O‘zgartirib bo‘lmaydigan tokenlarga (NFT) qiziqish 2021-yil oxirida eng yuqori darajaga yetdi: bozor 21 000% o‘sib, 17,6 milliard dollarga yetdi. NFT o‘sha paytda ko‘p tilga olinadigan iboraga aylangan desak, adashmaymiz. «O‘zgartirib bo‘lmaydigan tokenlar» (NFT) atamasi ilk bor ommalashganida, u darhol hammaning og‘ziga tushdi. Odamlarga bu atama «jarangdor» tuyuldi va ular undan ko‘p foydalana boshlashdi. Hatto yirik brendlar ham bir muddat tanqidiy munosabatda bo‘lib yurgach, NFT shov-shuviga qo‘shilish yo‘llarini topishdi. Bularning barchasini Google Trends ma’lumotlari tasdiqlaydi: ularga ko‘ra, «NFT» so‘zi 2022-yilda eng ko‘p qidirilgan so‘zlardan biri bo‘lgan. U hatto «kripto» so‘zidan ham ko‘proq qidirilgan.

Agar hali bilmagan bo‘lsangiz, NFTlar o‘ziga xos va o‘rnini boshqasi bilan almashtirib bo‘lmaydigan tokenlardir, chunki ular o‘zaro almashtirilmaydi. Jismoniy pul va hatto kriptovalyutalarni almashtirish yoki savdo qilish mumkin, shu sababli ular o‘zaro almashinuvchan hisoblanadi. NFTlar san’at asarlari, videolar, audio, kolleksiya kartalari, moda va o‘yinlar kabi raqamli aktivlar shaklida bo‘lishi mumkin (ushbu maqola davomida so‘nggi ikkitasini muhokama qilamiz). 

NFTlar qanday ishlaydi

NFTlar blokcheyn asosida yaratiladigan aktivlardir (blokcheyn — tranzaksiyalarni qayd etib, uzatadigan taqsimlangan ommaviy reyestr). Mavjud har bir NFTda uni boshqa NFTlardan ajratib turuvchi noyob kodlar mavjud. Aynan shu noyob kod tokenlarni egalari o‘rtasida o‘tkazishni osonlashtiradi. Shuningdek, u NFTga egalik huquqini tasdiqlashga yordam beradi. 

Jismoniy aktivlar kabi NFTlarning ham qiymati bo‘ladi va ularni sotib olish hamda sotish mumkin, chunki ular ko‘chmas mulk va san’at asarlari singari real dunyodagi aktivlarni ifodalaydi. Ko‘chmas mulk va san’at asarlari kabi moddiy aktivlarni tokenlashtirish ularni sotib olish va sotishni samaraliroq qiladi hamda firibgarlik ehtimolini kamaytiradi, deb hisoblanadi. 

Modadagi NFTlar

Trendlarni o‘tkazib yubormaslik bilan tanilgan moda sanoatining NFT shiddatiga to‘liq berilishi faqat vaqt masalasi edi. NFTlar san’atkorlar va ijodkorlarga hamjamiyat yaratish hamda qo‘shimcha daromad olishning muqobil yo‘lini taqdim etadi, moda brendlari esa bundan to‘liq foydalanmoqda. Xaridorlar virtual olamda kiyishi mumkin bo‘lgan liboslar (qarang: metakoinot) dizaynidan tortib, kontent va virtual do‘konlarning eksklyuziv taqdimotlarigacha, hashamatli modadagi NFTlar sanoatning rivojlanib borayotgan yo‘nalishiga aylandi va uzoq vaqt davomida mavjud bo‘lib qoladiganga o‘xshaydi. 

Sanoatning rang-barangligi tufayli modada NFTlardan turli yo‘llar bilan foydalanish mumkin. Moda sohasida NFTlardan foydalanishga quyidagilar misol bo‘la oladi:

  • Xaridor virtual muhitda kiyishi mumkin bo‘lgan virtual liboslar

  • Egalari o‘zaro aloqada bo‘lishi mumkin bo‘lgan raqamli kontent

  • Metakoinotdagi skinlarga egalik qilish va hokazo

 

Vogue Business Index tadqiqotiga ko‘ra, 2021-yilda tadqiqotdagi brendlarning qariyb 17 foizi u yoki bu shaklda NFTlar bilan ishlagan. Morgan Stanley hashamatli NFT bozori 25 milliard dollargacha o‘sishi haqidagi prognozini e’lon qilganidan buyon, hashamatli NFTlar sohasiga kirayotgan moda yo‘nalishidagi bizneslar soni ortib bormoqda.

Metakoinotdagi moda 

Metakoinot endi shunchaki tushuncha emas. Hozir u faol o‘rganilmoqda va dunyodagi eng yirik kompaniyalarning ayrimlari unga katta miqdorda sarmoya kiritmoqda. Tashkilotlar metakoinot taqdim etayotgan afzallik va imkoniyatlarni ko‘rib, virtual makonlarni yaratish jarayonida brendlar ham faol ishtirok etmoqda. Ayrim brendlarning mijozlari endi The Sandbox va Decentraland kabi blokcheynga asoslangan olamlarda raqamli mahsulotlarni kiyib yurishmoqda.

Decentralandda o‘tkazilgan ilk Metakoinot moda haftaligi moda sanoatining metakoinotga qiziqishini tasdiqlash uchun yetarli dalil bo‘ldi. Dolce & Gabbana va Tommy Hilfiger kabi dunyodagi eng nufuzli moda brendlari ishtirok etgan ushbu namoyishda taniqli raqamli dizaynerlar o‘rtasidagi hamkorlik ishlari ko‘rsatildi. Metakoinotga qiziqish bildirayotgan mashhur brendlardan tashqari, bu sohada katta salohiyatga ega kompaniyalardan biri — MetaWear. 

MetaWear — real dunyodagi moda kompaniyasi bo‘lib, dunyodagi eng yirik sohalardan birida ilg‘or raqamli texnologiyalarni qo‘llash orqali sanoatning strategik xaridlar, dizayn, ishlab chiqarish sifatini nazorat qilish, marketing va savdo yo‘nalishlarida tengsiz yangi g‘oya va amaliyotlarni joriy etmoqda. Kompaniya virtual kiyimlar yaratish bilan birga, real dunyodagi to‘qimachilik sanoati va uning brendlarini ham o‘zgartirmoqda. MetaWear dunyoning yetakchi moda brendlari kiyimlari va kolleksiyalarini metakoinotda foydalanishga moslashtiradi. Mohiyatan, kompaniya 98,5 foizgacha haqiqiy kiyimdan ajratib bo‘lmaydigan ko‘rinish va eng yaxshi sifatga ega, turli platformalarda ishlaydigan NFT 2.0 metakoinot kiyimlari va skinlarini yaratmoqda. 

Moda sanoatini larzaga solishi kutilayotgan yana bir NFT kompaniyasi — Seizon. Seizon — moda, san’at va ta’sirchan hikoyalar orqali omon qolganlar hamjamiyatini yaratayotgan moda brendi. 20 yoshida 21 million dollarlik biznesni boshqargan va Sharqiy Afrikadagi ilk hamda yagona Web3 konsalting agentligiga asos solgan tadbirkor Minty tomonidan tashkil etilgan Seizon jamoasi Kanadaning Niagara sharsharalari hududidan bo‘lib, shu yerda joylashgan. Ular J-OH nomli Web2 moda brendini ham yuritadilar. Seizonning bosh rassomi GodChi7d (Felix) ham Niagara sharsharalarida mahalliy miqyosda mashhur. Balmain moda uyi bilan hamkorlikni yaqinda yakunlagan Seizon o‘zining katta va tajribali jamoasi hamda yuqori sifatli san’ati bilan Web2 va Web3 modasini bog‘lamoqda. 

O‘yinlardagi NFTlar 

NFTlar paydo bo‘lganidan beri o‘yin olamiga moslashtirilib, qimmatli aktivlarga aylandi. Endi o‘yin ichidagi buyumlar nafaqat o‘yin ichida qiymatga ega, balki ularni fiat pulga yoki boshqa kriptovalyutaga ham almashtirish mumkin. Shu sababli ular o‘yin muhitidan tashqarida ham o‘yinchi uchun qadrli hisoblanadi. O‘yinlarda NFTlardan foydalanish o‘yinchilarga o‘yin ichidagi aktivlarga o‘yin noshirlari nazoratidan tashqarida egalik qilish imkonini berdi. Bundan tashqari, o‘yinchilar o‘z aktivlarini blokcheynda ushbu funksiyani qo‘llab-quvvatlaydigan boshqa o‘yinga va ayni blokcheyn doirasida o‘tkazishlari ham mumkin. 

Sidus Heroes — NFTlar o‘yin sohasiga olib kirayotgan xususiyatlarni o‘zida mujassam etgan o‘yin platformalaridan biri. Sidus Heroes — kelajak haqidagi NFTga yo‘naltirilgan, o‘yna va daromad top tamoyiliga asoslangan, sarguzashtlar va imkoniyatlarga boy ajoyib blokcheyn olamiga ega ko‘p o‘yinchili onlayn rolli o‘yin (MMORPG). Sidus o‘yinchilari o‘yin ichidagi barcha buyumlarga egalik huquqiga ega, bu esa ularni o‘ynashga va o‘yinda olg‘a siljishga undaydi. Sidus o‘yini turli muhitlardan kelgan o‘yinchilarni birlashtiradi va ularni umumiy til topishga undaydi. Shu bois o‘yinda muvaffaqiyatga erishish uchun o‘yinchilar hamkorlik qilishlari kerak. O‘yinchilar qiyin topshiriqlarni ham birgalikda bajarishlari mumkin. 

Fitnes/sog‘lom turmush tarzi uchun NFTlar

Ha, bu hazil emas. NFTlardan jismoniy mashqlar va fitnes maqsadlariga erishishda ham foydalanilmoqda. O‘yinlar sohasi o‘yna va daromad top mexanikasiga ega bo‘lsa, fitnes sohasi harakatlan va daromad top tamoyiliga asoslanadi. Bunga FitBurn loyihasi ajoyib misol bo‘la oladi. FitBurn — platformada faol bo‘lish va shu jarayonda kaloriya sarflash evaziga foydalanuvchilarni kriptovalyutada mukofotlash orqali NFTlar, sport zalidagi mashg‘ulotlar va o‘yna va daromad top mexanizmlarini bog‘lashga intiladigan platforma. FitBurn fitnes sohasi uchun o‘zining «Ekologik to‘lov tizimi»ni yaratishni maqsad qilgan. Platformada CAL nomli o‘zining xizmat tokeni mavjud bo‘lib, u ilova ichidagi to‘lov vositasi sifatida

NFTlar, sport zali a’zoligi, vitaminlar,

aksessuarlar va boshqalar uchun ishlatiladi. 

 

Xulosa 

Ko‘plab sohalar NFTlarni o‘zlashtirmoqda va shu sababli ular jahon iqtisodiyotining muhim jihatiga asta-sekin aylanib bormoqda. NFTlardan san’at, ko‘chmas mulk, musiqa, o‘yinlar, moda, turizm va sayohat kabi sohalarda foydalanilmoqda. Bunga so‘nggi sohadagi ajoyib misol — Trippy Sailors Adventure Club. Trippy Sailors Adventure Club — haqiqiy yelkanli sayohat imtiyozlariga ega dunyodagi ilk NFT sayohat hamjamiyati. Trippy Sailors — Web3 do‘stlari va sarguzasht ishqibozlari bo‘lib, ular yangi odamlar bilan tanishish, dunyo bo‘ylab sayohat qilish va bundan zavq olishni istaydilar. Ushbu loyiha sayohat va sarguzashtlarga qiziquvchilarga nafaqat qiymatga ega, balki real hayotda ham foyda keltiradigan raqamli aktivga egalik qilish uchun noyob imkoniyat taqdim etadi. 

Klub yetakchi yaxta va yelkanli kema kompaniyasi Catamaran Guru bilan hamkorlik qiladi. Ular hashamatli yelkanli katamaranda yuzlab sayohatlarni tashkil etib, eksklyuziv tadbirlar va kechalarda qatnashish imkonini beradi, shuningdek, sayohat chegirmalarini taklif qiladi. Trippy Sailors loyihasini Bitcoin Bay, CryptoChicks va CryptoCamp kabi muvaffaqiyatli hamjamiyatlarni yaratgan hamda Doja Cat va Steve Aoki singari mashhurlar uchun NFT loyihalarini ishga tushirishga yordam bergan, tajribali Web3 marketologlari, dasturchilari va soha maslahatchilaridan iborat marketing jamoasi yaratgan.