W tym niemal nieuznawanym już za sektor technologiczny obszarze Crypto, założyciel Ethereum Vitalik jest rzadkością, która wciąż interesuje się kierunkiem postępu technologii blockchain.
Od drugiej połowy 2025 roku regularnie publikował długie posty na Twitterze, ich częstotliwość, długość i zakres były rzadkie w jego dotychczasowej dziesięcioletniej publicznej działalności. To nie wygląda jak kazanie znanego założyciela, ale raczej jak zaniepokojony myśliciel, próbujący na nowo wzniecić coś w ruinach.
Przeanalizowaliśmy wszystkie jego publiczne tweety od 2025 roku i odkryliśmy, że jego zainteresowania są bardzo szerokie: od podstawowych mechanizmów konsensusu po wyższe zarządzanie społeczne, od kryptografii po etykę AI, od geopolityki po media społecznościowe, wszędzie widać ślady jego głębokiej refleksji.
W tych różnorodnych kwestiach staramy się wyodrębnić najczęściej przywoływane przez niego słowa kluczowe oraz jego najważniejsze pytania. Te przemyślenia nie tylko dotyczą przyszłości Ethereum, ale również wydają się być odpowiedzią na pytanie, w jakim kierunku powinna podążać cała branża kryptowalutowa.
Zmiana narracji podstawowej
W 2025 roku Vitalik wielokrotnie podkreślał, że podstawowa narracja Ethereum musi się zmienić. To już nie jest ten „komputer świata”, który stara się uruchomić wszystko, ale powinno stać się „internetową infrastrukturą publiczną” na wzór Linuxa, BitTorrent, czyli „TCP/IP finansów”.
TCP/IP to podstawowy protokół komunikacyjny internetu, który nie należy do żadnej firmy, a jednak wspiera działanie całej sieci. Rezygnuje z kontroli nad aplikacjami warstwy wyższej w zamian za swoją absolutną neutralność i solidność.
To właśnie nowy kierunek, który Vitalik znalazł dla Ethereum. Bardziej dojrzała, pragmatyczna decentralizacja: neutralna warstwa podstawowa, której nie można kontrolować przez jeden podmiot, fundament umożliwiający wszystkie działania finansowe bez zezwolenia.
„Ethereum powinno działać jak Linux czy BitTorrent: otwarta, zdecentralizowana infrastruktura, nieposiadająca właściciela, ale potężna i godna zaufania, aby cały świat mógł na niej budować.”
Oznacza to, że logika wyceny Ethereum również ulega zmianie. Jego kluczowa wartość nie może być mierzona przez wskaźniki P/E czy wzrost liczby użytkowników. Jego wartość nie polega na tym, ile użytkowników ma, ile zysku generuje, ale na tym, ile wartości może zmagazynować jako infrastruktura i ile aplikacji może wspierać.
Ta zmiana narracji oznacza, że Ethereum musi zmierzyć się z brutalną rzeczywistością: kiedy 'tokenizacja' sama w sobie nie może już dostarczyć emocjonalnej wartości, musi wrócić do tworzenia wartości. Akceptacja Ethereum przez Wall Street i tradycyjne finanse jest zarówno uznaniem jego wartości, jak i wyzwaniem.
Wall Street nadchodzi
Po tym, jak Bitcoin ETF spotkał się z sukcesem, tacy giganci jak BlackRock, JPMorgan i Fidelity zaczęli intensywnie inwestować w Ethereum w 2025 roku. Nie zadowalają się już prostym alokowaniem aktywów, lecz zagłębiają się w warstwę infrastruktury. BlackRock uruchomił tokenizowany fundusz oparty na Ethereum, a platforma Onyx JPMorgan codziennie przetwarza transakcje o wartości wielu miliardów dolarów na łańcuchu.
Napływ instytucji to podwójny miecz, z jednej strony zapewniający legitymację, z drugiej zaś stawiający bezpośrednie pytania o decentralizacyjną duszę Ethereum. W miarę jak BlackRock i Bitmine zdobywają coraz więcej Ethereum, czy wpływ założycieli się zmniejszy? Jak Ethereum ma zrównoważyć wymagania instytucji z duchem decentralizacji?
Postawa Vitalika jest taka: witamy, ale nie ulegamy.
W poście na Farcasterze opisał złożoną relację między instytucjami a kryptopunkami, twierdząc, że „instytucje (czy to rząd, czy firma) nie są koniecznie przyjaciółmi ani wrogami”.
Jednak uważa, że nieograniczona instytucjonalizacja niesie ze sobą dwa główne ryzyka, które bezpośrednio odnoszą się do podstaw decentralizacji.
Po pierwsze, oddalenie od rdzeniowej społeczności. Vitalik w jednym z wywiadów otwarcie powiedział: „Łatwo to zniechęca innych. Jeśli Ethereum dąży tylko do komercyjnej użyteczności, ignorując swoje cechy techniczne i społeczne, zyska mentalność 'chciwości ponad wszystko', od której wielu z nas starało się uciec.”
To zasadniczo kryzys decentralizacji na poziomie społeczności: jeśli pierwotni budowniczy odejdą, Ethereum straci swoje źródło myśli i energii.
Po drugie, błędny wybór technologii. Presja instytucji może prowadzić do decyzji, które zagrażają dostępności Ethereum.
Na przykład, aby zaspokoić potrzeby handlu wysokiej częstotliwości, czas blokowania został skrócony do 150 milisekund. Oznacza to, że tylko instytucje posiadające profesjonalne centra danych i sieci o niskiej latencji mogą uruchamiać węzły, a zwykli użytkownicy zostaną całkowicie wykluczeni, co może dodatkowo skoncentrować operacje węzłów w finansowych centrach takich jak Nowy Jork, zagrażając geograficznej decentralizacji.
W obliczu tych zagrożeń pierwotne rozwiązanie Vitalika było jasne: wyraźny podział obowiązków: warstwa podstawowa L1 pozostaje absolutnie zdecentralizowana, skupiając się na cechach globalnych i odpornych na cenzurę, których Wall Street nie może skopiować.
„Warstwa 1 powinna pozostać silna, otwarta i bezpośrednio dostępna. Powinna umożliwiać osobom, firmom i rządom budowanie na niej, nie polegając na żadnej centralnej instytucji.” Instytucje mogą budować swoje aplikacje „zgodne” na L2.
Jednak ten plan „L1 odporny na cenzurę, L2 dążący do zgodności” napotkał nowe wyzwania w praktyce.
Nowa pozycja L2
3 lutego 2026 roku Vitalik opublikował długi post na X, w którym wprowadził istotne poprawki do strategii L2 Ethereum.
Początkowy plan rozszerzenia Ethereum zakładał, że L2 ma być „markowymi fragmentami Ethereum”, powinny one dziedziczyć bezpieczeństwo i zdecentralizowane cechy Ethereum, stając się jego przedłużeniem.
Jednak rzeczywistość jest rozczarowująca. Vitalik bezpośrednio krytykuje, że większość L2 wciąż polega na centralnych porządkach (sequencer), co w istocie bardziej przypomina „centralizowaną bazę danych w przebraniu blockchaina”.
Te L2 zebrały setki milionów dolarów, wyceniane na dziesiątki miliardów, ale odmówiły decentralizacji dla korzyści komercyjnych (przychody MEV, zgodność z regulacjami, szybkie iteracje), a wartości tokenów po uruchomieniu były przeceniane przy niskiej płynności, a cena tokenów spadała.
Te ogólnodostępne L2 w rzeczywistości doskonale pasują do terminu Vitalika, którym często krytykuje produkty centralnych gigantów - „corposlop” (śmieci korporacyjne).
Termin „corposlop” stworzony przez Vitalika można rozumieć jako: śmieci korporacyjne w eleganckim przebraniu. Firmy i ich produkty, które mają ogromne zdolności komercyjne i staranny branding, ale w rzeczywistości podejmują nieetyczne działania dla osiągnięcia zysku.
Vitalik nie oszczędzał krytyki dla tego L2:
„To może być właściwe dla twoich klientów. Ale jest oczywiste, że jeśli tak zrobisz, to nie 'rozszerzasz Ethereum'.”
Jednak podczas gdy postępy decentralizacji L2 są powolne, postępy w rozszerzeniu L1 są zaskakująco szybkie. Opłaty już są bardzo niskie, a limit gazu ma znacznie wzrosnąć w 2026 roku. Kluczowa wartość L2 jako 'narzędzia do rozszerzenia' jest rozmywana.
W związku z tym Vitalik wskazał nową drogę dla L2:
„Powinniśmy przestać postrzegać L2 jako 'markowe fragmenty' Ethereum. L2 nie może już tylko spełniać wymogu 'być trochę szybszym niż L1', ale musi znaleźć swoją unikalną wartość.”
Uważa, że przyszła wartość L2 polega na specjalistycznych funkcjach i innowacjach. Na przykład innowacje w obszarze prywatności, AI i sieci społecznościowych, optymalizacja efektywności dla konkretnych aplikacji (łańcuch aplikacji); lub zapewnienie ultra niskiej latencji w porządkowaniu transakcji.
Nawet zasugerował, że L2 może eksplorować pewne funkcje „nieweryfikowalne obliczeniowo”, czyli te, których wyniki nie mogą być udowodnione wyłącznie poprzez obliczenia na łańcuchu, lecz wymagają informacji z zewnętrznego świata (takich jak oracle) lub konsensusu społecznego (takiego jak zdecentralizowane sądy).
To wprowadziło plan rozszerzenia Ethereum w nową fazę: silniejszy L1 jako fundament bezpieczeństwa i zaufania, wspierany przez bardziej zróżnicowany, funkcjonalny i kreatywny ekosystem L2.
Prywatność jako najwyższy priorytet
Jeśli zliczyć najczęściej wspomniane przez Vitalika pojęcia w 2025 roku, „prywatność” z pewnością zajmie czołową pozycję. Jego uwaga na kwestię prywatności wskazuje również na jeden z kluczowych problemów centralizacji w dzisiejszym społeczeństwie - kontrolę informacji.
W październiku 2025 roku Vitalik podniósł prywatność do „pierwszorzędnego priorytetu” dla Ethereum. Przyznał, że wcześniejsze zignorowanie prywatności było koniecznością, ponieważ technologia nie była wtedy dojrzała. Ale teraz, wraz z dojrzewaniem technologii ZK-SNARKs i innych dowodów zerowej wiedzy, prywatność nie może być już odkładana na bok.
„Prywatność jest ważnym zabezpieczeniem decentralizacji: kto ma dostęp do informacji, ten ma władzę, dlatego musimy unikać centralizacji kontroli informacji.”
Blockchain bez prywatności, każda twoja transakcja, każdy głos jest odsłonięty przed wszystkimi. Gdy władza może wywierać presję poprzez śledzenie danych na łańcuchu, to „brak zezwolenia” blockchaina staje się pustym frazesem.
Ta walka o kontrolę nad informacjami szczególnie wyraźnie ujawnia się w obszarze stablecoinów. Stablecoiny są największym punktem zbiegu między światem kryptowalut a tradycyjnymi finansami, na co dzień przez łańcuch przepływa tysiące miliardów dolarów, a kto kontroluje stabilność, emisję i obrót stablecoinów, ten kontroluje żyły kryptogospodarki.
W tym kontekście Vitalik zauważył, że kluczowa walka w branży kryptowalutowej nie jest już „innowacją vs regulacją”, ale „kontrolą vs niezależnością”, a stablecoiny są głównym polem tej walki.
Na ścieżce technologicznej Vitalik wskazał kierunek dla prywatności: poprzez ZK-SNARKs i Pula Prywatności (Privacy Pools) osiągnąć 'selektywne ujawnienie': użytkownicy mogą udowodnić źródło funduszy, chroniąc szczegóły transakcji, nie ujawniając wszystkich informacji.
Z tej perspektywy prywatność jest niezbędnym warunkiem, aby Ethereum stało się prawdziwą „globalną cyfrową infrastrukturą publiczną”. Zapewnia, że Ethereum nie jest tylko przejrzystą księgą finansową, ale również cyfrowym społeczeństwem, które może chronić wolność jednostki, opierać się cenzurze i pozwalać użytkownikom „stać razem” w bezpieczny sposób.
Tylko gdy użytkownicy mają ochronę prywatności, mogą bezpiecznie uczestniczyć w działaniach zbiorowych, wyrażać różnice zdań i wspierać wrażliwe sprawy, nie martwiąc się o śledzenie i odwet. To jest podstawą prawdziwej decentralizacji.
Budowanie zaufania do AI
Priorytet nadawany prywatności jest ściśle związany z wzrostem AI. Szybki rozwój AI znacznie zwiększył zdolność gigantów technologicznych do zbierania i analizy danych, co spowodowało wykładniczy wzrost ryzyka „kapitalizmu nadzorczego”.
Obawy Vitalika nie są bezpodstawne. Palantir świadczy usługi masowego monitorowania danych dla rządu USA i agencji wywiadowczych, Worldcoin zbiera dane tęczówki setek milionów ludzi na całym świecie, a Meta wykorzystuje dane z rozmów użytkowników do trenowania modeli.
Nieprzezroczysty, kontrolowany przez kilku gigantów AI, nieukierunkowany wartościowo, staje się najpotężniejszym narzędziem centralizacji w historii ludzkości.
Już w listopadzie 2024 roku Vitalik ostrzegł przed ryzykiem centralizowanej AI, podając OpenAI jako przykład:
„OpenAI stało się dziś CloseAI, a pierwszym krokiem było poświęcenie otwartego dostępu dla bezpieczeństwa; następnie w tym roku poświęcili bezpieczeństwo dla zysku.”
Jednak Vitalik uważa, że społeczność Crypto nie może ignorować AI, lecz musi aktywnie się zaangażować, wykorzystując moc decentralizacji do kształtowania kierunku rozwoju AI.
„AI musi być używane ostrożnie: nigdy nie możemy pozwolić, by duży model językowy zarządzał DAO... Zamiast tego AI musi być umieszczone w większym, ludzkim systemie i działać jako jego komponent.”
To właśnie dlatego fundacja Ethereum założyła zespół dAI (decentralized AI) i wprowadziła protokół ERC-8004. ERC-8004 zapewnia agentom AI 'tożsamość' i 'profil kredytowy' na łańcuchu, umożliwiając śledzenie i audytowanie działań AI.
Kluczowym problemem, który ma rozwiązać, jest: jak zaufają sobie wzajemnie agenci AI, gdy coraz częściej zastępują ludzi w wykonywaniu zadań?
W modelu centralizacji problem ten rozwiązują platformy. Ufasz OpenAI, więc ufasz jego AI. Ale to oznacza, że całe zaufanie gromadzi się w rękach kilku gigantów.
ERC-8004 oferuje drogę do decentralizacji: poprzez on-chain tożsamość i rejestrację działań, agenci AI mogą budować weryfikowalną reputację bez polegania na centralnych platformach.
Myślenie Vitalika jest jasne: skoro AI jest nieuniknionym trendem, lepiej aktywnie ustawić granice dla tego potężnego narzędzia kontrolowanego przez kilku gigantów, wykorzystując zdecentralizowany system Ethereum (tożsamość, płatności, prywatność, bezpieczeństwo), aby zapewnić, że służy otwartemu i wolnemu społeczeństwu, a nie staje się nową bronią w rękach centralizowanej władzy.
Zdecentralizowane media społecznościowe
Po zbudowaniu zdecentralizowanego mechanizmu równowagi dla dwóch głównych centrów władzy - finansów i AI, Vitalik zwrócił uwagę na kluczowe obszary cyfrowego życia ludzkości - sieci społecznościowe.
Uważa, że obecne centralizowane platformy społecznościowe mają fundamentalne problemy. Ich algorytmy, dążąc do krótkoterminowej interakcji i przychodów z reklam, poświęcają prawdziwą wartość treści, co ostatecznie prowadzi do powstawania baniek informacyjnych, spadku jakości treści oraz absolutnej kontroli platform nad użytkownikami.
W styczniu 2026 roku, rynek zdecentralizowanych mediów społecznościowych przeszedł przez szereg 'trzęsień ziemi'. Platforma X zablokowała API w celu zwalczania projektów 'przyciągających uwagę', Farcaster został przejęty, a Lens Protocol przekazał władzę Mask Network. Te zawirowania podkreśliły kruchość obecnych modeli.
W tym kontekście 21 stycznia Vitalik ogłosił długim artykułem „pełny powrót do zdecentralizowanych mediów społecznościowych” i głęboko skrytykował model SocialFi z ostatnich dziesięciu lat.
„Projekty kryptospołeczne często idą w złym kierunku. Ludzie z naszego obszaru zbyt często uważają, że jeśli w coś włożysz spekulacyjny token, to nazywa się to 'innowacją'.”
Zauważył celnie, że przeszłe osiągnięcia branży kryptowalutowej w zakresie stymulowania treści były znikome, a ich przyczyna leży w braku efektywnego „mechanizmu filtrowania jakości”, a nie w niewystarczających zachętach. Wartość tokenów odzwierciedla popularność i spekulacje, a nie jakość treści. Przykładem jest Friend.tech, który wystrzelił w 2023 roku, a jego cena tokena spadła o 99%, a platforma była niemal porzucona.
Vitalik docenia model Substack, ponieważ udowodnił, że wokół wysokiej jakości treści można zbudować zdrowy system ekonomiczny, którego rdzeniem jest „subskrypcja twórców”, promująca wysokiej jakości treści, a nie „tworzenie bańki cenowej”.
Na tej podstawie zaproponował nowatorskie rozwiązanie: stworzenie niefunkcjonującego tokenowo, małego DAO typu kuratorskiego.
To DAO wybiera wartościowych twórców na podstawie głosów członków i używa części dochodów do wykupu ich tokenów. Tak więc rola spekulantów zmienia się z „spekulacji cenowej” na „przewidywanie wyborów DAO”, aby skierować siłę rynkową na odkrywanie wartościowych treści.
Jednak w oczach Vitalika klucz do rozwiązania problemu nie leży w tworzeniu bardziej skomplikowanych narzędzi spekulacyjnych, ale w powrocie do samej technologii, łamiąc monopol platform przez decentralizację.
„Nie ma prostych trików, które rozwiązałyby te problemy. Ale jest jeden ważny punkt wyjścia: więcej konkurencji. Decentralizacja jest sposobem na osiągnięcie tego celu: wspólna warstwa danych, na której każdy może budować własnego klienta.”
W tym celu działa na własny sposób. Vitalik twierdzi, że od początku 2026 roku wszystkie jego działania społeczne odbywają się za pośrednictwem Firefly. Firefly to klient, który agreguje wiele platform, takich jak X, Lens, Farcaster, nie polegając na żadnym pojedynczym API platformy, lecz poprzez ideę „wspólnej warstwy danych” umożliwia użytkownikom płynne przejście do bardziej otwartych i wolnych zdecentralizowanych mediów społecznościowych, zachowując jednocześnie dotychczasowe przyzwyczajenia.
Iskra w ruinach
Analizując myśli Vitalika z ostatniego roku, jedna linia staje się coraz bardziej wyraźna: najważniejszym dla niego i tym, co chce utrzymać, jest powrót do decentralizacji oraz wytrwałość w przekraczaniu spekulacji finansowej.
Niezależnie od tego, czy chodzi o konfrontację z Wall Street, budowanie tożsamości dla AI, bronienie prywatności, czy odbudowę zdecentralizowanych mediów społecznościowych, każdy temat wskazuje na ten sam rdzeń: w czasach rosnącej centralizacji władzy, jak wykorzystać technologię do ochrony wolności i suwerenności jednostki.
W 1993 roku Eric Hughes napisał w (Deklaracji kryptopunków):
„Nie możemy oczekiwać, że rząd, korporacje czy inne duże, anonimowe organizacje będą z własnej woli dawać nam prywatność. Rozmawiajmy o tym, co jest dla nich korzystne, a na pewno to zrobią. ... Jeśli oczekujemy jakiejkolwiek prywatności, musimy ją sami bronić.”
Trzydzieści lat później, rozumiemy ciężar tych słów lepiej niż kiedykolwiek. Giganci technologiczni używają danych i AI jako broni informacyjnej, a konflikty geopolityczne sprawiają, że każdy system centralny może stać się narzędziem w gry. W obecnej strukturze światowej wartość prawdziwie neutralnej i otwartej cyfrowej infrastruktury publicznej nigdy nie była tak oczywista.
W czasie, gdy cały przemysł kryptowalutowy wciąż szuka następnego stutysięcznika, w dniach, gdy innowacje w branży opadają, przynajmniej są tacy, którzy strzegą iskry w ruinach.
Taka wytrwałość na końcu niekoniecznie „wygrywa”. Ale przynajmniej w tej branży są myśliciele, którzy nie sprzedają iluzji szybkiego wzbogacenia ani nie ulegają krótkoterminowemu hałasowi, ale po prostu w myśleniu i działaniu wcielają w życie starą zasadę:
„Kryptopunki piszą kod.”
I w praktyce budować bardziej otwartą i sprawiedliwą przyszłość dla tego coraz bardziej podzielonego świata.