2021-yilda kriptovalyutalar qiymati keskin pasaydi va ko‘plab investorlar hamda ishqibozlarni hayratda qoldirdi. Dunyodagi eng yirik kriptovalyuta bo‘lgan Bitcoin 2021-yil aprelida qariyb 65 000 dollarlik eng yuqori qiymatga yetgan bo‘lsa-da, keyingi oylarda qiymatining yarmidan ko‘prog‘ini yo‘qotdi, boshqa raqamli aktivlar ham shunday yo‘l tutdi. Ushbu maqolada 2021-yilda kripto bozori qulashining ehtimoliy sabablarini ko‘rib chiqamiz.
Xitoyning kriptovalyutalarga qarshi kurashi — Xitoy kriptovalyutalar bilan doimo murakkab munosabatda bo‘lib kelgan va 2021-yilda mamlakat hukumati raqamli aktivlarga qarshi kurashni kuchaytirdi. May oyida Xitoy moliya muassasalariga kriptovalyutalar bilan bog‘liq xizmatlarni ko‘rsatishni taqiqladi, bu esa bozorda aktivlarning ommaviy sotilishiga olib keldi. Bundan tashqari, Xitoyning bir nechta viloyatida kriptovalyuta mayningi faoliyati to‘xtatildi, bu maynerlarning ishlashi va yangi tangalarni qazib olishini qiyinlashtirdi. Natijada, bu kripto bozoridagi talab va taklif dinamikasiga sezilarli ta’sir ko‘rsatib, narxlarning pasayishiga olib keldi.
Tartibga solish bilan bog‘liq xavotirlar — Dunyo bo‘ylab hukumatlar va moliyaviy regulyatorlar yillar davomida ommabopligi hamda bozor qiymati oshib kelgan kriptovalyutalarni qanday tartibga solish masalasini hal qilishga urinib kelishmoqda. 2021-yilda bir qancha hukumatlar yangi tartibga solish choralarini e’lon qildi va bu bozorda noaniqlikni yuzaga keltirdi. Masalan, AQSh kapitaldan olinadigan daromad solig‘i stavkasini oshirish rejasini e’lon qildi, bu esa kriptovalyuta investorlariga ta’sir ko‘rsatishi mumkin edi. Bundan tashqari, AQSh Qimmatli qog‘ozlar va birjalar komissiyasi (SEC) Bitcoin ETF’ini ma’qullash yoki ma’qullamaslik haqidagi qarorini kechiktirib, bozordagi noaniqlikni kuchaytirdi.
Ilon Maskning tvitlari — Tesla bosh direktori Ilon Mask kriptovalyutalarni faol qo‘llab-quvvatlaydi va tvitlari bilan bozor harakatiga ta’sir ko‘rsatishi bilan tanilgan. Biroq 2021-yilda Maskning Bitcoin haqidagi tvitlari bozorda sezilarli tebranishlarga sabab bo‘ldi. May oyida Mask Tesla elektromobillari uchun to‘lov sifatida Bitcoin’ni qabul qilishni to‘xtatishini, bunga ekologik xavotirlarni sabab qilib ko‘rsatgan holda e’lon qildi. Natijada Bitcoin qiymati keskin tushib, boshqa kriptovalyutalarga ham salbiy ta’sir ko‘rsatdi.
Inflyatsiya va foiz stavkalarining oshishidan qo‘rquv — COVID-19 pandemiyasi hukumatlarning misli ko‘rilmagan darajadagi rag‘batlantirish choralari va pul-kredit siyosatiga olib keldi. Bu muomaladagi pul hajmini oshirib, inflyatsiya borasidagi xavotirlarni kuchaytirdi. Bundan tashqari, foiz stavkalari oshishi haqidagi xavotirlar bozordagi noaniqlikni yanada kuchaytirdi, chunki yuqori foiz stavkalari kriptovalyutalar kabi xatari yuqoriroq aktivlarga bo‘lgan talabning pasayishiga olib kelishi mumkin edi.
Marja bo‘yicha talablar va majburiy tugatishlar — Kripto bozori yuqori darajada kredit yelkasidan foydalanadi, ya’ni investorlar daromadini oshirish uchun qarz olishi mumkin. Biroq bu narxlar pasayganda investorlar marja bo‘yicha talablarni qoplash uchun aktivlarini sotishga majbur bo‘lishi mumkinligini ham anglatadi. Bu sotuvlar zanjirini boshlab, narxlarning yanada tushishiga olib kelishi mumkin. 2021-yil may oyida kripto bozorida yirik majburiy tugatish hodisasi yuz berdi: bir kun ichida qiymati 8 milliard dollardan ortiq pozitsiyalar tugatildi va bu sotuvlar bosimini yanada kuchaytirdi.
Xulosa qilib aytganda, 2021-yildagi kripto bozori qulashi murakkab hodisa bo‘lib, unga tartibga solish bilan bog‘liq xavotirlar, Xitoyning kriptovalyutalarga qarshi keskin choralari, Ilon Maskning tvitlari, inflyatsiya va foiz stavkalari oshishidan qo‘rquv, shuningdek, marja bo‘yicha talablar va majburiy tugatishlar kabi ko‘plab omillar sabab bo‘ldi. Kripto bozori rivojlanishda davom etar ekan, yangi muammolar va xatarlar yuzaga kelishi ehtimol. Investorlar va ushbu sohaga qiziquvchilar ularga tayyor bo‘lib, ularni qanday yengib o‘tishni bilishlari kerak.