Quyida hozirgacha eng mashhur kriptovalyuta birjalari inqirozlarining ayrimlari ro‘yxati keltirilgan

Mt. Gox

Mt. Gox 2010–2014-yillarda faoliyat yuritgan kriptovalyuta birjasi edi. Bir paytlar u barcha Bitcoin tranzaksiyalarining 70 foizdan ortig‘ini tashkil qilgan. 2014-yilda Mt. Gox xakerlik hujumiga uchradi va minglab bitkoinlar o‘g‘irlandi; ko‘p o‘tmay kompaniya bankrotlik haqida ariza berdi. 2021-yil oxirida kreditorlar va Tokio tuman sudi Mt. Gox’ni qayta tiklash rejasi bo‘yicha kelishuvga erishib, yetti yarim yillik huquqiy kurashga yakun yasadi.

Bitfinex

Gonkongda joylashgan Bitfinex kriptovalyuta birjasida 2016-yilda yuz bergan xavfsizlik buzilishi kriptovalyuta sanoatini larzaga solgan yana bir voqea bo‘ldi. O‘sha paytda birja bozor kapitallashuvi bo‘yicha eng yirik kripto savdo platformalaridan biri edi. 2016-yil 2-avgust kuni platformaga dahshatli kiberhujum uyushtirildi va noma’lum xakerlar o‘sha paytda taxminan $72 millionga (bugungi narxlarda $3.2 milliardga) teng bo‘lgan 119,756 BTCni o‘g‘irlashdi. Hujumdan so‘ng kompaniya huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan birgalikda zudlik bilan tekshiruv boshladi. Bundan tashqari, o‘g‘irlangan mablag‘ni qaytarishga yordam beradigan ma’lumot berganlarga $3.5 million mukofot ham taklif qilindi. Biroq, o‘g‘irlangan mablag‘larning faqat kichik bir qismi hozirgacha qaytarilgan. Bu voqeadan beri Bitfinex xavfsizligini yaxshiladi va bir nechta himoya choralarini joriy qildi. Birja butun dunyodagi foydalanuvchilarga kripto savdo platformasini taqdim etishda davom etmoqda va savdo hajmi bo‘yicha eng yirik o‘nta birja qatoriga kiradi.

QuadrigaCX

Quadriga muvaffaqiyatsizligi kriptovalyuta birjalarida ma’muriy boshqaruvning sustligi qanday falokatlarga olib kelishi mumkinligining yana bir e’tiborga molik misolidir. 2013-yilda Quadriga Fintech Solutions tomonidan tashkil etilgan QuadrigaCX o‘sha paytda Kanadadagi eng yirik kriptovalyuta birjasi edi. Platforma 2019-yilda kutilmaganda faoliyatini to‘xtatdi va majburiyatlari 215.7 million CAD, aktivlari esa 28 million CAD bo‘lgan holda bankrotlik to‘g‘risida ariza berdi. Kompaniya mijozlar mablag‘lari saqlanadigan sovuq hamyonga kirish imkonini beruvchi maxfiy kalitlarni yo‘qotganini ma’lum qildi. Holat tekshirilgach, kompaniyada platforma va foydalanuvchilar mablag‘lari ustidan nazorat hamda kuzatuv jiddiy darajada yetishmagani ma’lum bo‘ldi. Kompaniya tasarrufidagi barcha pulni faqat bir kishi — QuadrigaCX asoschisi va bosh direktori Gerald Cotten nazorat qilgan. Ko‘pchilik markazlashgan kriptovalyuta birjalaridan farqli o‘laroq, QuadrigaCXning bank hisob raqami yoki buxgalteriya tizimi bo‘lmagan. Butun faoliyat Cottenning shifrlangan noutbuki orqali yuritilgan. Ontario Qimmatli qog‘ozlar komissiyasining (OSC) keyingi tekshiruvlari Cotten mijozlarning pullarini boshqa mijozlarga to‘lash uchun ishlatganini aniqladi, bu esa birja Ponzi sxemasi bo‘lganini isbotladi. Bundan tashqari, Cotten bu pullarni savdodagi zararlarini qoplash va dabdabali turmush tarzini moliyalashtirish uchun ham ishlatgan.

Cryptopia

Cryptopia Yangi Zelandiyada joylashgan kriptovalyuta birjasi bo‘lib, 2019-yil yanvarida xavfsizlik buzilishiga duch keldi va natijada millionlab dollar qiymatidagi kriptoaktivlar yo‘qotildi. Platforma 2014-yildan beri faoliyat yuritib, yillar davomida mustahkam obro‘ qozongan edi. Shu bois bu buzilish butun kripto hamjamiyati uchun kutilmagan zarba bo‘ldi va hatto ishonchli birjalar ham xakerlar hujumiga ojiz bo‘lishi mumkinligi haqida barchani o‘ylantirdi. Keyingi tekshiruvlar buzilish nihoyatda murakkab va puxta rejalashtirilgan xakerlik amaliyoti oqibati ekanini ko‘rsatdi. Xakerlar Cryptopia hamyonlariga kirishga muvaffaq bo‘lib, katta miqdordagi kriptoaktivlarni o‘g‘irlashdi. Ethereum tarmog‘idagi ma’lumotlar dastlab xakerlar Cryptopia’ning ikkita asosiy hamyoniga kirganini ko‘rsatdi. Shundan so‘ng ular platformadagi 76,000 dan ortiq boshqa ikkilamchi hamyonga hujum qilishdi. Biroq, bir necha bor tekshiruv o‘tkazilganiga qaramay, xakerlar kimligi hanuz noma’lum. Bir nechta hisobotda o‘g‘irlangan kriptoaktivlar qiymati taxminan $16 milliondan $23 milliongacha ekani aytiladi. Ko‘pchilik Cryptopia aslida xakerlar hujumiga uchramagan, balki chiqib ketish firibgarligini amalga oshirgan deb ham hisoblaydi. Hujumdan so‘ng birja faoliyatini to‘xtatishga va bankrotlik to‘g‘risida ariza berishga majbur bo‘ldi.

FTX

FTX 2022-yil noyabr oyi boshida CoinDesk nashrining FTX bilan bog‘liq Alameda Research savdo firmasining moliyaviy yelkasi va to‘lovga qobiliyati borasidagi ehtimoliy muammolarni yoritgan xabaridan so‘ng qulab tushdi. FTXning qulashi beqaror kripto bozorini larzaga soldi: o‘sha paytda bozor milliardlab dollar yo‘qotib, qiymati $1 trilliondan pastga tushdi. 2022-yil noyabrida FTX likvidlik inqiroziga duch kelib, moliyaviy yordam izlay boshladi; raqobatchi Binance kompaniyaning ayrim qismlarini sotib olishni ko‘rib chiqdi, ammo tez orada bu rejadan qaytdi. 2022-yil 11-noyabrga kelib, FTX bosh direktori lavozimidan ketdi va kompaniya bankrotlik to‘g‘risida ariza berdi. Keyingi soatlarda FTXda ehtimoliy xakerlik hujumi yuz berib, yuzlab million dollar qiymatidagi tokenlar o‘g‘irlandi. FTX asoschisi va sobiq bosh direktori Sam Bankman-Fried Bagama orollarida hibsga olindi va dekabr oyi oxirida AQShga ekstraditsiya qilindi. U 2023-yil 3-yanvarda barcha jinoiy ayblovlar bo‘yicha o‘zini aybsiz deb topishini bildirdi.