Bir. MACD İndeksi Yumuşadılmış Əlaqəli Hərəkətli Orta
MACD(Hərəkətli Orta Konvergensiya və Divergensiya) geniş tendensiya göstəricilərinə aiddir, bu, uzunmüddətli ortalama DEA, qısa müddətli DIF, qırmızı enerji sütunu(uzun), yaşıl enerji sütunu(qısa), 0 oxu(uzun-qısa sərhəd) beş hissədən ibarətdir, hərəkətli ortalama xəttinin tez-tez yanlış siqnallarını aradan qaldıra bilər və hərəkətli ortalama xəttinin maksimum nəticəsini təmin edə bilər.
Tətbiq Qaydası: 1. MACD 0 sərhədinin yuxarısında uzun bazar, əks halda qısa bazardır.
2. DIF, DEA ikisi də müsbətdir, DIF yuxarıya DEA-nı keçərək, alma siqnalı.
3. DIF, DEA ikisi də mənfidir, DIF aşağıya DEA-nı sındırır, satmaq siqnalı.
4. MACD histogramını analiz edin: qırmızıdan yaşıla (müsbətdən mənfiyə) keçəndə — satma siqnalı; yaşıldan qırmızıya keçəndə — alma siqnalı.
5. DEA xətti ilə K xətti arasında divergensiya yaranarsa, bu, bazarın dönmə siqnalıdır.
6. Gündəlik (day), həftəlik (week), aylıq (month) və dəqiqəlik (minute) qrafikləri birlikdə istifadə etmək daha yaxşı nəticə verə bilər.
II. KDJ — Stoxastik göstərici
KDJ göstəricisi bazarda geniş istifadə olunan qısa- və orta-müddətli tendensiya analiz alətidir. Hesablama zamanı əsasən yüksək/aşağı qiymət səviyyələri ilə bağlanış qiyməti arasındakı əlaqə öyrənilir; qiymət gedişatının güclü/zəif olmasını və həddən artıq alış/həddən artıq satış hallarıni əks etdirir. Onun əsas nəzəri əsasları belədir: qiymət yüksəldikdə bağlanış qiyməti adətən həmin günün qiymət aralığının yuxarı kənarına yaxın olur; əksinə, eniş trendində bağlanış qiyməti adətən həmin günün qiymət aralığının aşağı kənarına yaxınlaşır.
Tətbiq qaydası: 1. K xətti — sürətli təsdiqləyici xəttdir: dəyər 90-dən yuxarıdırsa həddən artıq alış, 10-dan aşağıdırsa həddən artıq satış.
2. D xətti — yavaş əsas xəttdir: dəyər 80-dən yuxarıdırsa həddən artıq alış; 20-dən aşağıdırsa həddən artıq satış.
3. J xətti — istiqamətə həssas xəttdir: J dəyəri 90-dən böyükdürsə, xüsusən də ardıcıl 5 gündən çox davam edərsə, qiymət ən azı qısamüddətli zirvə formalaşdıracaq; əksinə J dəyəri 10-dan kiçikdirsə, xüsusən də bir neçə gün ardıcıl olarsa, qiymət ən azı qısamüddətli dib formalaşdıracaq.
4. K dəyəri əvvəlcə kiçik olub tədricən D-dən böyük olur; qrafikdə K xətti aşağıdan yuxarı D xəttini kəsir. Qrafikdə K xətti D xəttini yuxarı keçəndə buna “qızıl xaç” (golden cross) deyirlər və bu, alma siqnalıdır.
5. Praktikada K və D xətləri 20-dən aşağı zonada kəsişib yuxarı istiqamətə dönərsə, bu zaman qısamüddətli alma siqnalı daha dəqiq olur. Əgər K dəyəri 50-dən aşağıdırsa və aşağıdan yuxarı D-ni ardıcıl iki dəfə keçərək “sağ dibin sol dibdən daha yüksək olduğu” W formalı quruluş yaradırsa, gələcəkdə qiymət kifayət qədər yüksəlmə potensialına malik ola bilər.
6. K dəyəri əvvəlcə böyük olub tədricən D-dən kiçik olur; qrafikdə K xətti yuxarıdan aşağı D xəttini kəsir. Bu, tendensiyanın aşağı olduğunu göstərir; qrafikdə K xətti D xəttini aşağı keçəndə buna “ölü xaç” (dead cross) deyirlər və bu, satma siqnalıdır.
7. Praktikada K və D xətləri 80-dən yuxarı zonada kəsişib aşağı istiqamətə dönərsə, bu zaman qısamüddətli satma siqnalı daha dəqiq olur. Əgər K dəyəri 50-dən yuxarıdırsa və yuxarıdan aşağı D-ni ardıcıl iki dəfə keçərək, sağ başı sol başdan aşağı olan “M başı” formasını yaradırsa, gələcəkdə qiymətin kifayət qədər düşmə ehtimalı var.
8. KDJ ilə qiymət divergensiyasının gedişatına əsasən qiymətin zirvə/dibi tapmasını müəyyənləşdirmək də olduqca praktik bir üsuldur:
(1) Qiymət yeni maksimum yaradır, amma KD dəyəri yeni maksimum yaratmırsa — bu, zirvə divergensiyasıdır (uyğunsuzluq) və satmaq lazımdır.
(2) Qiymət yeni minimum yaratmır, amma KD dəyəri yeni minimum yaradırsa — bu, dib divergensiyasıdır və almaq lazımdır;
(3) Qiymət yeni maksimum yaratmır, amma KD dəyəri yeni maksimum yaradırsa — bu, zirvə divergensiyasıdır və satmaq lazımdır.
(4) Qiymət yeni minimum yaratmır, amma KD dəyəri yeni minimum yaradırsa — bu, dib divergensiyasıdır və almaq lazımdır.
9. Diqqət etmək lazımdır ki, KDJ zirvə/dibi ilə bağlı divergensiyanın (uyğunsuzluğun) qiymətləndirilməsi metodu yalnız əvvəlki dalğanın yüksək/aşağı nöqtələri zamanı KD dəyərləri ilə müqayisə aparıla bilər; qabağıdan atlayıb başqa dövrlərlə müqayisə etmək olmaz.
III. OBV — Enerji axını göstəricisi
OBV (On Balance Volume — Balanslı Həcm) göstəricisi bazarın “əhval-ruhiyyəsini” — yəni ticarət həcmi ilə qiymət arasındakı əlaqəni rəqəmsallaşdırır və daha aydın edir; bazarın həcm dəyişikliklərinə əsasən qiyməti hərəkətə gətirən gücü ölçür və beləliklə qiymət gedişatını təhlil edir. OBV ilə cari qiymət gedişatının etibarlılığını yoxlamaq olar və həmçinin tendensiyanın potensial olaraq çevrilməsi barədə siqnallar əldə etmək mümkündür. Təkcə həcmə istifadə etməklə müqayisədə, OBV daha aydın görünür.
Tətbiq qaydası: OBV təkbaşına istifadə edilə bilməz; təsirli olması üçün onu qiymət qrafiki ilə birlikdə istifadə etmək lazımdır.
1. Qiymət yüksəlir, amma OBV xətti düşürsə, bu, alıcıların gücsüz olduğunu göstərir və qiymət geri çəkilə bilər.
2. Qiymət düşür, amma OBV xətti yüksəlir; bu, alıcıların fəal olduğunu göstərir və geri dönüşün (refleksiyanın) mümkünlüyü var.
3. OBV xətti yavaş-yavaş yüksəlir; bu, alış istəyinin tədricən güclənməsini göstərir və bu, alma siqnalıdır.
4. OBV xətti kəskin şəkildə yüksəlir; bu, qüvvənin tükənəcəyini göstərir və bu, satma siqnalıdır.
5. OBV xətti müsbətdən mənfiyə dönürsə — eniş tendensiyası deməkdir və satmaq lazımdır. Əksinə, OBV xətti mənfidən müsbətə dönürsə — almaq lazımdır.
6. OBV xəttinin ən böyük faydası ondan ibarətdir ki, bazar konsolidasiya (yan zolaq) mərhələsindən sonra nə vaxt həmin aralığı tərk edəcəyini və qırılmadan sonrakı gələcək gedişatı müşahidə etmək mümkündür. OBV xəttinin dəyişmə istiqaməti mühüm istinad indeksidir; onun konkret rəqəm dəyəri isə praktiki əhəmiyyət daşımır.
7. OBV xəttinin ikiqat zirvənin ikinci zirvəsinin təsdiqində göstərdiyi siqnal daha standartdır: qiymət ikiqat zirvənin birinci yüksəkliyindən düşüb yenidən qalxanda, əgər OBV xətti qiymət tendensiyası ilə paralel yüksələ bilirsə və qiymət-həcm uyğunluğu müşahidə olunursa, bu, daha davamlı “uzun” (alıcı yönlü) bazarı və daha yüksək zirvənin formalaşmasını göstərə bilər. Əksinə, qiymət yenidən qalxanda OBV xətti uyğun şəkildə artmır, əvəzinə düşürsə, bu, ikinci zirvənin yaranmasına və ikiqat zirvə formasının tamamlanmasına gətirib çıxara bilər; nəticədə qiymətin dönüb düşməsi baş verə bilər.
IV. RSI — Nisbi Güclülük Göstəricisi
RSI (Relative Strength Index — Nisbi Güc İndeksi) göstəricisi, müəyyən bir dövrdə bağlanış qiymətlərinin artım məbləği ilə ümumi dalğalanma amplitudası arasındakı nisbəti müqayisə edərək bazarın alış/satış niyyətini və gücünü təhlil edir; bundan da gələcək bazar tendensiyasına dair proqnoz verilir. RSI, müəyyən bir zaman kəsiyində bazarın nə qədər “şux/sərfəli” olduğunu əks etdirə bilir. RSI-nin əsas prinsipi ondan ibarətdir ki, normal bazarda alıcı-satıcı tərəflərinin qüvvələri balansda olmalıdır; qiymət sabit qalır.
Tətbiq qaydası: 1. RSI göstəricisinin dalğalanması nisbətən tez-tez olur, amma praktiki dəyəri yüksəkdir. O, çox vaxt orta- və qısamüddətli tendensiyanı müəyyənləşdirmək, mərhələli zirvələri və mərhələli dibləri proqnozlaşdırmaq üçün istifadə olunur.
2. RSI göstəricisi yuxarı və aşağı istiqamətli iki qüvvəni müqayisə edir: əgər yuxarı qüvvə daha böyükdürsə, RSI xətti yüksəlir; aşağı qüvvə daha böyükdürsə, RSI xətti enir. Bu yolla bazar gedişatının gücünü müəyyənləşdirmək olar.
3. 6 günlük RSI qısamüddətli texniki göstəricidir və nisbətən qısa dövrlərdə qiymətin gedişatını analiz etmək üçün uyğundur. Daha uzun dövrün qiymət gedişatını analiz etmək lazımdırsa, investorlar 12 günlük RSI xətti və 24 günlük RSI xəttini daha çox nəzərə ala bilərlər.
4. RSI göstəricisinin qiymət diapazonu 0-dan 100-ə kimidir. RSI=50 güclü və zəif bazarın sərhəd nöqtəsidir. RSI xətti yuxarıdan aşağı 50 səviyyəsini keçərsə, bazar artıq zəifləyir; RSI xətti aşağıdan yuxarı 50 səviyyəsini keçərsə, bazar güclənməyə başlayır.
5. Həddən artıq alış/ həddən artıq satış zonalarının sərhədlərinin müəyyən edilməsi investorun bazarın konkret vəziyyətinə görə qərar verməsindən asılıdır. Adi bazar şəraitində RSI dəyəri (çox vaxt 6 günlük RSI ilə qiymətləndirilir) 80-dən yuxarı olarsa həddən artıq alış sayılır, 20-dən aşağı olarsa həddən artıq satış kimi qəbul edilir. “Bull” bazarında həddən artıq alış zonası 90-dən yuxarı, həddən artıq satış zonası isə 30-dan aşağı müəyyən edilə bilər; “Bear” bazarında isə həddən artıq alış zonası 70-dən yuxarı, həddən artıq satış zonası 10-dan aşağı olur.
6. Dizaynla bağlı səbəblərə görə RSI göstəricisi həddən artıq alış zonasına və ya həddən artıq satış zonasına daxil olanda “sönükləşmə” (gecikmə) problemi yarana bilər: bu zaman qiymət dalğaları böyük olsa da, RSI-nin dalğalanması çox yavaş olur. Məsələn, “bull bazarında” RSI çox vaxt 90-dan yuxarı qalxır; “bear bazarında” isə RSI tez-tez 10-dan aşağı düşür. Ona görə də daha güclü bull və ya bear bazarında VR kimi göstəricilər qiymətin güclü olduğunu göstərirsə, investorlar RSI göstəricisindən istifadə etməyi dayandıra (imtinа) bilərlər.
7. RSI göstəricisinin dəyər diapazonu 5 zonaya bölünə bilər; investorlar göstərici qiymətinin hansı zonaya düşməsinə görə bazarın gücünü/zəifliyini qiymətləndirə bilərlər:
80~100 — çox güclü; satma
60~80 — güclü; alma
40~60 — orta; izləmə/gözləmə
20~40 — zəif; satma
0~20 — çox zəif; alma