SECning eng e’tiborga molik harakati Ripple Labsga va uning XRP tokenini chiqarishiga qarshi qaratilgan. 2020-yil dekabrida SEC Ripple’ga qarshi da’vo arizasi kiritib, kompaniya ro‘yxatdan o‘tmagan qimmatli qog‘ozlar orqali kapital jalb qilganini da’vo qildi. Oradan ikki yil o‘tsa ham, har ikki tomon yon berishni istamayapti. SECning bu harakati XRP’ning bir nechta birjalarda savdosini to‘xtatib qo‘ydi, natijada uning o‘sishi sekinlashdi va token qiymatiga salbiy ta’sir ko‘rsatdi. Biroq, hamjamiyat ichidagi sodiq tarafdorlar ish davomida o‘z pozitsiyalarida qat’iy turib, Ripple nafaqat o‘zi, balki butun kripto sanoati uchun g‘alaba qozonishiga ishonishdi. Ammo nishonga olingan faqat Ripple emas. 2021-yilda SEC Coinbase’ning taklif etilgan «Coinbase Lend» funksiyasiga qarshi kompaniyaga Wells Notice yuborib chora ko‘rdi. Wells Notice — SEC kompaniya yoki shaxsga qarshi tergov yakunlanganini va unga nisbatan choralar ko‘rilishini bildiruvchi xat. Bu holatda, Coinbase taklif etilgan Lend dasturini amalga oshirsa, SEC kompaniyani sudga berishini anglatardi. Coinbase’ning aytishicha, u «Lend bo‘yicha qariyb olti oy davomida SEC bilan faol ravishda muloqot qilib kelgan», shu bois Wells Notice kompaniya uchun mutlaqo kutilmagan burilish bo‘lgan.

SEC harakatlarining navbatdagi bosqichi

SEC shu mart oyida kriptovalyutaga qarshi yana bir hujum to‘lqini bilan qayta maydonga chiqdi. Coinbase’ga yana bir Wells xabarnomasi topshirildi. Xabarnoma haqida ular veb-sayt blogida shunday yozdi: "Biz SEC’dan amerikaliklar uchun maqbul kripto qoidalarini so‘radik. Buning o‘rniga huquqiy tahdidlar oldik." Coinbase’ning xabarnomaga javobi keskin bo‘ldi. Ularning bosh direktori Brayan Armstrong, bosh huquqiy maslahatchisi Pol Greval va Coinbase kompaniyasining o‘zi SEC harakatlariga izoh berdi. Coinbase blogida xabar berishicha, ularga «ro‘yxatimizdagi raqamli aktivlarning bir qismi, Coinbase Earn steyking xizmati, Coinbase Prime va Coinbase Wallet»ga oid yana bir Wells xabarnomasi «yuzaki tekshiruvdan so‘ng» topshirilgan.

ETH qimmatli qog‘ozmi yoki tovarmi? Pol Greval ayni paytda AQSh qonunchiligidagi chalkashliklarga e’tibor qaratmoqda. Manba: Twitter

Coinbase mahsulotlariga oid qoidalarni muhokama qilish uchun SEC bilan muntazam aloqada bo‘lib kelganini, ammo buning evaziga devorga duch kelganini ta’kidlamoqda. Tartibga soluvchi organ qoidalar muhokamasida ishtirok etmasa, kompaniya mijozlari uchun mahsulotlar yaratib, o‘z xavfsizligini, mijozlari xavfsizligini va me’yoriy talablarga rioya etilishini qanday ta’minlay oladi? Xavfsiz va faol tartibga solish uchun tomonlar birgalikda muhokama olib borishi kerak. Coinbase’ning aytishicha, bunday bo‘lmagan. Bu hafta, shuningdek, SEC’ning kriptovalyuta olamida taniqli shaxs Jastin Sunga nisbatan firibgarlik va qimmatli qog‘ozlar qonunchiligini buzish bo‘yicha qo‘ygan ayblovlari haqida ham xabar berdik.

Ikki tig‘li qilich

Shuni ta’kidlash kerakki, SEC ogohlantirishlari va ayblovlariga qaramay, kompaniyalar va shaxslarning taxmin qilinayotgan qonunbuzarliklari sudda isbotlanmaguncha faqat da’vo bo‘lib qoladi. Demak, kriptovalyuta sanoati 2022-yil voqealaridan so‘ng tiklanib, oldinga intilayotgan paytda, bunday masalalar hamon ortda qolib, Ripple’dan keyin navbat kutadi. Biroq AQShning bu ogohlantirishlarni birin-ketin chiqarishi ikki tig‘li qilichdek mamlakatda kriptovalyutaning o‘sishi va rivojlanishini susaytiradi. AQSh kriptovalyuta bozori ulushining katta qismini tashkil etadi va bu sohadagi kompaniyalar, loyihalar, maynerlar hamda bozor ishtirokchilarining uyidir. Shunday bo‘lsa-da, bu kabi voqealar muntazam takrorlanishi kapitalning mamlakatdan chiqib ketishiga muqarrar ravishda sabab bo‘ladi. Kompaniya kriptovalyutaga ko‘proq do‘stona munosabatda bo‘lgan yurisdiksiyaga ko‘chishi mumkin ekan, nega AQShda qolishi kerak? Ma’lumki, Gonkong yaqin oylarda kriptovalyutaga eshiklarini qayta ochmoqda. Yevropa ham kriptovalyutaga do‘stona muqobil hudud sifatida o‘zini namoyon etdi. Hatto Buyuk Britaniya ham global kriptovalyuta markaziga aylanishni ko‘zlayotganini aytdi. AQShda belgilangan ko‘rsatmalarga muvofiq tartibga solinish jarayoni ko‘rinishidan nihoyatda mashaqqatli, deyarli imkonsiz. Nasdaq’da ro‘yxatga olingan ochiq aksiyadorlik kompaniyasi Coinbase ro‘yxatdan o‘tish uchun SEC roziligi talab qilinadigan jarayondan o‘tgan bo‘lsa-da, ro‘yxatga olishga ruxsat bergan organdan tinchlik ko‘rmayapti. Kichik loyihalar va kompaniyalarning imkoniyati qanday bo‘lishi mumkin? Maynerlar o‘z faoliyatini yuritish uchun yangi joy izlagan 2021-yil mayida Xitoy Bitcoin mayningini taqiqlaganida, AQSh sezilarli ustunlikka ega bo‘ldi. Biroq so‘nggi ikki yil ichida tartibga solish borasida deyarli siljish bo‘lmagani sababli, AQSh kriptovalyuta uchun tobora jozibasiz maskanga aylanmoqda. Muqarrar ravishda, kriptovalyutani quchoq ochib kutib olish o‘rniga jazolashda davom etsa, mamlakat yillar davomida milliardlab dollar yo‘qotadi, chunki bu soha keltirishi mumkin bo‘lgan soliq tushumlaridan mahrum bo‘ladi. Boshqa mamlakatlar bu sohaga ancha ochiq ekanini ko‘rsatmoqda. Yaqin kelajakda kriptovalyuta AQShni ommaviy ravishda tark etayotganini ko‘rishimiz mumkinmi?