Har yili 3-yanvar kuni Bitcoin — millionlab tugunlar va foydalanuvchilarni qamrab olgan, dunyodagi ilk va eng mustahkam kriptovalyuta hamda blokcheyn tarmog‘ining tug‘ilgan kunini nishonlaymiz. U bu asrning eng muhim innovatsiyasiga aylandi.
2008-yil 31-oktabr kuni Satoshi Nakamoto nomi bilan tanilgan anonim shaxs/guruh "Bitcoin: Peer-to-Peer Electronic Cash System" (Bitcoin: tengma-teng elektron pul tizimi) nomli oq kitobni chop etdi. U kriptografiya bo‘yicha elektron pochta ro‘yxatiga joylandi va "ishonchga tayanmasdan elektron tranzaksiyalarni amalga oshirish tizimi" deb ta’riflangan narsani yaratish uchun tengma-teng tarmoqdan foydalanish usullarini bayon qildi.
2009-yil 3-yanvarda Satoshi Nakamoto bitcoinning genezis blokini (0-raqamli blok) qazib olishi bilan bitcoin tarmog‘i ishga tushdi. Buning uchun 50 BTC mukofot berilgan. Genezis blokiga quyidagi matn kiritilgan edi:
The Times 03/Jan/2009 Banklar uchun ikkinchi qutqaruv paketi arafasida turgan kansler
Bu matn 2009-yil 3-yanvarda chop etilgan The Times gazetasidagi sarlavhaga ishora qiladi. Ushbu qayd genezis sanasini tasdiqlovchi vaqt belgisi hamda qisman zaxirali bank tizimi keltirib chiqargan beqarorlik ustidan kinoyali izoh sifatida talqin qilingan.
Oradan 13 yil o‘tdi va biz yana butun dunyo bo‘ylab navbatdagi iqtisodiy inqiroz yoqasida turibmiz. Ikki yil davom etgan pandemiya davomida pulning haddan tashqari ko‘p chiqarilishi butun dunyoda inflyatsiyaning keskin oshishiga olib keldi. Inflyatsiyani jilovlashga qaratilgan foiz stavkalarining oshirilishiga qaramay, uni sekinlashtira olmayapmiz.
2023-yil endigina boshlandi, ammo u bizga, shubhasiz, yangi sinovlarni taqdim etadi va iqtisodiyotlar qiynalishda davom etadi. O‘z kapitalini to‘liq nazorat qilishni tanlagan har bir kishiga Bitcoin to‘xtatib bo‘lmaydigan, senzura ta’siriga chidamli va markazlashmagan pul muqobilini taklif qilishda davom etadi. Umid qilamanki, uni yana ko‘proq odam qabul qiladi va bu oxir-oqibat giperbitkoinlashuvga olib keladi.
Giperbitkoinlashuv — Bitcoin butun dunyoda valyutaning yetakchi shakliga aylanadigan taxminiy kelajak ssenariysini anglatuvchi atama. Bu Bitcoin barcha onlayn va oflayn tranzaksiyalarda ishlatilishini hamda AQSh dollari, yevro va iyena kabi an’anaviy fiat valyutalarning o‘rnini amalda egallashini anglatadi.
Giperbitkoinlashuvga olib kelishi mumkin bo‘lgan bir qancha omillar bor, jumladan:
Qabul qilinish darajasining oshishi: Tobora ko‘proq odamlar va bizneslar Bitcoin’dan foydalana boshlagani sari, u oxir-oqibat tranzaksiyalar uchun amaldagi standartga aylanadigan muhim ko‘lamga yetishi mumkin.
Markazlashmaganlik: Bitcoin’ning asosiy xususiyatlaridan biri uning markazlashmaganligidir. Bu hukumat yoki markaziy bank kabi yagona bir tashkilot uni nazorat qilmasligini anglatadi. Shu sababli u moliyaviy mustaqillik va maxfiylikni qadrlaydigan foydalanuvchilar uchun jozibaliroq bo‘lishi mumkin.
Qiymatni saqlash vositasi: Ayrimlar Bitcoin’ni taklifi cheklangani va inflyatsiya ta’siriga uchramasligi sababli oltinga o‘xshash qiymatni saqlash vositasi deb biladi. Agar ko‘proq odamlar boyligini asrash uchun Bitcoin’dan foydalanishni boshlasa, uning qabul qilinishi va valyuta sifatida ishlatilishi ortishi mumkin.
An’anaviy valyutalarga ishonch: Iqtisodiy beqarorlik yoki boshqa omillar tufayli odamlar an’anaviy fiat valyutalarga ishonmay qo‘ysa, muqobil sifatida Bitcoin’ga murojaat qilishi mumkin.
Giperbitkoinlashuv hali ancha uzoq kelajakda bo‘lishi va umuman yuz bermasligi ham mumkin, ammo bu o‘ylab ko‘rishga arziydigan qiziqarli tushuncha. Agar Bitcoin yetakchi valyutaga aylansa, bu jahon iqtisodiyoti va moliya tizimiga keng ko‘lamli ta’sir ko‘rsatadi. Masalan, u an’anaviy bank tizimini izdan chiqarishi va pul-kredit siyosati yuritilish usulini o‘zgartirishi mumkin.
Hozirgi vaziyat kabi iqtisodiy beqarorlik davrlarida Bitcoin singari ishonchli boshpana aktivlariga talab oshishga moyil bo‘ladi. Chunki odamlar o‘z boyligini inflyatsiya va moliyaviy noaniqlikning salbiy ta’siridan himoya qilish yo‘llarini izlaydi. Ayiq bozorida bo‘lsak-da va tahlilim bu holat yana bir necha oy davom etishini ko‘rsatayotgan bo‘lsa-da, oxir-oqibat 2023-yilda Bitcoin va boshqa kriptovalyutalar qiymati oshadi. Tarixan, hozirgidek ayiq bozori paytida Bitcoin sotib olish eng daromadli taktika bo‘lib kelgan.
Hozirgi iqtisodiy inqiroz ko‘plab odamlar va sohalarga salbiy ta’sir ko‘rsatgan bo‘lsa-da, Bitcoin kabi muqobil aktivlarning qabul qilinishi uchun ham imkoniyat yaratdi. Ko‘proq odamlar Bitcoin va boshqa kriptovalyutalarning afzalliklaridan xabardor bo‘lgani sari, ularni boylikni saqlash va o‘tkazish uchun maqbul vosita deb bilishlari ehtimoli ortadi.
Shunday ekan, umid qilamanki, siz bozor eng past nuqtaga yetgan paytda jamg‘arishga tayyorsiz (biz allaqachon shu nuqtadamiz).
Men tayyorman.