So‘nggi yillarda Web3 texnologiyasi o‘zgartiruvchi kuch sifatida maydonga chiqdi. Bu odamlarning moliyaviy vositalar/xizmatlar, ijtimoiy tarmoqlar va sun’iy intellekt (AI) bilan o‘zaro munosabatini tubdan o‘zgartirdi. Markazlashmagan moliya (DeFi) rivojlanishi orqali Web3 va blokcheyn texnologiyasi moliya sohasini qayta belgilab berdi. DeFi bozorining hajmi 2023-yil aprel oyida 50 milliard AQSh dollaridan ham pastga tushdi. 2021-yil noyabr oyidagi eng yuqori 248 milliard AQSh dollariga nisbatan bu sezilarli pasayish bo‘lsa-da, sohada qanchalik katta o‘sish bo‘lganini ko‘rsatadi. 

Bu o‘sish markazlashgan institutlar va cheklangan foydalanish imkoniyati bilan tavsiflangan an’anaviy moliya manzarasini o‘zgartirib yubordi. Web3’ning xuddi shunday ta’siri AI va ijtimoiy tarmoqlarda ham sezilmoqda. Bugungi kunda AI turli ilovalarga jadal tatbiq etilmoqda va foydalanuvchi manfaatlariga yo‘naltirilgan ijtimoiy tarmoq platformalari tobora ommalashmoqda. Bu platformalar foydalanuvchilarga internetdagi o‘z ishtirokini ishonch va shaffoflik asosida boshqarish imkonini beradi. Ushbu maqolada Web3’ning ushbu muhim sohalarga ta’sirini ko‘rib chiqib, bu innovatsiya an’anaviy me’yorlarni qanday o‘zgartirganini yoritamiz. 

Markazsizlashtirish orqali moliya sohasini qayta belgilash

Moliya sektorida keskin o‘zgarishlar yuz bermoqda. Bu o‘zgarishlar DeFi’ning paydo bo‘lishi bilan bog‘liq bo‘lib, blokcheynga asoslangan innovatsion moliyaviy vositalarning joriy etilishi bilan qo‘llab-quvvatlanmoqda. Ushbu o‘zgarishlarning markazida DeFi tushunchasi turadi. U keng ko‘lamli moliyaviy xizmatlardan misli ko‘rilmagan darajada foydalanish imkonini berib, moliyani demokratlashtirdi. Raqamli aktivlarni qarzga berish, qarz olish va savdo qilish kabi xizmatlar endi ishonchli vositachilarga ehtiyoj bo‘lmagan ekotizimda uzluksiz taqdim etilmoqda. Hali rivojlanishning dastlabki bosqichida bo‘lgan soha uchun DeFi’dagi bloklangan jami qiymat (TVL), ya’ni joriy etilish ko‘lamini ko‘rsatuvchi ko‘rsatkich, ancha yuqori. Maqola yozilayotgan paytda $$ dagi TVL 38,2 milliard AQSh dollarini tashkil etadi. 

Ushbu xizmatlarga darvozabonlik qiluvchi an’anaviy banklar va moliya institutlariga tayanadigan kunlar tezda ortda qolmoqda. «Vositachilar»ning yo‘q qilinishi tranzaksiyalarni samarali, tez va xavfsiz amalga oshirish imkonini berdi. Bu vositachilarni chetlab o‘tishga DeFi platformalari yordam bermoqda. Ularning o‘sishi chinakamiga hayratlanarli. DeFi platformalari foydalanuvchilarga markazlashmagan birjalar (DEX), daromadli farming, likvidlikni ta’minlash kabi ko‘plab moliyaviy mahsulot va xizmatlarni taklif etadi. Ochiq kod va blokcheyn tamoyillariga asoslangan bu platformalar xavfsizlik, qulay foydalanish va shaffoflikni ta’minlaydi.

Manilla Finance — ushbu asosiy tamoyillar asosida faoliyat yurituvchi DeFi platformasining yorqin namunasidir. Platforma kommunal to‘lovlarni mahalliy kriptovalyuta tokenlarida to‘lash imkonini berib, xizmat tokenlarini kundalik hayotga uzluksiz tatbiq etadi. Bu innovatsion yondashuv nafaqat blokcheyn texnologiyasining amaliy foydasini namoyish etadi, balki moliyaviy texnologiyalarda Web2’dan Web3’ga o‘tish yo‘lini ham ochadi. 

Web3 va AI asosidagi yechimlar

Sun’iy intellekt — Web3 makonida o‘z o‘rnini oson topgan texnologiyalardan biri. AI’ning ekotizimga kirib kelishi ma’lumotlarni tahlil qilish, avtomatlashtirish va qaror qabul qilish borasida misli ko‘rilmagan innovatsiyalarni yuzaga chiqardi. Shuningdek, chatbotlar kabi suhbatga asoslangan AI interfeyslari paydo bo‘lishiga sabab bo‘ldi. Bu turli kripto bozorlari bilan o‘zaro aloqani osonlashtirib, foydalanuvchi tajribasini yaxshilaydi. Yaqinda NASDAQ’ga bergan intervyusida yetakchi Web3 texnologiya kompaniyasi Vatom asoschisi va bosh direktori Eric Pulier shunday dedi: "AI va Web3’ning uyg‘unlashuvi shunchaki texnologik yutuq emas; bu yanada adolatli, samarali va xavfsiz raqamli dunyoga eltuvchi qadamdir."

Ericning AI va Web3 haqidagi fikri mutlaqo to‘g‘ri. AI va Web3’ning uyg‘unlashuvi foydalanuvchilarga markazlashgan va markazlashmagan moliya bozorlarini bog‘laydigan qulay interfeyslarni taqdim etadi. AI asosidagi ushbu interfeyslar orqali foydalanuvchilar turli moliyaviy xizmatlardan bevosita foydalanishi, tranzaksiyalarni avtomatlashtirishi, murakkab iqtisodiy faoliyatlarni soddalashtiradigan real vaqt ma’lumotlari va tahlillarni olishi hamda an’anaviy va yangi paydo bo‘layotgan markazlashmagan ekotizimlardan foydalanish imkoniyatini kengaytirishi mumkin. Web3 va AI asosidagi platformaga GT-Protocol misol bo‘la oladi. Bu foydalanuvchilarga CeFi, DeFi va NFT kripto bozorlaridan yagona, suhbatga asoslangan AI interfeysi orqali foydalanish imkonini beruvchi Web3 AI ijro texnologiyasidir. 

Aktivlarni saqlashni talab qilmaydigan ekotizimdagi ijtimoiy tarmoqlar

Web3 ijtimoiy tarmoqlar sohasiga markazsizlashtirish, ruxsatsiz innovatsiya va aktivlarni mustaqil boshqarish tushunchalarini olib kirdi. Bu ijtimoiy tarmoqlar foydalanuvchilarga o‘z ma’lumotlari va o‘zaro aloqalariga egalik qilish imkonini beradi. Bu an’anaviy platformalarning markazlashgan modellaridan tubdan farq qiladi. Web3 ushbu sohalarni yagona markazlashmagan ekotizimda bog‘lashning ajoyib imkoniyatlarini namoyon etdi. Natijada o‘zaro bog‘liq innovatsiyalar, ijodiy hamkorlik va yangi biznes modellari davri boshlandi.

Phaver — keyingi avlod internetidagi ruxsatsiz foydalanish va aktivlarni saqlashni talab qilmaydigan ekotizim uchun maxsus yaratilgan Web3 ijtimoiy ilovasi — Web3 ekotizimidagi ijtimoiy tarmoq platformasiga misol bo‘la oladi. Avgust oyida CoinTelegraph tashkil qilgan CyberConnect bilan AMA suhbatida Phaver bosh direktori va hammuassisi Joonatan Lintala shunday dedi: "Bizda allaqachon 250 000 nafar noyob foydalanuvchi bor va keyingi milliard kishini Web3’ga olib kirishni istaymiz." 

Oldinda turgan cheksiz imkoniyatlarni tasavvur qilishning o‘zi hayratlanarli bo‘lsa-da, ekotizim rivojlanishda davom etar ekan, kengayuvchanlik, xavfsizlik va me’yoriy-huquqiy talablarga rioya qilish kabi muammolarni mas’uliyat bilan hal etish lozim. Ijtimoiy tarmoqlar to‘g‘ri yo‘lga qo‘yilsa, axloq va xavfsizlikdan voz kechmagan holda shaffoflik, ishonch va innovatsiyaga erishish mumkin.

Xulosa

Web3’ning moliya, AI va ijtimoiy tarmoqlarga ta’siri ushbu muhim sohalarni qayta shakllantirayotgan tub o‘zgarishlarni ta’kidlaydi. Web3 yangi kelajakni boshlab bermoqda: DeFi moliyaviy xizmatlardan foydalanish imkoniyatini kengaytiradi, AI asosidagi interfeyslar uzluksiz o‘zaro aloqani yaxshilaydi, foydalanuvchiga yo‘naltirilgan ijtimoiy tarmoqlar esa maxfiylik, shaffoflik va nazoratni ustuvor qiladi.

Innovatsiyalar uchun chegara yo‘q bo‘lgan Web3 ekotizimining kelajagi aynan shu bilan namoyon bo‘ladi. Biroq oldinda qiyinchiliklar borligini ham tan olishimiz kerak. Web3 salohiyatini to‘liq ro‘yobga chiqarish yo‘lida xavfsizlik, kengayuvchanlik va me’yoriy talablarga rioya qilish bilan bog‘liq masalalar jiddiy to‘siqlar bo‘ladi; ularni sinchkovlik bilan hal etish va yengib o‘tish zarur.