Kripto olamining jozibasi shundaki, u odamlar ko‘nikib qolgan an’anaviy bozorni o‘zgartirish uchun blokcheyn texnologiyasidan foydalanadi: moliya uchun DeFi, san’at uchun NFT va an’anaviy korporatsiyalar uchun DAO.
DAO — markazlashmagan avtonom tashkilot (Decentralized Autonomous Organization) degani. Unda avtomatik ijro uchun yagona qoidalar amal qiladi, jarayonlar shaffof bo‘ladi va tashkilot markazlashgan boshqaruv ostida bo‘lmaydi. Manfaatdor tomonlar o‘z manfaatlarini ifoda eta oladi.
DAO’ning bu xususiyatlari an’anaviy bozorlardagi investitsiya fondlari duch keladigan turli muammolarni, masalan, shaffoflikning yo‘qligi va qaror qabul qiluvchilar tomonidan manipulyatsiya qilinish xavfini bartaraf etishi mumkin. Shu tariqa Investitsiya DAO’lari paydo bo‘ldi va kripto olamida DAO asosidagi investitsiya guruhlari shakllana boshladi. Ular DAO a’zolarining aksariyat qismi manfaatlarini chinakam ifoda etadi.
Ushbu maqolada hozirgi asosiy Investitsiya DAO’lari investitsiya yo‘nalishlariga ko‘ra uch toifaga ajratilib ko‘rib chiqiladi: NFT’ga, birlamchi bozorga va ikkilamchi bozorga yo‘naltirilgan DAO’lar.
NFT’ga yo‘naltirilgan DAO’lar
NFT’lar ommalashib ketgach, ularni yig‘ish va ularga sarmoya kiritish yangi urfga aylandi. Ko‘plab badavlat kripto «kitlari» NFT sotib olishga katta mablag‘ sarflaydi. Boshqa tomondan, yakka investorlar narxi osmon bilan teng ayrim NFT’larni yig‘ish va ularga sarmoya kiritishda qiynaladi. Biroq kraudfanding orqali mablag‘ to‘plagan hamjamiyat a’zolaridan tuzilgan DAO’lar NFT sotib olish imkonini beradi. Ko‘plab DAO’lar aynan NFT’larni birgalikda sotib olish uchun o‘tkazilgan savdolar jarayonida tashkil topgan.
Flamingo DAO
Flamingo — blokcheyn asosidagi yangi aktivlarga sarmoya kiritish imkoniyatlarini o‘rganishga mo‘ljallangan, NFT’ga yo‘naltirilgan DAO. U a’zolarga NFT’ga yo‘naltirilgan investitsiya strategiyalarini ishlab chiqish va amalga oshirish imkonini beradi. A’zolar tomonidan boshqaruv uning asosini tashkil etadi, NFT sotib olishni yengillashtirish uchun esa DApp’lar va ular bilan bog‘liq aqlli shartnomalardan foydalaniladi.
Hozirda Flamingo’ga a’zolik AQSh qonunlarida belgilangan malakali investorlar bilan cheklangan. A’zolar soni ko‘pi bilan 100 nafar bo‘lishi mumkin. A’zolik o‘rni 60 ETH’ga sotiladi; har bir o‘rin Flamingo’da 1% ovoz huquqini va investitsiya daromadidan ulushiga mutanosib ravishda 1% olish huquqini beradi.
Flamingo a’zolari NFT’larni yig‘ish, sotib olish, saqlash yoki qo‘lga kiritish haqida qaror qabul qilishi mumkin. Ular xarid qilish, yig‘ish yoki boshqa yo‘l bilan aktiv sotib olish to‘g‘risida qaror chiqarish uchun pul jamg‘armalarini tuzishi mumkin. Masalan, a’zolar sotib olmoqchi bo‘lgan NFT’lar uchun ovoz beradi. Taklif ma’qullansa, xizmat ko‘rsatuvchilar yoki a’zolar ularni Flamingo nomidan sotib olishi mumkin.
Flamingo hamjamiyatni boshqarish uchun MolochDAO v2 kabi aqlli shartnomalardan foydalanadi. Ularning vazifalariga Flamingo a’zolarining dastlabki badallarini yig‘ish, ovoz berish, ovoz huquqlarini uchinchi tomonlarga topshirish, investitsiyalarni moliyalashtirish va tushumlarni taqsimlash kiradi.
PleasrDAO
PleasrDAO 2021-yil mart oyida Uniswap V3’ning chiqishini nishonlash maqsadida kripto rassomi pplpleasr yaratgan animatsion NFT’ni (x*y=k) kimoshdi savdosida sotib olish uchun tashkil etilgan. Savdodan tushgan mablag‘ xayriya sifatida osiyolik amerikaliklar va Tinch okeani orollari aholisi hamda boshqa ozchilik guruhlariga yo‘naltirilgan.
Kimoshdi savdosida birlashgan 40 dan ortiq a’zo muvaffaqiyatli savdodan so‘ng tarqab ketmadi va aqlli shartnomalar orqali qimmatbaho NFT’larni sotib oluvchi markazlashmagan tashkilotga aylandi. PleasrDAO DAO’dagi egalik huquqini tokenlar ko‘rinishida taqsimlaydi, har bir a’zo esa guruh chatida qatnashish orqali DAO boshqaruvida ishtirok etadi. Jamoaning maqsadlari NFT’larga sarmoya kiritish bilan cheklanmaydi: ular farishta investor va dastlabki bosqichdagi NFT loyihalari uchun inkubator bo‘lishni ham ko‘zlaydi.
Whale DAO
NFT bozorining yirik ishtirokchisi WhaleShark 2020-yil may oyida o‘zining NFT aktivlari bilan ta’minlangan WHALE tokenini chiqardi. WHALE loyihasi daromadi to‘g‘ridan-to‘g‘ri yanada qimmatli NFT aktivlarini jamg‘arishga yo‘naltirildi. Bu kapital qiymatining oshishiga va hamjamiyat faolligiga turtki berdi. Tashkil etilganidan so‘ng hamjamiyat asta-sekin markazlashmagan tizimga o‘tdi, xazinadagi aktivlarni boshqarish esa Whale DAO zimmasiga yuklandi. WHALE jamg‘arma fondidagi NFT aktivlariga Gods Unchained, Sandbox va boshqalar kiradi.
WHALE tokeni egalari WHALE hamjamiyati yaratgan NFT’larni sotib olishi, jamg‘arma fondidan san’at asarlarini ijaraga olishi, WHALE DAO’da ovoz berish va qaror qabul qilishda qatnashishi, WHALE likvidlik mayningida ishtirok etishi hamda WHALE tashkil etgan konferensiyalarda qatnashishi mumkin.
Birlamchi bozorga yo‘naltirilgan DAO’lar
Yakka investorlar uchun birlamchi bozorga bevosita sarmoya kiritish qiyin. Investitsiya DAO’larining paydo bo‘lishi esa ularga bunday imkoniyatni taqdim etdi: hamjamiyat a’zolari DAO shaklida birlashib, birlamchi bozorga sarmoya kiritishi mumkin. Kripto birlamchi bozoriga e’tibor qaratadigan ayrim DAO’lar bu yechim amalda ishlashini ko‘rsatish bilangina cheklanmay, ko‘proq loyihalarni hamjamiyat a’zolari bilan bog‘ladi.
The LAO
2020-yil aprel oyi oxirida ishga tushirilgan The LAO’ning hammuassisi Aaron Wright Vayomingda DAO’larga qonuniy maqom beruvchi, hozirda qabul qilingan Vayoming DAO qonuni loyihasini ishlab chiqdi. The LAO a’zolikni boshqarishga asoslangan bo‘lib, raqamli aktivlardan foydalanadigan loyihalarga sarmoya kiritishni yengillashtirish uchun DApp’lar va tegishli aqlli shartnomalardan foydalanadi.
Hozirda The LAO’ga a’zolik AQSh qonunlariga muvofiq malakali investorlar bilan cheklangan, a’zolar soni ko‘pi bilan 99 nafar bo‘lishi mumkin. Investorlar The LAO’dagi egalik ulushini ifodalovchi “LAO Units”ni har birini 310 ETH’dan sotib olib qo‘shilishi mumkin. Bu a’zolarga The LAO’da 0,9% ovoz huquqini va investitsiya daromadining 0,9% ini olish huquqini beradi. Har bir a’zo ko‘pi bilan 9 ta LAO Unit sotib olishi mumkin.
The LAO’ning dastlabki xizmat ko‘rsatuvchisi OpenLaw MolochDAO bilan hamkorlikda MolochDAO V2 aqlli shartnomasini ishlab chiqdi. OpenLaw — huquqiy kelishuvlarni amalga oshirishda aqlli shartnomalardan foydalanadigan loyiha bo‘lib, har kimga Ethereum asosidagi aqlli shartnomalardan foydalanish va ularni ishga tushirish orqali shartnomaviy majburiyatlarni boshqarishning qulay usulini taqdim etadi. MolochDAO V2 boshqaruv modeli va o‘yinlar nazariyasiga asoslangan dizaynga ega. U ovozlar og‘irligi hisobga olinadigan, ko‘p imzoli aqlli shartnoma bo‘lib, unda “g‘azab bilan chiqish” deb ataladigan mexanizm mavjud. A’zolar The LAO faoliyati yoki boshqaruvidan norozi bo‘lsa, istalgan vaqtda bu mexanizm orqali chiqib ketishi mumkin.
MetaCartel
MetaCartel hamjamiyati 2018-yil sentabridan beri faoliyat yuritib keladi. 2019-yil 5-iyun kuni MetaCartel DAO’ning aqlli shartnomasi Ethereum asosiy tarmog‘iga rasman joylashtirildi. Dastlabki qo‘llab-quvvatlovchilari orasida Matic Network (hozirgi Polygon), NuCypher, Gnosis va The Graph, shuningdek, o‘ndan ortiq yakka investor bor edi. MetaCartel DAO 2019-yil iyul oyida ishga tushdi va hozirda unda 80 nafardan ortiq DAO ishtirokchisi hamda 800 nafardan ortiq hamjamiyat a’zosi bor.
MetaCartel Ventures (MCV) — MetaCartel DAO’ning foyda olishni ko‘zlovchi investitsiya va yuridik tashkiloti bo‘lib, markazlashmagan ilovalarning dastlabki bosqichlariga sarmoya kiritadi. MetaCartel’ga a’zo bo‘lish uchun MCV’ning ichki a’zolari qo‘llab-quvvatlashi va baholashi, shuningdek, zanjirda taklif kiritilib, ovoz berilishi kerak.
MetaCartel DAO’da a’zolikning uchta asosiy toifasi mavjud. Birinchi toifa — malakali investor maqomiga ega bo‘lmagan a’zolarni o‘z ichiga oluvchi “Mages”. Ikkinchi toifa — malakali investor a’zolardan iborat “Goblins”. Uchinchi toifa — DAO’dagi faoliyat vakillari bo‘lgan “Summoners”; ular Mages’ni tasdiqlash, huquqiy nazorat va yo‘l-yo‘riq ko‘rsatish, moliya hamda muvofiqlashtirish xizmatlari uchun mas’ul. Ta’kidlash joizki, faoliyat vakillari albatta a’zo bo‘lishi shart emas.
“Kod — qonun” deb hisoblaydigan ko‘plab DAO’lardan farqli o‘laroq, MCV huquqiy tizimdan voz kechmagan. A’zolikdan chiqish bilan bog‘liq nizolarni yaxshiroq hal etish uchun MCV DAO a’zolari o‘rtasida ixtiyoriy va qonuniy kuchga ega kelishuv bo‘lgan Grimoire huquqiy tizimini qabul qilgan. Bundan tashqari, MCV zanjir ichidagi boshqaruv uchun OpenLaw va MolochDAO ishlab chiqqan MolochDAO v2 aqlli shartnomasidan foydalanadi. Bu shartnoma a’zolikdan chiqish jarayoniga moslashuvchanlik va erkinlik beradi, shuning uchun MCV a’zolari DAO’dagi ulushiga mutanosib shaxsiy aktivlarini darhol olishi mumkin. MCV mablag‘ yig‘ish va aktivlarni boshqarishni zanjirda amalga oshirsa-da, ko‘plab qarorlar guruh chatlari, videokonferensiyalar va yuzma-yuz uchrashuvlar kabi zanjirdan tashqari hamjamiyat aloqa kanallari orqali muvofiqlashtiriladi. Bu zanjirda takliflar kiritilishidan avval a’zolar o‘rtasida muayyan kelishuvga erishish imkonini beradi.
Ikkilamchi bozorga yo‘naltirilgan DAO’lar
Loyihalarni dastlabki bosqichda moliyalashtirishga bevosita jalb qilingan ayrim Investitsiya DAO’laridan tashqari, DeFi sohasidagi turli loyihalarda investitsiya imkoniyatlarini o‘rganish, likvidlik taqdim etish va daromad olish uchun DAO sifatida mablag‘ yig‘ib, hamjamiyat a’zolarining ovoziga muvofiq ish tutadigan DAO’lar ham bor.
AladdinDAO
2021-yil iyun oyida ishga tushirilgan AladdinDAO — kripto investitsiyalarini venchur kapitali shaklidan ommaning jamoaviy qiymat kashf etish orqali donoligini birlashtiradigan shaklga o‘zgartirishni maqsad qilgan markazlashmagan tarmoq.
AladdinDAO’ning asosini “Boule qo‘mitasi” tashkil etadi. Dastlabki Boule a’zolarini Genesis a’zolari tavsiya qiladi va DAO saylaydi. AladdinDAO asoschilari qatoriga Polychain, DCG, 1kx, Multicoin Capital, CMS, Nascent va Alameda va boshqalar kiradi. Boshqa Boule a’zolarining 80 foizini dastlabki ovchilar, 20 foizini esa hamjamiyat bevosita nomzod qilib ko‘rsatadi; so‘ng ular markazlashmagan boshqaruv jarayoni orqali AladdinDAO hamjamiyati tomonidan saylanadi.
AladdinDAO doim iste’dodli insonlarni izlaydi va jamoasiga jalb qiladi. Boule a’zolari ovoz berib, yuqori sifatli DeFi loyihalarini aniqlaydi, tahlil qiladi va hamjamiyatga taqdim etadi, ishtiroki uchun esa AladdinDAO tokenlarini oladi. Ushbu mexanizm DeFi mutaxassislarini mas’uliyat bilan ovoz berishga undash uchun ishlab chiqilgan: ular yuqori natija ko‘rsatayotgan loyihalarni qo‘llab-quvvatlab, sust natija ko‘rsatayotgan loyihalarga qarshi ovoz bergani uchun mukofotlanadi.
Force DAO
Force DAO — DeFi sohasidagi miqdoriy tahlilga asoslangan xedj-fond. Bu Ethereum va Polygon tarmoqlarida likvidlik mayningi orqali rag‘bat va mukofotlar yaratishga mo‘ljallangan DeFi investitsiya strategiyalari DAO’si bo‘lib, hamjamiyat taklif qilgan strategiyaga amal qiladi.
Force DAO boshqaruv tokeni egalari takliflar kiritishi va ovoz berishni boshlashi mumkin. Force DAO tashkilotni boshqarish uchun token egalariga asos bo‘lishi maqsadida Aragon (DAO yechimlarini taqdim etuvchi provayder) shablonidan foydalanadi. Biroq Ethereum’da zanjir ichidagi boshqaruvni yuritish uchun gaz narxi yuqori bo‘lgani sababli, hozircha Snapshot sahifasida ovoz berish mumkin. Token egalari forumda so‘rov yuborishi mumkin; kerakli 40 ta ovoz to‘plangach, u taklifga aylanadi.
Xulosa
Yuqoridagilardan ko‘rinib turibdiki, so‘nggi bir necha yilda Investitsiya DAO’lari tobora tezroq rivojlandi va DAO orqali sarmoya kiritish uchun ko‘plab hamjamiyatlar paydo bo‘ldi. Bundan tashqari, NFT’ga sarmoya kiritishga e’tibor qaratgan DAO’lar jadal rivojlandi. Quyida yuqorida tanishtirilgan DAO’larning chiqish mexanizmi, investitsiya yo‘nalishi, boshqaruv mexanizmi va boshqa jihatlari bo‘yicha yakuniy jadval keltirilgan.
Ko‘pchilik Investitsiya DAO’larida qo‘llanadigan model hanuz mablag‘ jamg‘armasini shakllantirish va keyin mablag‘ni qanday investitsiya qilishni a’zolarning ovozi bilan hal etishga asoslangan. Biroq DAO’lar a’zolikka qo‘yiladigan talablar va boshqaruv mexanizmlari bo‘yicha farq qiladi. Bundan tashqari, hamma DAO’larda ham boshqaruv tokenlari mavjud emas. A’zolik talablari qat’iyroq bo‘lgan ayrim DAO’lar tokenlarsiz ham hamjamiyat a’zolarining ishtirokini ta’minlay oladi. Talablari yengilroq tashkilotlarda esa token egalarini a’zo sifatida jalb etish hamjamiyatning kengayishi va o‘sishini osonlashtiradi.
Yolg‘iz safar tez kechadi, jamoa bo‘lib esa uzoqqa boriladi. Kelajakda Investitsiya DAO’lari oddiy investorlarga tobora ko‘proq imkoniyatlar taqdim etishini, kripto-venchur kapitaliga yangicha yondashuv olib kirishini va hatto an’anaviy investitsiya sanoatiga tubdan ta’sir ko‘rsatishini kuzatish juda qiziqarli bo‘ladi.
Ogohlantirish: Ushbu tadqiqot faqat ma’lumot berish maqsadida tayyorlangan. U investitsiya maslahati yoki biror investitsiyani sotib olish yoxud sotish bo‘yicha tavsiya hisoblanmaydi va investitsiya qarorining maqsadga muvofiqligini baholashda undan foydalanmaslik kerak.
🐦 @chestersigned
📅 2022-yil 10-iyun
Havolalar:
https://www.flamingodao.xyz/
https://pleasr.org/
https://www.whale.me/
https://www.thelao.io/
https://metacartel.xyz/
https://www.aladdin.club/zh
https://www.forcedao.com/