Germaniyaning eng yirik banki Deutsche Bank juma kuni bank tizimini larzaga solib, Credit Suisse mojarosidan keyin xavotirlarni yangiladi. O‘tgan hafta Credit Suisse bilan bog‘liq vaziyat rivojlanib borar ekan, Shveytsariya Milliy bankidan favqulodda kredit olgani haqida xabar bergan edik. Inqiroz AQShda Silicon Valley Bank (SVB)ning qulashi bilan boshlandi, biroq endi inqirozning boshqa banklarga yuqish xavfi Yevropaga ham yetib bordi va yong‘indek tarqalmoqda. Credit Suisse mojarosi hal bo‘lgandek ko‘ringach, Deutsche Bank haqidagi xabarlar paydo bo‘lguniga qadar Yevropadagi vaziyat tinchigandek edi. Bankning defoltidan sug‘urtalanish xarajatlari oshib, so‘nggi to‘rt yildagi eng yuqori darajaga yetgani xabar qilindi. Bu esa aksiyalar narxiga zarba berdi, biroq vaziyat yanada yomonlashayotganga o‘xshaydi. Fevral oyida Deutsche Bank 2022-yilda soliqlardan oldingi foydasi 5,6 milliard yevroga yetganini e’lon qildi. Shunga qaramay, bankning moliyaviy ahvoli chigal ekani va u an’anaviy bank tizimining qulashidagi navbatdagi domino bo‘lishi mumkinligi aytilmoqda. Muammo banklarning mijozlar omonatlarini qanday saqlashidan kelib chiqadi. Odatda, bu omonatlar uzoq muddatli obligatsiyalarga yo‘naltiriladi va mablag‘ uzoq muddatga kafolatlangan foiz stavkasi bilan bog‘lab qo‘yiladi. Odatda bu muammo tug‘dirmaydi, ammo bankni omonatchilarning ommaviy ravishda pul yechib olishiga nisbatan zaif qiladi. Xabarlarga ko‘ra, 2022-moliya yili yakunida Deutsche Bankning majburiyatlari taxminan 1,35 trillion dollarni tashkil qilgan. Bu hayratlanarli miqdor yuz berishi mumkin bo‘lgan falokat ko‘lamini ko‘rsatadi. So‘nggi bir necha haftada kuzatilayotganidek, tizim larzaga kelganda mijozlar mablag‘larini yechib olishga shoshiladi. Agar omonatlar likvid bo‘lmasa, banklar bunday talabni bajara olmaydi. Shu bois bank likvidlik so‘rab murojaat qilishga majbur bo‘ladi.

Deutsche Bank grafigi

Deutsche Bank ($DB) grafigi. Manba: Tradingview

Bank aksiyalari narxi kunlik eng past darajaga — taxminan $8.85 ga tushdi, bu payshanba kungi savdo yopilgan narxdan qariyb 8.31% past. Ushbu matn yozilayotgan paytda aksiyalar biroz tiklanib, taxminan $9 darajasiga qaytdi. Bir qarashda, 5–8% pasayish unchalik yomon ko‘rinmasligi mumkin. Ammo bu altkoin emas — Yevropaning eng yirik banklaridan biri, lekin hozir xuddi altkoin kabi savdo qilinmoqda. Faqat shu bankning o‘zida millionlab odamlarning mablag‘i xavf ostida, bundan tashqari, salbiy kayfiyat boshqa Yevropa banklariga ham ta’sir qilishi mumkin. Yanvar oxiridan beri $DB 30% dan ko‘proq pasaydi. Bu bir kunlik hodisa emasligini, muammo anchadan beri kuchayib kelayotganini ko‘rsatadi.

Xavotirli belgilar

Qizig‘i shundaki, juma kunlari yirik banklarda muammolar yuzaga keladiganga o‘xshaydi. 2008-yildagi Jahon moliyaviy inqiroziga nazar tashlasak, Washington Mutual 2008-yil 26-sentabr, juma kuni 11-bob bo‘yicha bankrotlikka ariza bergan. Lehman Brothers bankrotligi e’lon qilinishidan oldingi so‘nggi savdo kuni 12-sentabr, juma bo‘lgan. Ushbu juma kunlari joriy bank inqirozida ham muhim ahamiyat kasb etdi. Nazorat organlari 10-mart, juma kuni Silicon Valley Bank’ni egallab oldi. O‘sha kun Signature Bank uchun ham egallab olinishidan ikki kun oldingi so‘nggi ish kuni bo‘ldi. UBS’ning Credit Suisse’ni sotib olish taklifi ham o‘tgan hafta, 17-mart, juma kuni bildirildi. Bu juma kuni bizni nimalar kutmoqda?