Colin: İndi RWA danışmanlığı haqqında danışılan məqamın ABŞ hökumət borcunu əsas almasıdır. Sizcə ABŞ hökumət borcunu əsas alan RWA layihələri üçün qalib gəlmək üçün əsas amillər nədir?

Son bir ildən çox müddət ərzində müxtəlif növ uyğunluq tələbləri olan CeFi layihələri əsasən çökmüşdür. Bu vaxt nöqtəsində CeFi-ə olan güvən mənfi səviyyədədir, hətta DCG kimi böyük bir qrupun da aktivləri mənfi səviyyədədir. Digər mühüm məqam isə RWA-nın dövlət borcunu emal edən tərəflərin Defi layihələri ilə müqayisədə konkurentlukdur. Baxmayaraq ki, onlar bir-birinə əməkdaşlıq edirlər, məsələn, bu emal edən tərəflər bizim onların aktivlərini zəmanət kimi qəbul etməyimizi və ya əsas rezerv kimi istifadə etməmizi istəyirlər, amma mən düşünürəm ki, bu, Defi layihələri ilə bəzi dərəcədə müqayisədədir.

Məsələn, MakerDao bu bir neçə platformadan istifadə etmədi, onun RWA-ları əsasən özünün etimad strukturu və hüquqi strukturunu istifadə edərək RWA aktivlərinin tokenləşdirilməsini həyata keçirir. Amma onun tokenləşdirməsi bazarda dövriyyədə deyil, bu, tamamilə off-chain kimi başa düşülə bilər, stabilcoinləri dollarla dəyişdirib sonra dövlət istiqrazları almaqla gəlir əldə edir, bu da Dai-nin sahiblərinə əks olunur. Beləliklə, o, hazırda bazarda olan bir neçə tərəfdaşla əməkdaşlıq etmir. MakerDao indi ən böyük RWA aktiv sahiblərindən biri kimi baxıla bilər, Defi layihələri arasında da müəyyən bir rəqabət mövcuddur. Defi layihələrinin əsas məsələsi, gəliri tokenləşdirilmiş şəkildə necə bölüşdürməkdir.

İndiki RWA emissiyası bir neçə problemə qarşılaşır. Birincisi, bütün aktiv emissiyaları KYC-yə (Müştəri Tanıma) mütləq tabe olmalıdır, istər ticarət edərkən, istərsə də T-Bill olan aktivləri alarkən, KYC tələb olunur, bu, stabilcoin emissiyası ilə eyni strukturdur. Hər kəs bilir ki, USDC və USDT, əgər onların minting və ya redeeming prosesində iştirak etmək istəyirsinizsə, mütləq KYC etməlisiniz, bu, əsas tələbdir. Amma ikincil dövriyyəyə daxil olduğunuzda bu tələb yoxdur.

RWA aktivləri əslində stabilcoinlərdən daha sərtdir, hətta ikincil dövriyyə səviyyəsində də ağ siyahı (whitelist) sistemindən keçməlidir. Məsələn, Matrixdock-un T-Bill tokeni, curve-də də bir hovuzda var, stabilcoinlərlə uyğunlaşır, almaq və satmaq istəyirsinizsə, mütləq ağ siyahı hesabı olmalıdır ki, curve hovuzunda ticarət edə biləsiniz. Bu baxımdan, T-Bill tokenlərinin emissiya tərəflərinin emissiya ölçüsünü əhəmiyyətli dərəcədə məhdudlaşdıracağını düşünürəm. Amma DeFi layihələri üçün bu problemi həll etməyin bir çox yolu var. Məsələn, Ondo Finance, Flux Finance-i qurdu, o, hovuz modeli vasitəsilə Ondo-nun T-Bill tokenini əsas girov kimi istifadə edərək, market maker və ya layihə tərəfi tərəfindən bunu həyata keçirir, girovu digər kiçik investorların idarə etməsinə icazə vermir. Amma o, girovunu Flux Finance-dəki stabilcoinlərlə borc alaraq, borcu dollarla dəyişdirib, sonra dövlət istiqrazları alaraq dövrü yaradır. Beləliklə, o, T-Bill gəlirlərini borc müqaviləsi vasitəsilə stabilcoin depozit sahiblərinə verə bilər. Buradakı üstünlük, stabilcoin depozit sahiblərinin heç bir KYC etməməsi, çünki onlar heç bir T-Bill sahibi və ya alıcısı deyillər, sadəcə market maker-ə pul verirlər ki, o, alqı-satqı etsin və ya leverage etsin. Məncə, bu, nisbətən ağıllı bir struktur.

Əlavə olaraq, MakerDao-nun strukturu da Dai sahiblərinin istənilən T-Bill tokeni ilə birbaşa əlaqəyə girməsini təmin etmir, MakerDao özü bir Trust vasitəsilə tokenləri saxlayır, bu gəlirləri monetar siyasət vasitəsilə proyeksiya edir. O, hətta Ondo-dan daha çox izolyasiya olunub, aralarında heç bir əlaqə yoxdur. Yəni, mən burada nə qədər qazandımsa, bunu tam olaraq Dai sahiblərinə bölüşdürməliyəm demək deyil. O, burada T-Bill-dən, məsələn, 5 faiz qazandığını təsəvvür edərək, monetar siyasətinə 3.5 faiz verə bilər, 3.5 faizlik faiz dərəcəsini tənzimləyə bilər, amma aralarında əslində ticarət strukturu baxımından heç bir əlaqə yoxdur, iki müstəqil monetar siyasətdir. Bu, mənim fikrimcə, nisbətən ağıllı bir yanaşmadır.

Sənin əvvəlki sualına qayıdaraq, RWA layihələrinin böyük bazarı necə tutacağına dair, əslində çətindir. Çünki dediyim kimi, DeFi layihələri böyüdükcə, onlar birbaşa emissiya tərəfini atlayıb öz strukturlarını qura bilərlər, ya da DeFi layihələri çox güclü bir distribusiya kanalı halına gələ bilər, bu distribusiya kanalı altında isə bu KYC-nin olduğu dövlət istiqrazlarının emissiya tərəfi zəif bir vəziyyətdə ola bilər.