Có lần mình vào bệnh viện đúng lúc khu phố bị cúp điện. Điều lạ là bên trong gần như chẳng ai nhận ra. Đèn không tắt, máy thở không ngừng, phòng mổ vẫn tiếp tục. Lý do không phải vì bệnh viện không mất điện, mà vì họ chấp nhận từ đầu rằng mất điện là chuyện sẽ xảy ra. Máy phát dự phòng không tồn tại để chứng minh hệ thống mạnh, mà để chứng minh hệ thống đã chuẩn bị cho lúc mạnh không còn đủ.
Mình nghĩ khá nhiều về điều đó khi nhìn vào hạ tầng blockchain. Phần lớn hệ thống được đánh giá qua tốc độ, thông lượng hay chi phí giao dịch trong điều kiện bình thường. Nhưng lịch sử thị trường hiếm khi chỉ diễn ra trong điều kiện bình thường. Một đợt thanh khoản rút mạnh, một cuộc tấn công bất ngờ hay một thay đổi chính sách có thể biến những giả định từng đúng thành vô nghĩa chỉ trong vài phút.
Điều mình thấy thú vị ở @NewtonProtocol là cách họ đưa policy layer lên trước giao dịch, như thể chuẩn bị sẵn "máy phát điện" cho quá trình ra quyết định. Thay vì đợi sự cố xảy ra rồi mới kiểm tra xem giao dịch có nên bị chặn hay không, hệ thống cố gắng đánh giá điều kiện ngay từ đầu. Nếu kiến trúc này vận hành đúng như mục tiêu, $NEWT không chỉ là chi phí để policy được thực thi, mà còn là một phần của cơ chế giúp hệ thống giữ được tính nhất quán ngay cả khi môi trường xung quanh thay đổi rất nhanh.
Tự phản biện: nhưng máy phát điện chỉ đáng tin khi người ta thường xuyên chạy thử nó. Có những nơi chỉ phát hiện máy phát hỏng đúng lúc điện đã mất. Policy layer cũng vậy. Nếu chỉ được kiểm chứng trong các tình huống quen thuộc, không ai biết nó sẽ phản ứng thế nào trước một kiểu rủi ro hoàn toàn mới. Khả năng dự phòng không nằm ở việc có sẵn phương án, mà ở việc phương án đó đã được thử nghiệm, được ghi nhận và được cải thiện sau mỗi lần kiểm thử.
Có lẽ điều mình muốn thấy ở @NewtonProtocol không phải là lời khẳng định rằng hệ thống sẽ luôn hoạt động khi khủng hoảng xảy ra. Mà là bằng chứng cho thấy chính cơ chế dự phòng ấy được kiểm tra thường xuyên, có lịch sử rõ ràng và đủ minh bạch để cộng đồng hiểu vì sao nó vẫn đáng tin khi mọi thứ khác bắt đầu chao đảo.
