Hôm trước mình có ngồi trà đá với mấy ông anh mới tập tành chơi crypto. Có một câu hỏi làm mình đứng hình mất vài giây: "Tại sao nạp có 50 đô mà phí chuyển đi đã hết 20 đô rồi cháu?". Nghe xong vừa buồn cười vừa thấy xót. Thật sự, nếu nhìn vào Ethereum hay mấy cái Layer 1 đình đám hiện nay, chúng ta phải thừa nhận một sự thật phũ phàng: Blockchain đang dần trở thành sân chơi của "người có tiền". Khi phí gas tăng vọt, những người vốn ít dường như bị gạt ra khỏi cuộc chơi tài chính phi tập trung. Họ chỉ có thể đứng nhìn các "cá mập" luân chuyển hàng triệu đô với mức phí mà đối với họ là cả một gia tài.

Nhưng anh em ạ, cái gì quá đà thì cũng phải đến lúc thay đổi. Một hệ thống tài chính mà chỉ phục vụ người giàu thì không bao giờ bền vững được. Đó là lý do tại sao dạo gần đây mình hay nhắc đến Plasma (XPL). Không phải vì nó "hype" hay có mấy cái trend nhảy múa, mà vì cái cách nó định vị mình như một "đường ray" chuyên biệt cho thanh toán thực tế – thứ mà tất cả chúng ta, dù vốn 50 đô hay 50 ngàn đô, đều cần.

Cái hay của Plasma không nằm ở những thuật ngữ đao to búa lớn. Nó nằm ở chỗ nó hiểu "nỗi đau" của người dùng và nhà phát triển. Bạn tưởng tượng xem, một nhà phát triển muốn xây dApp thanh toán nhưng lại phải bắt người dùng trả phí gas cắt cổ của Ethereum thì ai mà xài? Plasma giải quyết cái này bằng cách tạo ra một môi trường tương thích hoàn toàn với EVM. Nghĩa là mấy ông dev cứ bê nguyên xi công thức từ Ethereum sang, không cần học lại từ đầu, nhưng phí thì rẻ đi đáng kể. Đó không phải là công nghệ viễn vông, đó là sự thực dụng.

So với các dự án tương tự như Tron hay Solana, Plasma có một hướng đi khá "lì lợm". Nếu Solana chạy đua về tốc độ xử lý hàng nghìn giao dịch mỗi giây nhưng thỉnh thoảng lại... đứng hình, thì Plasma chọn ưu tiên sự ổn định của việc quyết toán (settlement). Trong thanh toán, tốc độ là quan trọng nhưng tính "xong xuôi" (finality) và sự tin cậy mới là sống còn. Bạn không thể chuyển tiền mua ổ bánh mì mà phải chờ 15 phút hay lo mạng sập giữa chừng đúng không? Plasma tập trung vào tốc độ xác nhận nhanh nhưng phải đảm bảo giao dịch đó là "bất di bất dịch".

Token XPL trong hệ sinh thái này đóng vai trò như máu chảy trong huyết quản. Nó không chỉ là công cụ để đầu cơ. Giá trị thực của XPL nằm ở việc vận hành mạng lưới. Các validator (người xác thực) phải staking XPL để đảm bảo an ninh. Càng nhiều người dùng Plasma để thanh toán, để kiều hối, thì nhu cầu XPL để giữ cho mạng lưới ổn định càng cao. Đây là một mô hình kinh tế dựa trên "giá trị sử dụng" chứ không phải "giá trị niềm tin" hão huyền.

Có một điểm mình rất ưng ở Plasma là cách họ minh bạch hóa tình trạng mạng lưới thông qua các công cụ analytics thời gian thực. Đối với những người "vốn mỏng", sự minh bạch này giúp họ yên tâm hơn khi bỏ đồng vốn xương máu vào. Bạn có thể thấy mạng lưới khỏe hay yếu, giao dịch có đang bị nghẽn không. Nó giống như một cái chợ mà ai cũng thấy được hàng hóa đang đi đâu về đâu, không có sự mập mờ kiểu "blockchain nhà giàu" nơi mọi thứ chỉ dành cho những người biết dùng các công cụ phức tạp.

Nói đi cũng phải nói lại, Plasma vẫn là một dự án đang trong giai đoạn phát triển, rủi ro là có. Nhưng nhìn vào cái cách họ tập trung vào "Payment-first" thay vì "Speculation-first" (Ưu tiên thanh toán hơn đầu cơ), mình thấy có cửa sáng. Blockchain không nên là một cái tháp ngà dành cho giới thượng lưu tài chính. Nó phải là cái ví của bà bán xôi, là phương thức chuyển tiền của anh công nhân gửi về quê. Và những dự án như Plasma đang cố gắng hiện thực hóa cái viễn cảnh "bình dân học vụ" đó.

Thị trường có thể đỏ, có thể xanh, nhưng nhu cầu thanh toán thì luôn tồn tại. Nếu bạn mệt mỏi với việc phải trả những khoản phí gas vô lý hay chờ đợi mòn mỏi trên những con đường blockchain cũ kỹ, có lẽ đã đến lúc thử nhìn sang những "làn đường" chuyên dụng này. Đừng để túi tiền của mình bị bào mòn bởi những thứ không xứng đáng. Cuối cùng, blockchain sinh ra là để tự do, không phải để phân biệt giàu nghèo, đúng không anh em?@Plasma $XPL #plasma