Có lẽ nhiều năm nay chúng ta đã đo thanh khoản của một vault bằng sai đại lượng.
Mình từng nghĩ liquidity chỉ phản ánh lượng tài sản mà vault đang nắm giữ. TVL càng lớn, khả năng vận hành của vault càng cao. Điều còn lại chỉ là thị trường có đủ sâu để hấp thụ giao dịch hay không.
Nhưng khi đọc về Newton Mainnet Beta, mình nhận ra giả định đó chỉ đúng khi xem liquidity là thuộc tính của tài sản. Càng lần theo kiến trúc của Newton, mình càng thấy một điều khác hẳn: thanh khoản không nằm ở số vốn đang tồn tại. Thanh khoản nằm ở quyền để số vốn đó tiếp tục vận động.
Điều đó làm mình liên tưởng đến một trung tâm dữ liệu. Người ta thường nói năng lực của một data center được quyết định bởi số lượng server. Nhưng thực tế, server chỉ là một phần của khả năng tính toán. Nếu hệ thống điện, mạng nội bộ hay cơ chế làm mát ngừng hoạt động, toàn bộ năng lực tính toán gần như biến mất dù mọi máy chủ vẫn còn nguyên. Compute chưa bao giờ chỉ là thuộc tính của CPU. Nó là thuộc tính của toàn bộ hạ tầng giúp CPU có thể tiếp tục hoạt động.
Newton khiến mình nhìn vault theo cách tương tự. Một vault có thể sở hữu hàng trăm triệu đô tài sản. Nhưng nếu decision layer không còn khả năng liên tục tạo ra những quyết định hợp lệ, toàn bộ số vốn đó gần như ngừng vận động dù vẫn nằm nguyên trên blockchain. Lúc đó mình mới nhận ra TVL chỉ đo lượng vốn đang tồn tại. Nó không đo khả năng số vốn đó còn có thể tiếp tục lưu thông.
Điều Newton Mainnet Beta thực sự thay đổi không phải execution. Họ thay đổi điều kiện để liquidity tồn tại. Trong blockchain truyền thống, settlement được xem là điều kiện cuối cùng để capital vận động. Newton bổ sung thêm một điều kiện mới ở tầng kiến trúc: decision phải luôn sẵn sàng. Chỉ khi settlement và decision cùng tồn tại, capital mới thực sự có thanh khoản. Settlement quyết định tài sản có thể đổi trạng thái. Decision quyết định trạng thái mới đó có được phép tồn tại hay không. Thiếu một trong hai, capital đều ngừng vận động.
Đó là một thay đổi rất lớn. Trước đây, uptime của authorization chỉ được xem là bài toán reliability. Nếu hệ thống gặp sự cố, người dùng chỉ cần gửi lại transaction sau vài phút. Nhưng khi authorization trở thành điều kiện bắt buộc trước execution, reliability không còn chỉ ảnh hưởng đến trải nghiệm. Nó bắt đầu quyết định chính khả năng lưu thông của capital. Đó cũng là lúc authorization không còn đứng bên cạnh liquidity. Nó trở thành một phần tạo ra liquidity.
Chính vì vậy, mình không còn xem Newton Mainnet Beta là một hạ tầng authorization. Điều họ đang xây dựng sâu hơn nhiều. Họ đang biến decision layer thành một phần của hạ tầng tài chính, nơi khả năng duy trì liên tục những quyết định hợp lệ quyết định trực tiếp việc capital còn có thể vận động hay không. Từ góc nhìn đó, authorization không còn là lớp kiểm soát đứng trước settlement. Nó trở thành một trong những điều kiện cấu thành thanh khoản của vault.
Nếu góc nhìn này trở thành xu hướng, có lẽ vài năm nữa chúng ta sẽ không còn dùng TVL như câu trả lời đầy đủ cho thanh khoản của một vault. TVL chỉ cho biết vault đang nắm giữ bao nhiêu vốn. Điều quyết định thanh khoản sẽ là số vốn đó còn quyền để tiếp tục vận động hay không. Thanh khoản không nằm ở số vốn đang tồn tại. Thanh khoản nằm ở quyền để số vốn đó tiếp tục vận động. Có lẽ đó mới là bước chuyển kiến trúc lớn nhất mà @NewtonProtocol Mainnet Beta đang âm thầm tạo ra.