Zrozumienie schematów Ponziego, które stają się coraz bardziej wyrafinowane, pomoże Ci chronić swoje fundusze.
Schemat Ponziego to bardzo stary rodzaj oszustwa, w którym napływ pieniędzy od nowicjuszy opłaca wcześniejszych inwestorów. Działa więc w kółko, przekazując pieniądze od jednego uczestnika do drugiego. Oszustwo zostało nazwane na cześć Charlesa Ponziego, który dokonał oszustwa w latach 20. XX wieku, obiecując inwestorom 40% zwrotu w ciągu trzech miesięcy i kradnąc około 20 mln dolarów od 30 000 uczestników schematu, co dziś odpowiada 207 mln dolarów.
Główną przynętą tego typu oszustw, podobnie jak wielu innych, jest zazwyczaj obietnica ogromnych zysków. Tymczasem oszuści stwarzają pozory rentowności tylko tak długo, jak długo napływa napływ nowych inwestorów. Jednak gdy tylko napływ się kończy lub inwestorzy decydują się wycofać swoje pieniądze, proceder upada, a większość uczestników zostaje z niczym.
Ponieważ potencjalni inwestorzy są bardziej zainteresowani najnowocześniejszymi technologiami, twórcy piramid finansowych zawsze podążają za trendami panującymi we wszystkich branżach. Rozwój rynku kryptowalut czyni go atrakcyjnym zarówno dla inwestorów, jak i tych, którzy chcą go wykorzystać w nieuczciwych celach.
Jak wyglądają scenariusze piramidy finansowej?
Schematy Ponziego zawsze wyglądają mniej więcej tak samo. Atrakcyjna oferta obiecuje wysokie zyski przy minimalnym ryzyku, często w połączeniu z premiami za polecenie nowych inwestorów. Pierwsi inwestorzy zazwyczaj osiągają jakiś zysk, w przeciwieństwie do tych, którzy dołączają na krótko przed upadkiem schematu. Schematy Ponziego i piramidy finansowe mają wiele wspólnego, z tym wyjątkiem, że ten drugi koncentruje się wyłącznie na mechanizmie rekrutacji nowych uczestników, zazwyczaj z wykorzystaniem marketingu wielopoziomowego (MLM). W tym przypadku każdy uczestnik działa jako promotor, rekrutując określoną liczbę nowych członków, którzy wnoszą opłatę za dołączenie do schematu. Opłaty nowych uczestników pokrywają wcześniejsze opłaty. Schemat piramidy finansowej opiera się wyłącznie na drzewie rekrutacyjnym, nie oferując innych możliwości inwestycyjnych.
Chociaż piramidy finansowe również mogą wykorzystywać zasadę MLM, główną różnicą jest to, że zawsze wiążą się z ofertą inwestycyjną. Zazwyczaj obejmuje ona zautomatyzowany handel kryptowalutami, pożyczanie pewnej liczby tokenów lub zakup nowego, „obiecującego” tokena, co sprawia, że oszustwo jest bardziej złożone i trudniejsze do wykrycia. Rzekomo „unikalne” możliwości generowania ogromnych zysków z kryptowalut w krótkim czasie były przynętą w większości oszustw, których organizatorzy zostali oskarżeni w ciągu ostatniego roku.
Trade Coin Club. Zgodnie ze skargą Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC), inwestorzy Trade Coin Club zostali zwabieni fałszywymi obietnicami zysku w wysokości 0,35% dziennie poprzez inwestowanie w bota handlowego. Ich środki zostały wykorzystane na cele osobiste organizatorów oraz na opłacenie globalnej sieci promotorów, którzy pozyskali nowych inwestorów. W międzyczasie Trade Coin Club zebrał ponad 82 000 BTC (równowartość 295 mln dolarów w momencie uruchomienia).
BitConnect. Według strony internetowej Departamentu Sprawiedliwości Stanów Zjednoczonych, kolejny globalny schemat Ponziego zebrał około 2,4 mld dolarów, obiecując lukratywny program pożyczkowy, który miał pozwolić na zarabianie na technologii handlowej. Handel zmiennością miał być obsługiwany przez „BitConnect Trading Bot” i „Volatility Software”. Jednak BitConnect po prostu wypłacił pieniądze późniejszych inwestorów wcześniejszym inwestorom, a program pożyczkowy został nagle zamknięty po roku.
GainBitcoin. Jeden z najbardziej znanych systemów oszustw, które miały miejsce w Indiach w 2022 roku, GainBitcoin, opierał się na marketingu wielopoziomowym (MLM), który wydaje się być ulubioną metodą oszustów, ponieważ pozwala na szybszą ekspansję inwestorów, obiecując nagrody za pozyskanie nowych. Według India Today, wiodący rekruterzy z różnych części świata wabili inwestorów do systemu, który gwarantował miesięczny zwrot w wysokości 10% z 18-miesięcznego depozytu BTC.
Założyciele tej piramidy finansowej wypłacali inwestorom kapitał i odsetki, jednak nie w BTC, a w stworzonych przez siebie tokenach MCAP, których wartość nie dorównywała wartości inwestycji w BTC.
One Coin. Pod koniec 2022 roku, według strony internetowej Departamentu Sprawiedliwości USA, jeden ze współzałożycieli OneCoin, Karl Sebastian Greenwood, przyznał się do winy (akt oskarżenia złożono w 2018 roku) w związku z zarzutami oszustwa. W ten sposób historia słynnego schematu Ponziego, działającego w latach 2014-2017, została przywrócona. Za pośrednictwem globalnej sieci MLM inwestorom oferowano fałszywy token OneCoin, który miał być wydobywany na nieistniejącym prywatnym blockchainie. Jednocześnie cena tokena była manipulowana na fałszywej giełdzie kryptowalut. Oszuści zebrali około 5 miliardów dolarów. Wydaje się, że takie oszustwo było możliwe tylko we wczesnych dniach adopcji kryptowalut, gdy inwestorzy nie byli jeszcze pewni, że blockchain powinien być zdecentralizowany i przejrzysty, a zbyt duża centralizacja projektu niesie ze sobą pewne ryzyko. Mimo to podobne schematy nadal działają.
Icom Tech i Forcount. Nowszymi przykładami są IcomTech (działający w 2018 roku) i Forcount (działający w latach 2017-2021), których założyciele i promotorzy zostali oskarżeni o spisek mający na celu popełnienie oszustwa. Według strony internetowej Departamentu Sprawiedliwości USA, obie firmy obiecywały wysokie zyski w zamian za zakup fałszywych produktów inwestycyjnych. Oferowały gwarancje zysku w ciągu sześciu miesięcy z handlu i kopania kryptowalut, mimo że żadna z nich nie miała nic wspólnego z tymi działaniami, podczas gdy założyciele i promotorzy wykorzystali nowe środki inwestorów do spłacenia wcześniejszych inwestorów.
FTX. Upadek scentralizowanej giełdy FTX wydawał się być jednym z najgłośniej komentowanych wydarzeń 2022 roku w branży kryptowalut. Jej założyciel, Samuel Bankman-Fried, został oskarżony przez Komisję Papierów Wartościowych i Giełd (SEC) o zorganizowanie oszustwa finansowego mającego na celu wyłudzenie środków od inwestorów. Pozew zawierał również zarzuty wykorzystania piramidy finansowej. Chociaż jest jeszcze za wcześnie, aby stwierdzić, czy tak było, dopóki nie zostaną wyjaśnione wszystkie okoliczności, pewne elementy przypominające piramidę finansową mogą być zauważalne. W pozwie SEC zarzuca się Bankman-Friedowi, że nie poinformował inwestorów FTX o transferze środków klientów do Alameda Research LLC, prywatnego funduszu hedgingowego FTX zajmującego się kryptowalutami, zapewniając Alameda praktycznie nieograniczoną „linię kredytową”.
Gdy inwestorzy FTX zaczęli masowo wycofywać swoje środki, domagając się spłaty pożyczek, stopy procentowe zostały podwojone w celu przyciągnięcia dodatkowych inwestycji. Taki stan rzeczy utrzymywał się aż do momentu powstania dziury finansowej w wysokości 8 mld dolarów i upadku firmy.
Jak rozpoznać piramidę finansową?
Oto kilka sygnałów ostrzegawczych, które mogą sygnalizować możliwość wystąpienia piramidy finansowej:
Obietnice ogromnych zwrotów z inwestycji (ROI);
Brak jasnej i przejrzystej strategii inwestycyjnej, która zazwyczaj jest utrzymywana w tajemnicy;
Zbyt skomplikowana strategia płatności – nigdy nie inwestuj w coś, czego nie rozumiesz;
Obietnica wysokich zysków z inwestycji przy minimalnym ryzyku – inwestycje o wyższych zyskach zazwyczaj wiążą się z większym ryzykiem;
Zbyt stabilne zyski – ponieważ warunki rynkowe mają tendencję do zmian, zyski oparte na konkretnych
możliwości inwestycyjne mogą z czasem wzrastać i spadać;
Trudności z otrzymywaniem płatności. Organizatorzy piramid finansowych często odraczają obiecane płatności, oferując wyższe zyski z inwestycji.