Cryptocurrency යනු කුමක්ද?
Cryptocurrency යනු ඇත්තටම ඩිජිටල් මුදල් වර්ගයකි. නමුත් ඕනෑම රටක කිසියම් රජයකින් හෝ මූල්ය අධිකාරියකින් එය නිකුත් කරන්නේ හෝ සහතික කරන්නේ නැතිව, Cryptocurrency නිකුත් කරන්නේ Blockchain ව්යාපෘතියේ නිර්මාණකරුවන් විසිනි.
සමහර විට මෙම පුද්ගලයන් අනන්යතාවක් නොමැතිව සිටිය හැකිය. කේත ටිකක් ලියලා බොහෝ cryptocurrency නිර්මාණය කළ හැක. නමුත් cryptocurrency වල වටිනාකම පවතින්නේ එය ප්රජාව විසින් පුළුල් ලෙස පිළිගනු ලැබීම සහ භාවිතයට ගැණීම මතයි. බැංකු හෝ අපට fiat මුදල් වෙනුවට මෙම කාසි තබාගත හැකි වෙනත් විශ්වාසනීය සංවිධාන වලින් ඒවා සහතික කරන්නේ නැත.
මෙම ගැටලුව Memecoins හෝ වංචනික (scam) කාසි වෙත යොමු කරයි; ඒවා නිසා බොහෝ අය මුදල් අහිමි වන්නේ ඔවුන්ට කිසිම කෙනෙකුට විකිණිය නොහැකි නිසාය. එය ක්රිප්ටෝකරන්සි සඳහා බොහෝ නරක කීර්තිනාමයන් ඇති කරයි.
ක්රිප්ටෝකරන්සි ක්රියා කරන්නේ කෙසේද?
ක්රිප්ටෝකරන්සි මඟින් බ්ලොක්චේන් (blockchain) පදනම් කරයි. එය බෙදාහැරුණු මහජන ගිණුම් ලේජරයක් (distributed public ledger) වන අතර, සියලුම ගනුදෙනු සටහන් කරන්නේ මුදල් හිමියන් විසින් යාවත්කාලීන කර තබාගෙන තිබීමෙනි.
ක්රිප්ටෝකරන්සි ඒකක මින් කිරීම (mining) ලෙස හඳුන්වන ක්රියාවලියක් මගින් නිර්මාණය වේ. එයට ඇතුළත් වන්නේ කාසි ලබාගැනීමට ඉවහල් වන සංකීර්ණ ගණිතමය ප්රශ්න විසඳීමට පරිගණක බලය (computer power) භාවිත කිරීමයි. පරිශීලකයන්ට භාණ්ඩාගාරකරුවන්ගෙන් (brokers) හරහා මුදල් මිලදී ගත හැකි අතර, එය ක්රිප්ටෝග්රැෆික් (cryptographic) වොලට් වල ගබඩා කර අවශ්ය පරිදි වියදම් කළ හැක.
ඔබ ක්රිප්ටෝකරන්සි හිමි කරගෙන සිටිනවා නම් ඔබට කිසිදු ස්පර්ශ කළ හැකි දේක් (tangible) හිමි නොවේ. ඔබ සතුව ඇත්තේ විශ්වාසනීය තුන්වන පාර්ශවයක සහාය නැතිව එක් පුද්ගලයෙකුගෙන් තවත් පුද්ගලයෙකුට වාර්තාවක් (record) හෝ මිනුම් ඒකකයක් (unit of measurement) මාරු කිරීමට හැකියාව දෙන යතුරක් (key) පමණි.
ක්රිප්ටෝකරන්සි වර්ග
ක්රිප්ටෝ කාසි (Crypto Coins) එදිරිව ටෝකන් (Tokens)
දැනට වෙළඳපොළේ ක්රිප්ටෝකරන්සි ආසන්න වශයෙන් 2,000ක් පවතී; ඒ අතර කාසි (Coin) සහ ටෝකන් (Token) දෙකම ඇතුළත් වේ. Coin ද වෙනත් බ්ලොක්චේන් වේදිකාවක් මත නිර්මාණය කර සංවර්ධනය කළ, ස්වාධීනව ක්රියා කරන ක්රිප්ටෝකරන්සියේ එක් ආකාරයකි. ගෙවීම් (payment), මූල්ය (finance), ආරක්ෂාව (security), යෙදුම් සංවර්ධනය (application development) වැනි ගැටලු විසඳීමේ අරමුණින් Coin උපත ලැබීය…
බිට්කොයින්, ඉතේරියම් (Ethereum), කාර්ඩානෝ (Cardano), ස්ටෙලර් (Stellar), NEO, ලයිට්කොයින් (Litecoin), IOTA වැනි මේ දක්වා පවතින වෙළඳපොළේ සාමාන්ය කාසි (Coins) කිහිපයක්.
ටෝකන් ද ක්රිප්ටෝකරන්සි වන අතර සාමාන්යයෙන් ICO (Initial Coin Offering) ව්යාපෘති වලින් නිකුත් කරනු ලැබේ. ටෝකන් නිර්මාණය කෙරෙන්නේ යම් Coin බ්ලොක්චේන් වේදිකාවක් මතයි; අප දකින්නේ බොහෝ මුල් ටෝකන් ERC-20 ප්රමිතිකරණය අනුව ඉතේරියම්ගේ බ්ලොක්චේන් භාවිත කරන බවයි. ඊට අමතරව, සමහර ටෝකන් WAVES, NEO, ICON සහ තවත් සමහර අවස්ථාවල බිට්කොයින් ද භාවිත කරයි.
Altcoins යනු මොනවාද?
Altcoin යනු Alt සහ Coin යන වචන දෙකේ සංයෝජනයකි. මෙහිදී, Alt යන්නෙන් අදහස් වන්නේ විකල්ප ආකාරයක් (alternative form) වන අතර, Coin යන්නෙන් අදහස් වන්නේ මුදල් (money) යන්නයි. එසේ එක්වූ Altcoin යන්නෙන් විකල්ප මුදල් ආකාරයක් අදහස් වේ. විකල්ප ලෙස භාවිත කරන මුදල් වර්ගය වන්නේ ඩිජිටල් මුදලක් වන Bitcoin වේ.
සරලව කියනවා නම්, Altcoins යනු Bitcoinට පසුව උපන් ඩිජිටල් මුදල් වර්ගයි. බොහෝ Altcoins Bitcoin සිට සංකේතනය (encrypted) කර ඇත. Altcoin වර්ගය අනුව එක් එක් වර්ගය වෙනස් අරමුණු සඳහා හැසිරවී/භාවිත කරනු ලැබේ.
ක්රිප්ටෝකරන්සියේ වාසි සහ අවාසි
ක්රිප්ටෝකරන්සිවල වාසි සහ අවාසි කිහිපයක් පහත පරිදි වේ.
වාසි
ක්රිප්ටෝකරන්සි නව, විසංයෝජිත (decentralized) මුදල් ආදර්ශයක් නියෝජනය කරයි. විශ්වාසය තහවුරු කිරීමට සහ පාර්ශව දෙකක් අතර ගනුදෙනු නීරීක්ෂණය කිරීමට බැංකු සහ මූල්ය ආයතන වැනි කේන්ද්රගත මැදිහත්කරුවන් අවශ්ය නැත. ඒ නිසා, 2008 වසරේදී එක්සත් ජනපදයේ ආයතන අසාර්ථක වීමෙන් ඇති වූ ගෝලීය අර්බුදයක් වැනි, විශාල බැංකුවක් වැනි එකම අසාර්ථක ලක්ෂයක් (single point of failure) ඇති වීමේ හැකියාවක්, ක්රිප්ටෝකරන්සි මත පදනම් වූ පද්ධතිය ඉවත් කරයි.
ක්රිප්ටෝකරන්සි මඟින් පාර්ශව දෙකක් අතර අරමුදල් සෘජුවම මාරු කිරීම පහසු කිරීමට පොරොන්දු වේ; බැංකුවක් හෝ ක්රෙඩිට් කාඩ් සමාගමක් වැනි විශ්වාසනීය තුන්වන පාර්ශවයක අවශ්යතාවය ඉවත් කරයි. මෙම විසංයෝජිත මාරු කිරීම් පොදු (public) සහ පුද්ගලික (private) යතුරු භාවිතයෙන් මෙන්ම “proof of work” (වැඩිදියුණු කිරීමේ සාක්ෂි) හෝ “proof of stake” (තැන්පත් මත සාක්ෂි) වැනි විවිධ උත්සාහක ක්රම (incentive systems) මගින් ආරක්ෂා වේ.
ගනුදෙනු කරන පාර්ශව දෙකක් අතර ක්රිප්ටෝකරන්සි මාරු කිරීම සාම්ප්රදායික මුදල් මාරු කිරීමට වඩා වේගවත් වන්නේ ඒවා තුන්වන පාර්ශව මැදිහත්කරුවන් භාවිත නොකරන නිසාය. Flash loans (ක්ෂණික ණය) යනු විසංයෝජිත මූල්ය (decentralized finance) තුළ එවැනි විසංයෝජිත මාරු කිරීම් සඳහා හොඳ උදාහරණයකි. මෙම ණය කිසිදු ඇපයක් (collateral) භාවිත නොකර සැකසෙන අතර තත්පර කිහිපයකින් සම්පූර්ණ කර වෙළඳාම සඳහා යොදා ගත හැක.
ක්රිප්ටෝකරන්සි ආයෝජන ලාභදායී විය හැක. පසුගිය දශකය තුළ ක්රිප්ටෝකරන්සි වෙළඳපොළවල වටිනාකම අතිශය වේගයෙන් ඉහළ ගොස්, එක් අවස්ථාවකදී ආසන්න වශයෙන් ඩොලර් ට්රිලියන 2ක් දක්වා ළඟා විය. 2021 දෙසැම්බර් 20 වන විට බිට්කොයින් ක්රිප්ටෝ වෙළඳපොළවල ඩොලර් බිලියන 862කට වඩා වටිනා විය.
අවාසි
ක්රිප්ටෝකරන්සි තමා නොහඳුනන (anonymous) ගනුදෙනු ආකාරයක් බව කියා සිටියත්, ඇත්තටම ඒවා අර්ධ වශයෙන් පමණක් නොහඳුනන (pseudonymous) වෙයි. එමඟින් ඩිජිටල් හෝඩුවාවක් ඉතිරි වන අතර එය FBI වැනි ආයතන විසින් විග්රහ කර ගත හැක. එමඟින් රජයන් හෝ ෆෙඩරල් බලධාරීන් සාමාන්ය පුරවැසියන්ගේ මූල්ය ගනුදෙනු නිරීක්ෂණය කිරීමේ දොරටුව විවෘත වේ.
අපරාධකරුවන් අතර මුදල් විශුද්ධිකරණය සහ නීතිවිරෝධී මිලදීගැනීම් වැනි අයහපත් ක්රියා සඳහා උපකරණයක් ලෙස ක්රිප්ටෝකරන්සි ජනප්රිය වී ඇත. අඳුරු වෙබ් එකේ මත්ද්රව්ය වෙළඳපොළක් පවත්වාගෙන ගිය Dread Pirate Robertsගේ සිද්ධිය දන්නා කරුණකි. රැන්සම්වෙයාර් ප්රහාර ක්රියාවට දමන්නට භාවිත කරන හැකර්වරුන් අතරද ක්රිප්ටෝකරන්සි ජනප්රිය වී ඇත.
සංකල්පීයව, ක්රිප්ටෝකරන්සි විසංයෝජිත (decentralized) විය යුතුය; එහි වස්තුව බ්ලොක්චේන් එකක් මගින් බොහෝ පාර්ශව අතර බෙදී යන බවයි. නමුත් ප්රායෝගිකව, හිමිකම ඉතා දැඩි ලෙස සංකේන්ද්රණය වී ඇත. උදාහරණයක් ලෙස, MIT අධ්යයනයක් පෙන්වූයේ බිට්කොයින්ගේ වටිනාකම ඉහළ යාමෙන් එන විශාල අගයෙන් ආසන්න වශයෙන් සියයට 45ක් පමණක් අයත් වූයේ ආයෝජකයින් 11,000කට පමණක් බවයි.
පරිගණකයක් සහ අන්තර්ජාල සම්බන්ධතාවයක් ඇති ඕනෑම අයෙකුට ඒවා කැණීම (mining) කළ හැක. නමුත් ජනප්රිය ක්රිප්ටෝකරන්සි කැණීම සඳහා විශාල විදුලි බලයක් අවශ්ය වන අතර, සමහර විට සම්පූර්ණ රටවල් පරිභෝජනය කරන තරම් විදුලියක් ද විය හැක. බලශක්ති වියදම් ඉහළ නිසා සහ කර්මාන්තයේ අනපේක්ෂිතභාවය නිසා කැණීම විශාල සමාගම් අතර සංකේන්ද්රණය වී ඇත; ඒවායේ ආදායම් බිලියන ගණනින්. MIT අධ්යයනයකට අනුව, කැණීමේ ධාරිතාවයෙන් දසපහක් (ten percent) කොටස හිමි වන්නේ කැණීම කරන්නන්ගෙන් දසපහක් (ten percent) පමණටයි.
ක්රිප්ටෝකරන්සි බ්ලොක්චේන් ඉතා ආරක්ෂිත වුවත්, හුවමාරු (exchanges) සහ වොලට් (wallets) වැනි අනෙකුත් ක්රිප්ටෝ ගබඩා ස්ථාන අත්පත් කර ගැනීමට (compromised) හැකිය. වසර ගණනාවක් පුරා බොහෝ ක්රිප්ටෝ හුවමාරු සහ වොලට් හැක් කර ඇත; සමහර අවස්ථාවල “coins” මිලියන ගණනක් සොරකම් කර තිබේ.
නිගමනය
වෙළඳපොළ අවබෝධ කර ගැනීම වෙළෙන්දෙකු ලෙස සාර්ථක වීමේ පළමු පියවරයි. වෙළඳ අවස්ථාවලින් ප්රයෝජන ගැනීමට, ඔබට ප්රධාන සංකල්ප පිළිබඳ ස්ථිර අවබෝධයක් තිබිය යුතුය. HotQA විසින් ක්රිප්ටෝ වෙළඳපොළ පිළිබඳ මූලික සිට උසස් දැනුම ද, මෙන්ම නවතම වෙළඳපොළ පුවත් ද සපයමින්, මෙම විභව වෙළඳපොළ තුළ ලාභදායී වෙළෙන්දෙකු වීමට සහ තවත් දැනුමක් ලබා ගැනීමට ඔබට උපකාර කර ඇත.
වියාචනය: මෙය ආයෝජන උපදෙස් නොවේ; ලිපිය තොරතුරු සහ බෙදාහැරීමේ අරමුණු සඳහා පමණි.