Əsas məqamlar

• Staking — iştirakçıların blokçeyni qorumaq üçün kriptovalyutalarını bloklamaq prosesi olub, bu səbəbdən mükafatlar qazanırlar.

• Staking kriptovalyut sahibləri arasında populyardır, çünki sevdikləri blokçeynləri dəstəkləməyə və zamanla yığımları artırmağa imkan verir.

• Stəking yalnız Proof of Stake konsensus mexanizmini istifadə edən müəyyən blokçeynlərdə mövcuddur. Məsələn, Ethereum, Solana, Cardano, Avalanche, Polkadot, Cosmos və bir çox digər blokçeynlərdə.

• Stəking əlavə kripto aktivləri gətirə bilsə də, bazar volatilliyi, slashing və ya texniki nasazlıqlar səbəbindən vəsaitlərin itirilməsi kimi potensial riskləri nəzərə almaq vacibdir.

Kriptovalyutada stəking nədir

Stəking, istifadəçilərin kriptovalyutalarını bloklayaraq blokçeyn şəbəkəsinin təhlükəsizliyi və fəaliyyətini dəstəklədiyi bir prosesdir. Bunun üçün stəkerlər əlavə kriptovalyuta alırlar, bu səbəbdən stəking investorlar arasında passiv gəlir üçün populyar bir mənbəyə çevrilib. Stəking, Proof of Stake blokçeynlərinin mühüm bir hissəsidir.

Proof of Stake nədir

Proof of Stake (PoS) — tranzaksiyaların yoxlanması və təsdiqi üçün istifadə olunan konsensus mexanizmidir. 2011-ci ildə Bitcoin blokçeyni üçün Proof of Work (PoW) mexanizminə alternativ olaraq yaradılmışdır.

PoW və PoS arasındakı əsas fərq, PoS-un çox resurs tələb edən mədənçiliyə əsaslanmamasıdır. PoW şəbəkələrində mədənçilər mürəkkəb riyazi məsələləri həll etmək üçün hesablama gücünü istifadə etməlidirlər. PoS şəbəkələrində isə mədənçilər yerinə stəkingə qoyulmuş valyuta sayına əsaslanan seçilmiş doğrulayıcılar fəaliyyət göstərir.

Kriptovalyuta stəkingi necə işləyir

Stəking, kriptovalyutanızı blokçeyn şəbəkəsinin fəaliyyətində iştirak etmək üçün bloklama prosesidir. Proses blokçeyndən asılı olaraq fərqli ola bilər, amma adətən belə təşkil edilir:

1. Doğrulayıcıların seçilməsi: PoS blokçeynlərində doğrulayıcılar, stəkingdəki valyuta miqdarı, stəking müddətinin uzunluğu və bəzən də istifadəçilərin təsadüfi seçimi daxil olmaqla bir sıra faktorlara əsasən seçilir.

2. Tranzaksiyaların yoxlanması: seçilmiş doğrulayıcı, tranzaksiyaların düzgünlüyünü təsdiqləmək üçün məsuliyyət daşıyır ki, şəbəkə iştirakçıları onların etibarlılığından əmin olsunlar.

3. Blokun yaradılması: təsdiqlənmiş tranzaksiyalar blokda qruplaşdırılır və daha sonra paylanmış reyestr rolunu oynayan blokçeynin bir hissəsinə əlavə edilir.

4. Mükafatlar: gördükləri işə görə doğrulayıcılar tranzaksiya komissiyalarının bir hissəsini alır və bəzi hallarda yeni kriptovalyuta monetləri də qazanırlar.

Stəking növləri

Stəkingə yanaşmalar bir neçə cürdür. Onlar, istifadəçinin texniki bilik səviyyəsi və yatırdığı kriptovalyuta miqdarı ilə fərqlənir. Ən yaygın stəking növləri bunlardır:

• Fərdi və ya müstəqil stəking: öz nodunuzu doğrulayıcı olaraq işə sala bilərsiniz. Bu seçim ən çox nəzarət imkanı verir, amma əhəmiyyətli texniki biliklər və məsuliyyət tələb edir. Hata baş verərsə, slashing cəzaları səbəbindən aktivlərinizi itirə bilərsiniz.

• Birjadakı stəking: bəzi kriptovalyuta birjaları stəking xidmətləri təqdim edir. Bu, texniki incəlikləri başa düşmədən istifadə edə biləcəyiniz ən asan stəking variantıdır. Bu üsula "xidmət olaraq stəking" də deyilir. Məsələn, Binance-da ETH stəking edərək gündəlik mükafatlar ala bilərsiniz.

• Delegasiya edilmiş stəking: öz valyutanızı etibarlı bir doğrulayıcıya və ya stəking xidmətinə dəlegasiya edə bilərsiniz ki, texniki aspektlərlə özünüz məşğul olmayasınız. Bəzi altcoinlər bu seçimi yerli kriptovalyuta cüzdanlarında birbaşa təklif edir.

• Stəking havuzları: havuzlarda stəking, digər istifadəçilərlə birgə valyuta yatırmağa imkan verir. Bu, mükafat əldə etmək şansını artırır və öz nodunuzu işə salmağı tələb etmir.

Stəking havuzu nədir

Stəking havuzu — kriptovalyuta sahiblərinin resurslarını birləşdirdiyi bir qrupdur ki, blokların doğrulanma şanslarını artırır. Belə bir qrupun iştirakçıları stəking mükafatlarını havuzda verdikləri paya uyğun olaraq ala bilərlər.

Bu seçim xüsusilə kifayət qədər valyutası olmayan kiçik investorlar üçün faydalıdır. Ancaq vəsait yatırmazdan əvvəl araşdırma aparmaq və etibarlı bir stəking havuzu seçmək vacibdir, çünki komissiyalar və təhlükəsizlik səviyyəsi dəyişə bilər.

Stəking və likvid stəkingin müqayisəsi

Likvid stəking — istifadəçilərə aktivləri stəkingə daxil edərkən likvidliyi itirmədən stəking etməyə imkan verən daha inkişaf etmiş bir stəking formasıdır. Adi stəkingdə aktivlər tez-tez bloklanır və stəking müddətində əlçatan olmur. Ancaq likvid stəking aktivləri stəkingdə istifadə etməyə və eyni zamanda stəking mükafatları almağa imkan verir.

Ən çox istifadəçilərə likvid stəking tokenləri (LST) verilir ki, bunlar stəkingdəki aktivləri təmsil edir. Məsələn, Binance-da ETH stəking etdikdə, siz WBETH alırsınız ki, bu, satıla, alınabilir və ya digər xidmətlərdə istifadə oluna bilər, ETH stəking mükafatını itirmədən. Lido platformasında ETH stəking etdikdə isə stETH adlanan LST alacaqsınız.

Bəzi platformalar LST çap etmədən birbaşa stəking edir. Bu yanaşmaya yerli likvid stəking deyilir. Məsələn, Cardano blokçeyndəki ADA-nı misal gətirmək olar. Bu yenilik sayəsində istifadəçilər stəkingdən faydalanır və aktivlərini sərbəst istifadə etməyə imkan qazanır.

Kriptovalyutaların stəkinginin üstünlükləri

Stəking, istifadə edilməyən aktivlərdən gəlir əldə etməyə imkan verir. Sevdiyiniz blokçeyn şəbəkələrinin təhlükəsizliyini təmin etməyə kömək edərək mükafatlar alacaqsınız. Kriptovalyuta stəkingi, aktivlərini maksimum dərəcədə qiymətləndirmək istəyən uzunmüddətli sahibləri arasında xüsusilə populyardır.

Niyə aktivləri stəkingə qoymalısınız?

• Mükafatlar qazancı: aktivlərinizi stəkingə qoyduqda, əlavə kriptovalyuta alırsınız, bu səbəbdən stəking passiv gəlir üçün əla bir mənbəyə çevrilə bilər.

• Şəbəkənin dəstəklənməsi: stəkingdə iştirak edərək, şəbəkəni qorumağa kömək edirsiniz və onun düzgün işləməsinə şərait yaradırsınız.

• İdarəetmədə iştirak: bəzi şəbəkələrdə stəking sizə səsvermə hüququ verir və şəbəkənin gələcək inkişafına təsir etməyə imkan tanıyır.

• Enerji səmərəliliyi: PoW blokçeynlərində mədənçilikdən fərqli olaraq, stəking çox daha az enerji tələb edir, bu səbəbdən daha ekoloji cəhətdən dost bir variantdır.

Kriptovalyutaları stəkingə qoymağa dəyərmi?

Bəli. Adətən, stəking — istifadə edilməyən kripto aktivlərdən passiv gəlir əldə etmək üçün yaxşı bir mənbədir, xüsusilə də aktivlərinizi uzunmüddətli saxlayacaq və layihəni dəstəkləmək istəyirsinizsə. Ancaq potensial faydalar və risklər seçilmiş kriptovalyuta və platformadan asılı ola bilər.

Məsələn, əgər DeFi stəking platforması yüksək gəlir təklif edirsə, lakin müvafiq təhlükəsizliyi təmin etmirsə, vəsaitləriniz oğurlana və ya itirilə bilər. Eyni zamanda, mükafatların ölçüsünə bazar volatilliyi təsir göstərə bilər ki, bu da itkilərə səbəb ola bilər.

Stəkingin riskləri

Stəking gəlir gətirə bilər, amma eyni zamanda potensial risklərlə də bağlıdır. Aşağıda onları nəzərdən keçirək:

1. Bazar volatilliyi: stəkingə qoyduğunuz kriptovalyutanın qiyməti stəking müddətində əhəmiyyətli dərəcədə azalarsa, stəking mükafatları itkilərinizi qarşılamaq üçün kifayət etməyə bilər.

2. Slashing riski: əgər siz PoS doğrulayıcısı olsanız, müəyyən qaydalara riayət etməlisiniz. Zərərli davranan və ya nodun düzgün işləməsini təmin etməyən doğrulayıcılar cəzalandırıla bilər və stəkingdəki vəsaitlərini itirə bilərlər.

3. Mərkəzləşdirmə riski: əgər az sayda doğrulayıcı stəkingdəki valyutaların əksəriyyətini kontrol edirsə, bu, mərkəzləşməyə səbəb ola bilər və şəbəkənin təhlükəsizliyini təhlükə altına ala bilər.

4. Texniki risk: bəzi stəking növləri valyutaların müəyyən bir müddətə bloklanmasını tələb edir. Əgər texniki problemlər, məsələn, ağıllı müqavilələrdəki səhvlər və ya proqram təminatındakı nasazlıqlar baş verərsə, bu, vəsaitlərin itirilməsinə və ya dondurulmasına səbəb ola bilər.

5. Aralıq riskləri: əgər siz stəkingi üçüncü tərəf xidmətləri vasitəsilə həyata keçirirsinizsə, öz vəsaitlərinizi ona etibar edirsiniz. Əgər platforma hack olunsa, vəsaitləriniz təhlükə altında ola bilər. DeFi platformaları, xüsusilə kripto cüzdanınıza tam giriş verməli olduğunuz zaman bənzər risklərlə bağlıdır.

2024-cü ildə kriptovalyutanı stəkingə necə qoymaq olar

1. PoS kriptovalyutasını seçin: stəkingi dəstəkləyən kriptovalyutanı seçin. Stəking və mükafatlar üçün tələbləri diqqətlə araşdırın.

2. Cüzdan yaradın: stəkingi dəstəkləyən cüzdan istifadə edin. Ən etibarlısı, Binance-ın Web3 cüzdanı, MetaMask və TrustWallet kimi məşhur cüzdanlarıdır.

3. Stəkingə başlayın: valyuta yatırmaq üçün şəbəkənin təlimatlarına əməl edin: doğrulayıcı nodunu başladın, aktivləri doğrulayıcıya dəlegasiya edin, ya da stəking havuzuna qoşulun.

Unutmayın ki, Web3 cüzdanı yalnız stəking xidmətləri üçün bir interfeysdir və əsas protokolları idarə etmir. Bu səbəbdən Ethereum və Solana kimi yaxşı tanınmış blokçeynləri seçmək və vəsait yatırmazdan əvvəl öz araşdırmanızı aparmaq vacibdir.

Stəking mükafatı necə hesablanır?

Stəking mükafatları şəbəkədən və aşağıdakı amillərdən asılıdır:

• Stəkingə qoyduğunuz kriptovalyutanın miqdarı

• Stəking müddətinizin uzunluğu

• Stəkingdəki ümumi valyuta sayı

• Şəbəkədəki tranzaksiya komissiyaları və valyutanın inflyasiya səviyyəsi

Bəzi blokçeynlərdə mükafatlar sabit faizlə bölüşdürülür ki, bu da gəlirləri proqnozlaşdırmağı asanlaşdırır. Mükafatlar tez-tez onların gözlənilən illik gəlirliliyi, yəni illik faiz dərəcəsi (APR) ilə ölçülür.

Kriptovalyutanı stəkingdən çıxarmaq mümkündürmü?

Çox vaxt, stəkingdən kriptovalyutanızı istənilən vaxt çıxara bilərsiniz. Lakin dəqiq mexanizmlər və qaydalar konkret stəking platformasından asılıdır. Bəzən, aktivlərin erkən çıxarılması mükafatların bir hissəsinin və ya tamamilə itirilməsinə səbəb ola bilər. Seçdiyiniz blokçeyn və ya platformada stəking qaydaları ilə tanış olun.

2023-cü ildə Ethereum Shanghai yeniləməsi, Ethereum şəbəkəsində aktivləri stəkingdən çıxarmağa imkan verdi. Yeniləmə sayəsində ETH sahibləri avtomatik olaraq stəking mükafatları alır və bloklanmış ETH-ni istənilən vaxt çıxara bilərlər.

Niyə bütün kriptovalyutaları stəkingə yerləşdirmək olmaz?

Stəking yalnız PoS blokçeynlərində mövcuddur. Bitcoin və PoW konsensus mexanizmi ilə işləyən digər kriptovalyutalar stəkingə daxil edilə bilməz. Hətta PoS şəbəkələrində də, bütün kriptovalyutalar stəkingi dəstəkləmir, çünki istifadəçiləri stimullaşdırmaq üçün fərqli mexanizmlərdən istifadə edə bilərlər.

Nəticə

Kriptovalyuta stəkingi, blokçeyn şəbəkələrinin fəaliyyətində iştirak etməyə imkan tanıyır və mükafatlar əldə etməyə kömək edir. Lakin stəking, bazar volatilliyi, aralıq riskləri, slashing riski və texniki risklər kimi müəyyən risklərlə bağlıdır. Əgər blokçeyn ekosisteminə töhfə vermək və passiv gəlir əldə etmək istəyirsinizsə, stəking növlərini və mövcud şəbəkələri diqqətlə öyrənməlisiniz.

Tövsiyə olunan ədəbiyyat

• Likvid stəking nədir?

• Proof of Stake (PoS) nədir

• Likvid stəking tokenləri (LST)

• Proof of Work (PoW) və ya Proof of Stake (PoS)

Məsuliyyətdən imtina: aşağıdakı materiallar "olduğu kimi" prinsipi ilə təqdim edilir, hər hansı bir zəmanət olmadan yalnız ümumi istinad və təhsil məqsədləri üçün. Bu məlumat maliyyə, hüquqi məsləhət və ya hər hansı bir konkret məhsulun və ya xidmətin alınması üçün tövsiyə olaraq qəbul edilmeməlidir. Siz müvafiq peşəkar məsləhətçilərlə əlaqə saxlamağı özünüz etməlisiniz. Məqalənin xarici müəllif tərəfindən yazıldığını nəzərə alaraq, ifadə olunan fikirlərin xarici müəllifə aid olduğunu və mütləq Binance Akademiyasının baxışını əks etdirmədiyini unutmayın. Ətraflı məlumat üçün keçidə daxil olun. Rəqəmsal aktivlərin dəyəri volatildır. Yatırılan vəsaitlərin dəyəri arta və ya azala bilər. Yatırılan vəsaitlərinizi geri qaytara bilməzsiniz. Yatırma qərarlarınız üçün tam məsuliyyət daşıyırsınız. Binance Akademiyası mümkün itkilərinizə görə məsuliyyət daşımır. Bu məlumat maliyyə, hüquqi və ya peşəkar tövsiyə deyil. Daha çox məlumat üçün İstifadə Şərtlərimiz və Risklər Haqqında Xəbərdarliq ilə tanış olun.