""Güclü artım göstəriciləri istiqraz gəlirliliyini yüksəldə bilər, çünki həm tələbin, həm də inflyasiyanın yüksək qalması mümkündür. Lakin artımla yanaşı inflyasiya zəifləyərsə, bazarın reaksiyası daha balanslı ola bilər.""
Bu məqamı başa düşmədim. Mənasını yenidən izah et, zəhmət olmasa. Bu necə işləyir, hansı formada baş verir? Rol oyunu?
Gəlin bunu rol oyunu ilə yenidən anlayaq. Əlbəttə—bunu bir rol oyunu vasitəsilə başa düşək.
Təsəvvür edin ki, iqtisadiyyat bir bazardır, istiqraz bazarı isə həmin bazara baxaraq hökumətə borc verməyin əvəzində nə qədər gəlir tələb edəcəyinə qərar verir—bu gəlirə istiqraz gəlirliliyi deyilir.
Ssenari 1: İqtisadi artım güclüdür və inflyasiya da yüksəlir
Məlumatlar açıqlanır:
fabriklər daha çox məhsul istehsal edir,
insanlar daha çox alış-veriş edir,
iş yerləri və maaşlar yaxşılaşır.
İqtisadiyyat: “Tələb güclüdür. İnsanlar pul xərcləyir.”
Bizneslər: “Müştərilər çoxdur, qiymətləri artıra bilərik.”
İnflyasiya: “Qiymətlərin sürətlə artması riski var.”
Mərkəzi bank: “İnflyasiyanı nəzarətdə saxlamaq üçün faiz dərəcələrini yüksək saxlamaq və ya artırmaq lazım gələ bilər.”
İstiqraz investoru: “Gələcəkdə faiz dərəcələri yüksək qalarsa, aşağı faiz gəliri olan köhnə istiqrazlar daha az cəlbedici olacaq. Yeni istiqraz almaq üçün daha yüksək gəlir tələb edirəm.”
Nəticə: İstiqraz satıcıları alıcıları cəlb etmək üçün daha aşağı qiymətlə razılaşmalı ola bilər.
İstiqrazın qiyməti aşağı düşür → gəlirlilik artır.
Yəni, güclü iqtisadi artım inflyasiyanı da yüksəltdikdə, bazar faiz dərəcələrinin daha uzun müddət yüksək qala biləcəyini düşünür. Buna görə də gəlirlilik arta bilər.
Ssenari 2: İqtisadi artım güclüdür, amma inflyasiya zəifdir
İndi eyni güclü iqtisadi artımın olduğunu düşünək — iş yerləri, istehsal və xərclər yaxşıdır, amma qiymətlər sürətlə artmır.
İqtisadiyyat: “Artım davam edir.”
İnflyasiya: “Nəzarət altındayam; qiymətlər çox sürətlə artmır.”
Mərkəzi bank: “İqtisadi artım yaxşıdır, amma inflyasiya sabitdir. Faiz dərəcələrini daha da artırmağımız vacib olmaya bilər.”
İstiqraz investoru: “İqtisadi artım əlbəttə güclüdür, amma faiz artımı və ya faiz dərəcələrinin uzun müddət çox yüksək qalması riski o qədər də aydın deyil.”
Nəticə:
Gəlirlilik bir qədər arta bilər, çünki iqtisadiyyat güclüdür və borclanma tələbi yüksək ola bilər;
yaxud inflyasiya və daha sərt siyasət təhlükəsi az olduğuna görə sabit qala bilər;
bazar iqtisadi artımın davamlı olacağını və gələcək inflyasiyanın nəzarətdə qalacağını düşünərsə, hətta azala da bilər.
Ona görə də bu reaksiyanı balanslı adlandırdılar: bir tərəfdən iqtisadi artımın müsbət siqnalı var, digər tərəfdən isə inflyasiyanın zəif olması mərkəzi bankın aqressiv addımlar atmasının qarşısını ala bilər.
Sadə bənzətmə: avtomobil və qaz pedalı
İqtisadi artım = avtomobilin sürəti
İnflyasiya = mühərrikin temperaturu
Mərkəzi bankın faiz dərəcələri = əyləc
Avtomobil sürətlə gedirsə və mühərrik həddən artıq qızırsa, sürücü əyləci daha çox basa bilər.
Burada: güclü iqtisadi artım + yüksək inflyasiya → faiz artımı/yüksək faiz dərəcələri riski → gəlirlilik artır.
Avtomobil sürətlə gedirsə, amma mühərrikin temperaturu normaldırsa, sürücünün bərk əyləc basmasına ehtiyac yoxdur.
Burada: güclü iqtisadi artım + zəif inflyasiya → faiz artımı riski aşağıdır → gəlirliliyin reaksiyası məhdud və ya qarışıq olur.
İstiqrazın qiyməti ilə gəlirliliyi arasındakı əlaqə
Sadə bir nümunə:
Köhnə istiqrazın qiyməti ₹100-dür və hər il ₹5 faiz gəliri verir.
Onun gəlirliliyi təxminən 5%-dir.
Bazar gələcəkdə faiz dərəcələrinin daha yüksək olacağını düşünərsə, ₹5 faiz gəliri verən istiqraz o qədər də cəlbedici görünməz. Tutaq ki, onun qiyməti ₹95-ə düşür.
İndi həmin ₹5 faiz gəliri ₹95 qiymətə qarşı əldə olunur — alıcının faktiki gəliri artır.
Ona görə də qiymət düşdü, gəlirlilik artdı.
Əksi də doğrudur: istiqrazlara güclü tələb yarandıqda qiymət artır, gəlirlilik isə azalır.
Yadda saxlamaq üçün qısa qayda
Güclü iqtisadi artım + yüksək/qalıcı inflyasiya → siyasət faizlərinin artırılması narahatlığı → gəlirliliyə yüksəlmə təzyiqi.
Güclü iqtisadi artım + zəif inflyasiya → monetar siyasətin sərtləşdirilməsi ilə bağlı narahatlıq azdır → gəlirliliyin dəyişməsi daha mülayim və ya qarışıq olur.
Zəif iqtisadi artım + zəif inflyasiya → faiz endirimləri/təhlükəsiz aktivlərə tələbin artacağı gözləntisi → gəlirliliyə azalma təzyiqi yarana bilər.
Bu, dəyişməz qayda deyil, çünki dövlətin borclanması, RBI-nin likvidlik siyasəti, xam neft, ABŞ Xəzinədarlığının istiqraz gəlirliliyi və xarici investisiya axınları da gəlirliliyə eyni vaxtda təsir göstərir.