Duże kolekcje NFT doświadczają znacznych spadków cen. Bored Ape Yacht Club ostatnio spadł o ponad 80% od swoich szczytowych wartości w kategoriach Ethereum. Mimo to rynek NFT nadal jest zdominowany przez te duże kolekcje – zwykle „PFP” (zdjęcia profilowe), których możesz używać jako zdjęcia profilowego w mediach społecznościowych. Stanowią one około dwóch trzecich wielkości rynku.
Zdecydowana większość tych kolekcji ma wspólną cechę. Ich podstawowe obrazy są, przynajmniej częściowo, generowane komputerowo. Na przykład, każdy Bored Ape jest generowany losowo z wyboru 170 unikalnych cech, takich jak kapelusze, koszule lub tło. Znacząca rola komputera w tworzeniu sztuki zasługuje na szczególną uwagę.
Istniejące wytyczne dotyczące własności intelektualnej sugerują, że obrazy powiązane z popularnymi kolekcjami NFT mogą nie być chronione prawem autorskim. W takim scenariuszu każdy mógłby swobodnie korzystać z tych obrazów, co uniemożliwiłoby zarówno firmom stojącym za tymi kolekcjami, jak i posiadaczom NFT podjęcie jakichkolwiek działań.
Dowiedz się więcej o najpopularniejszych kolekcjach w tym artykule: 3 najlepsze projekty NFT, o których powinieneś wiedzieć
Historia prawa autorskiego
Przed wynalezieniem prasy drukarskiej w XV wieku kopiowanie było trudnym zadaniem. Wymagało dużego nakładu pracy, dlatego obawy dotyczące nieautoryzowanych duplikatów nie były warte większej uwagi.
Zautomatyzowane drukowanie umożliwiło łatwe tworzenie identycznych kopii. Przepisy musiały zareagować, ponieważ nagle osoby posiadające prasę drukarską były w stanie łatwo produkować kopie. Przepisy te miały na celu przyznanie praw autorskich – „prawa do kopiowania” – wyłącznie autorom na określony okres po opublikowaniu dzieła. Głównym celem było zagwarantowanie, że autorzy są odpowiednio wynagradzani za swoje twórcze wysiłki, ponieważ artyści również muszą się utrzymać.
Tylko ludzie są uprzywilejowani
Zwierzęta nie potrzebują pieniędzy, aby przeżyć. W 2011 roku makak w Indonezji ukradł aparat i zrobił sobie kilka selfie. Właścicielowi aparatu udało się odzyskać zdjęcia i opublikować je w książce.
Organizacja People for the Ethical Treatment of Animals (PETA) wniosła pozew, twierdząc, że publikując zdjęcia, fotograf naruszył prawa małp.
Sąd USA orzekł, że zwierzęta nie mogą posiadać praw autorskich, ponieważ prawo to przysługuje wyłącznie ludziom. Jednak ponieważ fotograf nie wykonał zdjęć samodzielnie, nie posiada ich również. Zdjęcia są uważane za znajdujące się w domenie publicznej i dostępne do użytku przez każdego.
Ta sama zasada powinna obowiązywać w przypadku dzieł generowanych komputerowo, ponieważ komputery również nie potrzebują pieniędzy, aby przetrwać.
Jednak pomimo szybkiego rozwoju w tej dziedzinie, nadal praktycznie niemożliwe jest wygenerowanie dzieła przez komputer bez udziału człowieka. Wkład człowieka zazwyczaj polega na napisaniu instrukcji, wybraniu danych wejściowych lub ustaleniu reguł rządzących oprogramowaniem tworzącym dzieło. Czy ludzie wykonujący takie czynności są właścicielami wygenerowanych dzieł?
Biuro ds. praw autorskich Stanów Zjednoczonych
Według amerykańskiego organu nadzorującego rejestrację praw autorskich i udzielającego wskazówek dotyczących praw autorskich, ustalenie, czy dzieło kwalifikuje się do ochrony praw autorskich, powinno rozpocząć się od pytania, czy komputer jedynie wspomagał lub aktywnie wykonywał artystyczną ekspresję twórczą. Urząd ds. Praw Autorskich wyjaśnia, że jeśli oprogramowanie otrzymuje wyłącznie instrukcje tekstowe od człowieka, ostateczne dzieło nie jest chronione, tak samo jak udzielenie instrukcji artyście nie czyni Cię właścicielem praw autorskich do takiego dzieła.
Biuro ds. praw autorskich USA twierdzi, że nie można chronić praw autorskich do obrazów Midjourney generowanych przez sztuczną inteligencję https://t.co/NcGT7O2WWZ pic.twitter.com/wEzHj1utwz
— The Verge (@verge) 23 lutego 2023 r.
Z drugiej strony, jeśli człowiek w sposób twórczy zmodyfikuje lub zaaranżuje wygenerowane dzieło w takim stopniu, że zmiany te spełniają standardy ochrony praw autorskich, dzieło może kwalifikować się do ochrony.
Komisja Europejska
UE podziela podobną perspektywę, jak pokazuje raport Komisji Europejskiej. Raport dzieli proces tworzenia dzieł generowanych przez AI na trzy etapy:
Faza koncepcyjna: wybierane jest oprogramowanie i dane wejściowe, podejmowane są decyzje projektowe.
Faza realizacji: plan i zebrane dane zostają przekształcone w wersję roboczą, np. wygenerowany tekst lub obraz.
Faza redagowania: przetwarzanie szkicu poprzez formatowanie i edycję.
Komisja Europejska uważa, że obecność wyborów twórczych dokonanych przez człowieka zarówno na etapie koncepcji, jak i na etapie redagowania, jest wystarczająca do objęcia takiego dzieła ochroną prawnoautorską.
Czy znudzone małpy są uprzywilejowane?
Powyższe wytyczne wskazują, że Bored Apes są chronione prawem autorskim tylko wtedy, gdy Yuga Labs, firma stojąca za kolekcją Bored Apes Yacht Club, wprowadziła kreatywne zmiany do obrazów wygenerowanych komputerowo przed ich sprzedażą.
W dobrze znanej sprawie Yuga Labs v Ryder Ripps, Yuga Labs wniosła pozew przeciwko artyście Ryderowi Rippsowi, który stworzył kolekcję NFT zatytułowaną RR/BAYC, wykorzystując oryginalne obrazy Bored Apes. Mimo że Yuga Labs argumentowała naruszenie praw autorskich na wielu podstawach, w swoim 44-stronicowym pozwie nie wspomniała ani razu o naruszeniu praw autorskich.
Sugeruje to, że Yuga Labs nie chciało poruszać tej kwestii, ponieważ negatywna, wiążąca decyzja sądu mogłaby mieć poważny wpływ na wartość windykacji.
Przyszłość dużych kolekcji NFT
Brak ochrony praw autorskich dla tych kolekcji mógłby znacząco wpłynąć na ich wartość. Posiadacze NFT zachowaliby swój status społeczności, specjalne przywileje dostępu i potencjalne zrzuty powietrzne. Nie mieliby jednak wyłącznych praw do bazowych obrazów.
Posiadacze NFT mogliby nadal tworzyć markę wokół obrazów lub drukować ją na towarach, ale te możliwości byłyby dostępne dla każdego, podobnie jak w przypadku selfie makaków. Brak ochrony praw autorskich dawałby każdemu swobodę korzystania z obrazów jako zdjęcia profilowego, pozostawiając posiadacza NFT i Yuga Labs bezsilnymi wobec interwencji.
Duże kolekcje są nie tylko otoczone niepewnością dotyczącą praw autorskich. Muszą również stawić czoła wyzwaniom regulacyjnym. Europejskie rozporządzenie MiCA, które ma wejść w życie w UE w 2025 r., prawdopodobnie zmusi emitentów dużych kolekcji NFT do złożenia białej księgi i wyjaśnienia, dlaczego tokeny nie kwalifikują się jako papiery wartościowe, właściwemu organowi UE. Jednocześnie emitenci będą musieli przestrzegać zasad dotyczących komunikacji marketingowej i działać w najlepszym interesie posiadaczy tokenów.
Podobnie, U.S. Securities and Exchange Commission pozywa Yuga Labs i inne firmy stojące za dużymi windykacjami za naruszenie przepisów dotyczących papierów wartościowych. Ustalenie, czy takie NFT są klasyfikowane jako papiery wartościowe w USA, jest nadal w toku.
Wszystkie te czynniki mogą potencjalnie wpłynąć – lub już zaczęły wpływać – na wartość dużych kolekcji. Z drugiej strony, może to dać tej technologii szansę na praktyczne wykorzystanie w aktywach świata rzeczywistego i tradycyjnej sztuce, w końcu uświadamiając jej prawdziwe znaczenie.
Dowiedz się więcej o przypadkach użycia niewymienialnych tokenów w poprzednich artykułach: Przewodnik po phygitalach i ich znaczeniu, Ekscytujące przypadki użycia wykraczające poza przedmioty kolekcjonerskie sztuki oraz Niewymienialne tokeny i wirtualne nieruchomości: wszystko, co musisz wiedzieć.
Zastrzeżenie
Należy pamiętać, że kwestie prawne wymienione w tym artykule są uproszczone w celu zwiększenia zrozumienia i nie mają służyć jako porada prawna. Ponadto należy pamiętać, że każdy kraj ma własne prawa, które mogą regulować wszystko, o czym wspomniano powyżej, w inny sposób.