Khi nói về stablecoin, mọi người thường nhắc tới phí rẻ, tốc độ nhanh, không trung gian. Nhưng có một thứ rất đời mà lại hay bị lờ đi: nếu có chuyện gì đó sai, thì sao?
Với thẻ ngân hàng, nhiều người không thực sự tin vào hệ thống, họ tin vào… khả năng hoàn tiền. Dù chậm, dù phiền, nhưng biết là vẫn còn một nút “undo” nào đó. Chính cảm giác đó mới khiến người ta dám quẹt thẻ cho những khoản chi tiêu nghiêm túc.
Stablecoin thì khác. Giao dịch đi là đi. Không đảo ngược. Không có ai đứng ra ép hoàn lại. Với thương nhân, đây là thiên đường. Với người dùng phổ thông, lại là một dấu hỏi lớn.
Vấn đề của stablecoin không nằm ở tốc độ hay chi phí nữa, mà nằm ở niềm tin sau thanh toán. Khi mọi thứ đều “final”, người ta bắt đầu tự hỏi liệu mình có đang tự bỏ đi một lớp bảo vệ quen thuộc hay không.
Mình nghĩ đây là chỗ mà Plasma đang nhìn khác phần còn lại của thị trường. Vì họ xây hạ tầng xoay quanh stablecoin ngay từ đầu, nên họ buộc phải đối diện với hành vi thanh toán thật, chứ không chỉ là chuyển tiền cho vui.
Hoàn tiền vốn là cơn ác mộng của thương nhân. Gian lận, phí phạt, tiền bị giữ, tranh chấp kéo dài. Nhưng nó cũng chính là lưới an toàn tâm lý của người tiêu dùng. Bỏ hoàn tiền hoàn toàn thì thương nhân vui, nhưng người dùng sẽ không bao giờ cảm thấy đủ thoải mái để dùng stablecoin cho mua sắm thật.
Vấn đề là: quay lại mô hình chargeback kiểu ngân hàng thì cũng đồng nghĩa với việc tái tạo lại hệ thống cũ, với một bên trung gian có quyền lực rất lớn. Stablecoin sinh ra để tránh điều đó.
Câu hỏi hay hơn là: có thể thiết kế một mô hình “hoàn tiền” mới, mà không phải là chargeback, không phải cưỡng chế, nhưng vẫn đủ công bằng cho cả hai bên không?
Ở đây, sự khác biệt giữa chargeback và refund rất quan trọng. Chargeback là bị ép từ bên thứ ba. Refund là hành động chủ động từ phía thương nhân. Stablecoin, về bản chất, hợp với refund hơn rất nhiều.
Nếu logic hoàn tiền được đưa thẳng vào luồng thanh toán, mọi thứ sẽ khác. Người mua biết trước chính sách. Thương nhân kiểm soát quy trình. Tiền có thể được giữ trong một khoảng thời gian rõ ràng, giải phóng khi hàng hóa được giao, hoặc hoàn lại nếu điều kiện không đạt.
Lúc này, “tiền lập trình” không còn là buzzword. Nó trở thành công cụ rất đời. Thanh toán không chỉ là chuyển tiền, mà là một giao dịch có kỳ vọng, có hậu kiểm, có cách sửa sai khi cần.
Điểm khó nhất là làm điều đó mà không tạo ra một ngân hàng trung gian mới. Nếu mọi refund đều phải qua một bên tập trung, thì stablecoin mất đi ý nghĩa ban đầu. Nhưng nếu các quy tắc được thiết kế sẵn, minh bạch, và thực thi tự động theo thỏa thuận, thì niềm tin có thể được xây lại theo cách khác.
Mình thấy hướng này đặc biệt quan trọng với thương mại điện tử, dịch vụ, đăng ký, du lịch. Những ngành này không thể vận hành nếu không có hoàn tiền. Và cũng chính là những ngành mà stablecoin muốn bước vào nếu thật sự muốn ra khỏi phạm vi người dùng crypto thuần túy.
Hoàn tiền, khi được thiết kế đúng, không chỉ là trải nghiệm người dùng. Nó còn là câu chuyện tuân thủ. Hồ sơ rõ ràng, dòng tiền minh bạch, dễ audit. Với doanh nghiệp và nhà quản lý, điều này quan trọng không kém phí rẻ hay tốc độ nhanh.
Có thể nói, lớp hoàn tiền là một trong những “chốt mở” thầm lặng cho việc stablecoin đi vào đời sống. Không ai hype nó trên Twitter, nhưng nó quyết định người dùng có dám dùng hay không.
Nếu Plasma làm tốt phần này, thanh toán stablecoin sẽ thôi giống một giao dịch chuyển tiền lạnh lùng, mà bắt đầu giống thương mại thực sự. Có biên lai, có hoàn tiền, có kỳ vọng hai chiều.
Khi đó, stablecoin không còn là “đồ crypto”, mà đơn giản là tiền, với đầy đủ những hành vi mà con người đã quen thuộc.
Và có lẽ, chính những thứ ít được nói tới như vậy mới là thứ quyết định stablecoin có trở thành dòng chính hay không.
