Son bankçılıq böhranı zamanı, ABŞ-ın mərkəzi bankı olan Federal Ehtiyat, bir il ərzində ilk dəfə olaraq balans hesabatını artırıb. Fed, inflyasiya nisbətləri ilə mübarizə aparmaq üçün mart 2022-dən bəri faiz dərəcələrini artırır. Faiz dərəcələrini artırmaqla yanaşı, Fed, kvantitativ sıxılma (QT) həyata keçirərək balans hesabatını azaltmağa çalışıb. QT-nin əksi kvantitativ rahatlama (QE)dır, 2020 və 2021-ci illərdə iqtisadiyyatı stimullaşdırmaq üçün qəbul edilən formuladır. Fed-in inflyasiyaya qarşı atdığı addımlar maliyyə bazarlarını sıxmışdır, çünki o, iqtisadiyyatdan pul çıxardı. Fed-in likvidlik inyeksiyası, aylarca karantin dövründən sonra ABŞ iqtisadiyyatını stimullaşdırdı və ticarət və kriptovalyuta bazarlarında böyük artımın bir hissəsi idi.
Pul Çap Edən Əjdaha Brrrrrrr
2022-ci ilin martından etibarən Fed-in balans hesabatı 7% azalıb və sərt (hawkish) monetar siyasətin tətbiq etdiyi Jerome Powell-in qərarı ilə təxminən 626 mlrd. dollar dəyər itkisi qeydə alınıb.
Fed balans hesabatına baxış. Mənbə: Tradingview
2023-cü il martın 1-nə olan məlumata görə, balans hesabatının dəyəri təxminən 8,33 trilyon dollar idi. Silicon Valley Bank-ın (SVB) çökməsi hazırkı bank böhranını alovlandırdı və bu böhran artıq dünyaya yayılmağa başlayıb. Signature Bank kimi digər banklar da SVB-dən sonra qapıdan çıxmağa başladı; digər banklar isə ortaya çıxan likvidlik böhranı ilə üzləşir. Amma banklarda yaşanan çətinliklər təkcə likvidlik böhranı ilə bağlı deyil. Bank səhmləri vəziyyətin getdikcə daha da pisləşəcəyi qorxusu ilə amansız şəkildə məhv edilir. Bu isə banklarda kütləvi şəkildə pul çıxarma (bank run) hallarına və ənənəvi maliyyə sisteminə, pullarını saxlanması üçün banklara güvənən müştərilərdə ciddi etimadsızlığa gətirib çıxarır. Fed likvidlik problemlərini həll etməyə hazır görünür; böhran başlayandan bəri təxminən 393 mlrd. dollar çap edib. Bu, balans hesabatını təxminən 4,71% artırıb və monetar sərtləşmənin aylıq gedişatını geri çevirib. ABŞ rəsmiləri risk altında olan milyardlarla dollarla yanaşı, $250.000 FDIC sığorta limitini artırmaq üzərində çalışırlar və banklar üçün qarşıda qeyri-müəyyən yol var. Bu, balans hesabatının artmasının qismən səbəbi ola bilər, ya da Fed bankları çökdürməyə imkan vermək əvəzinə onları xilas etməyə hazırlaşır. ABŞ şübhəsiz ki, qarşıdakı bir neçə həftədə çətin günlər yaşayacaq və 2024-cü ildə prezident seçkisi yaxınlaşdıqca Bayden administrasiyası vəziyyəti həll etmək üçün sürətlə hərəkət etməli olacaq.