#Binance #crypto2023 #smartcontracts #BTC #ETH

Aqlli shartnomalar nima qila oladi?

Aytaylik, ertangi ob-havo haqida garov bog‘ladik. Men ertaga havo quyoshli bo‘ladi deb, siz esa yomg‘irli bo‘ladi deb garov tikdingiz. Yutqazgan kishi g‘olibga 100 funt berishi kerakligiga kelishib oldik. Xo‘sh, yutqazgan kishi va’dasining ustidan chiqishiga qanday ishonch hosil qilamiz? Buning uchta keng tarqalgan usuli bor:

1. O‘zaro ishonch

Eng oson yo‘li — bir-birimizga ishonish. Agar ko‘p yillardan beri do‘st bo‘lib, bir-birimizni yaxshi bilsak, ishonish oson. Ammo begona bo‘lsak, bu muammo tug‘diradi. Bir-birimizga ishonishimiz qiyin.

2. Yuridik shartnoma tuzing

Yana bir yo‘l — tikishimiz uchun shartnoma tuzish. Unda garov shartlari, jumladan, yutqazgan tomon shartnomani buzsa nima bo‘lishi batafsil ko‘rsatiladi.

Shartnoma yutqazgan tomon g‘olibga pul to‘lashini kafolatlashi mumkin, ammo bu amalda unchalik real emas, chunki yuridik yo‘l bilan shartnoma tuzish garovning o‘zidan qimmatroqqa tushadi.

3. O‘zaro do‘stlardan yordam so‘rang

Yana bir-biriga ishonadigan do‘stimizni topib, £100 ni unga topshirishimiz mumkin. Javob ma’lum bo‘lgach, u £100 ni g‘olibga beradi. Ammo bu do‘st pulni olib qochib ketsa-chi?

Endi bizda uch xil usul bor, ammo har birining kamchiliklari mavjud. Notanish odamlarning bir-biriga ishonishi qiyin. Yuridik shartnomalar qimmatga tushadi, do‘stlar esa bir-biriga to‘liq ishonmasligi mumkin.

Bunday vaziyatda Ethereum’ning aqlli shartnomalari juda qo‘l keladi. Aqlli shartnomalar har ikki tomon uchun o‘zaro ishonchli do‘st vazifasini bajaradi va kod shaklida yoziladi. Ethereum yordamida har ikki tomon £100 qiymatidagi efirni to‘laydigan, ertasi kuni ob-havo API’si orqali ob-havoni tekshiradigan va so‘ng £200 qiymatidagi efirni g‘olibga o‘tkazadigan dastur yozishimiz mumkin. Aqlli shartnoma yozilgach, uni tahrirlab yoki o‘zgartirib bo‘lmaydi. Shu sababli, shartnomada nima belgilangan bo‘lsa, o‘sha bajariladi.

Sodda qilib aytganda, aqlli shartnomalar — markazlashmagan platformadagi kompyuter dasturi yoki tranzaksiyadir.

Ammo aqlli shartnoma qanday bajariladi? Uning blokcheynga qanday aloqasi bor?

Aqlli shartnomalar va blokcheyn o‘rtasida qanday bog‘liqlik bor?

Aqlli shartnoma bajarilganda, uning bajarilishi haqidagi ma’lumot blokka tranzaksiya sifatida yoziladi. Ethereum’dagi tranzaksiyalar quyidagicha: ulardan “data” maydoni aqlli shartnomalarni yaratish va bajarish haqidagi ma’lumotlarni saqlash uchun ishlatiladi. Bunday tranzaksiyalar deb ataladi. Ethereum blokcheynidagi istalgan blok quyidagi uch turdagi tranzaksiyani o‘z ichiga olishi mumkin:

1. Foydalanuvchilar o‘rtasidagi efir tranzaksiyalari

Bu tarmoq ichidagi, Bitcoin’dagiga o‘xshash oddiy tranzaksiyadir. Do‘stingizga efir yuborsangiz, “data” maydoni bo‘sh qoladi.

2. Qabul qiluvchisi bo‘lmagan efir tranzaksiyasi

Agar tranzaksiyada qabul qiluvchi bo‘lmasa, bu “data” maydonidagi mazmundan foydalanib tarmoqda aqlli shartnoma yaratish maqsad qilinganini anglatadi. “data” maydonidagi dastur kodi tarmoqdagi boshqa foydalanuvchilarda ham aynan bir xil bo‘ladi.

3. Foydalanuvchi va aqlli shartnoma o‘rtasidagi efir tranzaksiyasi

Foydalanuvchi yoki aqlli shartnoma boshqa bir aqlli shartnomani bajarmoqchi bo‘lsa, u shu aqlli shartnoma bilan tranzaksiya amalga oshirishi va bajarish buyrug‘ini “data” maydoniga joylashtirishi kerak.

Boshqa blokcheynlardagi kabi, yuqoridagi tranzaksiyalardan istalgani yuborilishi bilan u butun tarmoqqa tarqatiladi va har bir tugun uni qayd etadi. Bundan tashqari, tarmoq bilan EVM holatini sinxron saqlash uchun har bir tugun ko‘rsatilgan aqlli shartnomani ham bajaradi.

Har bir bajarilish blokcheynda doimiy saqlanadi.

Gas to‘lovlari nima?

Yuqorida aytib o‘tilganidek, foydalanuvchilar aqlli shartnomalarni bajarganda muayyan to‘lovni to‘lashlari kerak. Bu xarajatning bir qismi xotira, elektr energiyasi, saqlash joyi va hisoblash quvvatini sarflaydigan tugunlarga to‘lanadi. Xarajat birligi gas deb ataladi. Oxirida gas belgilangan ayirboshlash kursi bo‘yicha efirga aylantiriladi.

Aqlli shartnomani bajarayotganda, sarflanishi mumkin bo‘lgan gasning maksimal miqdorini belgilashingiz kerak. Bajarilish tugaganda yoki belgilangan gas miqdoriga yetganda, jarayon to‘xtaydi. Bu aqlli shartnomadagi cheksiz siklning oldini olish, dastur qotib qolib, bajarilmay qolmasligini ta’minlash uchun kerak.

Xulosa

Ethereum shunchaki savdo qilinadigan kriptovalyuta emas. Uning asl qiymati maqsadi va kengayish imkoniyatlarida. Biroq Bitcoin, Ravencoin yoki Alephium kabi yanada samaraliroq bo‘lishni va’da qiladigan boshqa kriptovalyutalar ham bor. Ammo buni vaqt ko‘rsatadi.