkonini beradi.
#BTC走势分析 #tia #ETHETFsApproved #USMidtermElections $BTC
