Web3 nədir?
Əvvəlki blog yazısında, biz vebin inkişafını və Web3-ün meydana çıxmasını araşdırdıq. İnternetin banisi Tim Berners-Lee, məlumatların və resursların hiper mətn bağlantıları vasitəsilə bir-birinə bağlı olduğu qlobal bir vebni təsvir etmək üçün dünya miqyaslı veb termini icad etdi. O zamandan bəri, İnternet uzun bir yol qət etdi.
Bu bələdçidə, biz dünya miqyaslı vebin üçüncü nəsilini, onun əsas üstünlüklərini və ən yaxşı nümunələrini müzakirə edirik. Berners-Lee tərəfindən icad edilmiş anlayış, indi semantik veb və ya maşinələr arası İnternet olaraq bilinən şeyi təsvir etmək üçün tez-tez istifadə olunurdu. Semantik veb, kompüterlərin İnternet məlumatlarını birbaşa başa düşməsini nəzərdə tutan gələcək vebdə daha çətin ola bilər. Beləliklə, bu, cəmin bir hissəsi ola bilər, ancaq Web3-ü semantik veb anlayışı ilə qarışdırmayın, çünki bunlar mütləq sinonim deyil.
Web3 anlayışının meydana çıxması müasir İnternetdə güc dinamikasını geri çevirmək və gücü istifadəçilərə qaytarmaq üçün bir yol kimi tanınıb. Məlumatların qorunması qaydaları heç bu qədər sərt olmamış olsa da, mövcud Web2 İnternetində istifadəçilər çox zaman şəxsi məlumatlarını və məxfilik hüquqlarını daha yaxşı və fərdiləşdirilmiş təcrübə müqabilində güzəştə gedirlər.
Bəzilərinin dediyi kimi yeni Web3, yəni İnternetin gələcəyi, mərkəzləşdirilməmiş, icazəsiz (permissionless) və istifadəçi rifahı ilə idarə olunan bir modeldir; çünki o, son istifadəçilərə tam məlumat mülkiyyəti verməyi hədəfləyir. Gördüyünüz kimi, Web3-ün əsas xüsusiyyətləri blokçeyn texnologiyasının bünövrə daşlarına bənzəyir.
Bu gün də əsasən Web2 dövründə yaşayırıq — hazırda istifadə etdiyimiz mərkəzləşdirilmiş İnternet. Bunun ardınca gələn mərhələ, yəni Web3-ün nəzərdə tutduğu şey, Ethereum-un həmtəsisçilərindən biri olan Gavin Wood tərəfindən 2014-cü ildə adlandırılıb. Qısa ad kimi qalan bu termin tezliklə Web2-nin bütün problemlərinə, xüsusən də böyük texnologiya şirkətlərinin əlində yığılmış gücə aid olan baxışlara qarşı çıxan bir həllin sinoniminə çevrildi.
2014-cü ildən etibarən Web3 növbəti nəsil İnternetlə bağlı hər şey üçün və ya texnoloji məhsullardan ibarət, mərkəzləşdirilməmiş, açıq mənbəli, interoperabel və etibarsız (trustless) bir ekosistem üçün ümumi bir çətir terminə çevrildi.
Əgər Web3-ü bir cümlə ilə sadə şəkildə tərif etməli olsaq, deyə bilərik ki, bu, istifadəçilər və maşınların peer-to-peer şəbəkələri vasitəsilə məlumatla əlaqə qura bilməsi üçün, səlahiyyətlilər, mərkəzləşdirilmiş maliyyə institutları və nəhəng texnologiya şirkətləri kimi vasitəçilərə ehtiyac olmadan gələcək verən açıq, icazəsiz və mərkəzləşdirilməmiş bir şəbəkədir.
Siz mərkəzləşdirilməmiş İnternetdə məlumatın sahibisiniz
Web3 çox güman ki, blokçeyn texnologiyası və süni intellektlə işləyəcək. Belə bir İnternet istifadəçilərdən daha rahat baxış təcrübəsi müqabilində şəxsi məlumatlarını verməsini istəməyəcək. Kriptovalyutaların işlədiyi prosesə bənzər şəkildə, hər şey blokçeynin ictimai registrində yayımlanan bütün məlumatlarla birlikdə qəbul edilməzdən əvvəl şəbəkə tərəfindən yoxlanılmalıdır.
Texniki baxımdan Web3 məlumatı dərc etmək və peer-to-peer qaydada məlumatı yaymaq üçün bir protokol kimi görülə bilər. İkincisi, onu alətlər, interfeyslər və rəqəmsal xidmətlər yaratmaq üçün hazırlanan bir proqram paketi kimi də əlavə edə bilərik. Mərkəzləşdirilmiş serverlərdə işləyən Web2-dən fərqli olaraq, Web3 blokçeyn texnologiyası və peer-to-peer şəbəkələrdə işləyir.
Web3 İnternet istifadəçilərinə axtarış sistemlərindən istifadə etməyə və İnterneti daha da sürətlə gəzməyə imkan verəcək. Web2 tətbiqlərində istifadəçilər ön tərəflə (front-end) qarşılıqlı əlaqə qururlar; həmin front-end isə arxa tərəflə (back-end) ünsiyyət qurur, back-end də sonra verilənlər bazası ilə əlaqə yaradır. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi Web 2 mərkəzi serverlərdə saxlanılır və İnternet brauzeri vasitəsilə ötürülür. Bunun əksinə olaraq, yeni nəsil İnternetdə nə mərkəzi verilənlər bazası, nə də mərkəzi web-server var. Hər şey blokçeyn texnologiyasından istifadə edilərək yaradılacaq. Web2 məlumat mərkəzlərindəki standartlaşdırılmış (kommoditləşdirilmiş) şəxsi kompüter texnologiyasını dəyişdiyi kimi, Web3 də məlumat mərkəzlərini kənara itələyib adi istifadəçilərin əlinə verəcək.
Web2-də biz ilk dəfə süni intellekt və maşın öyrənməni gördük. Onların təqdim edilməsindən sonra hər bir proqram kateqoriyasına böyük təsir göstərdilər və Web3 də bundan fərqlənmir. O, kompüterlərin yazılı və danışılan sözləri anlamasına imkan verən təbii dil emalı texnologiyalarına əsaslanır. Buna görə də, intuitiv kompüter bacarıqlarının inkişafını bir səviyyə yüksəltməyə, onu bir az daha semantik web vizionuna yaxınlaşdırmağa yönəlib.
Web3-ün əsas prinsipləri hansılardır?
Web3-ün əsas məqsədi İnterneti hər kəsin iştirak edə biləcəyi açıq şəbəkəyə çevirmək və insanlara öz məlumatlarına nəzarət verməkdir. Konsept aşağıda izah edildiyi kimi dörd əsas xüsusiyyətə söykənir.
Mərkəzləşdirilməmə və özünüidarə etmə
Əgər tez-tez oxuyansınızsa, yəqin xatırlayırsınız ki, biz artıq mərkəzləşdirilmənin vacibliyini müzakirə etmişik. Web3 mərkəzi bir hakimiyyət, mərkəzləşdirilmiş maliyyə institutu və ya böyük texnologiya şirkətlərinin nəzarəti altında idarə olunmayacaq. Bu, mülkiyyətin şəbəkədəki bütün istifadəçilər arasında düzgün paylanmasını təmin edir.
Web3 insanların süni intellekt və maşın öyrənmə texnologiyaları ilə birlikdə məlumatla qarşılıqlı əlaqə qurmasına imkan yaradacaq. Mərkəzləşdirilməmiş tətbiqlər (Dapps) mərkəzləşdirilmiş sosial şəbəkələrin yerini tutacaq. Xüsusilə, Web3 istifadəçilərin bir-biri ilə birbaşa əlaqə qurmasına imkan verən mərkəzləşdirilməmiş şəbəkədir.
Açıq mənbə və icazəsiz (permissionless)
Web3-ün digər əsas dayaqlarından biri, istifadəçilərə qoyulan məhdudiyyətləri azaltmağa kömək edən icazəsiz blokçeynlərin istifadəsidir. Web3 şəbəkəsinə əvvəlcədən icazə tələb olunmadan hər kəs qoşula bilər. Web3-ün icazəsiz və etibarsız təbiəti daha çox muxtariyyət və nəzarət təmin etməklə ümumi istifadəçi təcrübəsini artıracaq.
Məlumat təhlükəsizliyi
Blokçeyn və mərkəzləşdirilməmişlikdən istifadə Web3-ü sələfləri ilə müqayisədə daha təhlükəsiz edir. Mərkəzləşdirilməmişlik xüsusiyyətinə görə hücum nöqtəsi kimi mərkəzi bir yer yoxdur. Məlumatların qorunmasının və kiber təhlükəsizliyin artırılması Web3-ün əsas göstəricilərindəndir. İstifadəçi üçün əlverişli yanaşma təmin edir ki, şirkətlər məlumatı mərkəzləşdirilmiş serverlərdə saxlayaraq güclərindən sui-istifadə etməsinlər — çünki orada hakerlər və ya səlahiyyətlilər istifadəçinin razılığı olmadan məlumatı asanlıqla əldə edə bilər.
İnteroperabillik
Web3 tətbiqlərin müxtəlif platformalar və IoT cihazları üzərindən işləməsinə imkan verəcək. Web 3.0-la bağlı texnologiyalar müxtəlif tətbiqlər və platformalar arasında asan ünsiyyəti təmin edərək daha açıq web-yə gətirəcək.
Web3 texnologiyalarına nümunələr
Praktikada Web3 hələ də bizim üçün tam reallığa çevrilməyib. Bununla belə, mövcud texnologiya inkişafları konsepsiya ilə bağlı bəzi şeyləri artıq edə bilir. Unutmayın ki, Web3 yalnız tək bir seqmentlə məhdudlaşmır; texnologiyanın inkişafı üçün konkret məqsədləri olan təşkilatlar üçün də keçərlidir.
1. Kriptovalyuta
Web3-ün əsasını təşkil edən blokçeyn ilə tez-tez əlaqələndirilən kriptovalyuta hər hansı mərkəzi hakimiyyət və ya mərkəzləşdirilmiş maliyyə institutu tərəfindən idarə olunmayan mərkəzləşdirilməmiş rəqəmsal puldur.
Deməli, bu rəqəmsal və şifrələnmiş mübadilə vasitəsidir. Kriptovalyutalar istifadəçilərə blokçeynin bütün əsas xüsusiyyətlərini təqdim edir: tam nəzarət və məlumat şifrələnməsi. Web3-ün maliyyə tərəfi rəqəmsal pulların istifadəsində inkişaf edəcək və bu texnologiyalarından istifadə edən artıq bəzi kriptovalyutalar var.
Ən populyar Web3 kriptovalyutalarından bəziləri:
Ethereum (ETH)
Bu gün mövcud olan ən populyar kriptovalyutalardan biri Ethereum-dur; o, mərkəzləşdirilməmiş maliyyə və blokçeyn innovasiyaları üçün möhkəm bir baza yaradır. Tərtibatçılara onun şəbəkəsi üzərində DeFi tətbiqləri, NFT-lər və blokçeyn oyunları qurmaq imkanı verilir. Həqiqətən də Ethereum, Bitcoin-dən sonra ən böyük kriptovalyutalardan biridir və çox sayda investordan ibarət izləmə siyahısındadır. Ethereum ilə bağlı yeganə problem onun əməliyyat sürətinin yavaş olması və yüksək “qaz” haqlarıdır.
Solana (SOL)
Bu, ən populyar Web3 kriptovalyutalarından biridir. Solana səmərəliliyi, sürəti və geniş istifadəçi bazasına görə Ethereum-a alternativ kimi qəbul edilir. 2017-dən bu günə qədər Solana kripto investorları üçün populyar seçimə çevrilib. O, donuzə çevrilməz tokenləri, blokçeyn oyunlarını və Web3-ə aid olmalı olan mərkəzləşdirilməmiş tətbiqləri əhatə edən bir çərçivə kimi çıxış etdiyi üçün tərtibatçılara mərkəzləşdirilməmiş tətbiqlər yaratmaq imkanı verir.
Helium (HNT)
Bu coin hələlik Solana və Ethereum qədər populyar deyil, amma web texnologiyalarının istifadəsinə yaxşı nümunədir. Yəni o, simsiz cihazları IoT şəbəkələri ilə əlaqələndirmək üçün blokçeyndən istifadə edən bir sistemdir. Hotspot kimi fəaliyyət göstərən node-lar belə cihazları məlumat ötürülməsi məqsədilə şəbəkəyə bağlamaq üçün istifadə olunur və bu, sonda aşağı enerji tələblərinə gətirir.
Polkadot (DOT)
Polkadot kriptovalyutası Web3 arzularına uyğundur. Blokçeynin ən əhəmiyyətli tərəflərindən biri olan interoperabilliyi, yəni fərqli zəncirlər arasında işləmə bacarığını nəzərə alsaq, Polkadot məhz bunu təmin edir. O, istifadəçilərə müxtəlif blokçeynlər arasında əməliyyatlar aparmağa imkan verir və bununla da interoperabillik və miqyaslanma göstəricilərini artırır. Sistem çərçivəsi Web3 tətbiqlərinin bir neçə blokçeyn ilə daha sürətli templə ünsiyyət qurmasına şərait yaradır.
Flux (FLUX)
Flux tamamilə mərkəzləşdirilməmiş şəbəkədə işlədiyi üçün əsl Web3 kriptovalyutasıdır. O, paylanmış hesablama xidmətlərinin hərtərəfli birləşməsini təşkil edən geniş şəbəkələr spektri təqdim edir. Başqa sözlə, Flux 4000-dən çox mərkəzləşdirilməmiş tətbiqi gücləndirmək imkanına malikdir.
2. Mərkəzləşdirilməmiş avtonom təşkilat (DAO)
Mərkəzləşdirilməmiş avtonom təşkilatlar (DAO-lar) blokçeyn və Web3 arzuları ilə birlikdə ortaya çıxdı. Təşkilat haqqında düşünəndə adətən bunu mərkəzi hakimiyyətin nəzarəti altında olan, biznes və ya xeyriyyə kimi bir şey kimi təsəvvür edirik və əsas komponent kimi iyerarxiya sisteminə köklənmiş olur.
Təşkilatların ənənəvi tərəfi bizə belə bir strukturdakı digər səviyyələrə qədər icraçılardan və rəhbərlikdən başlayan bir komanda xətti barədə təsəvvür yaradır. Mərkəzləşdirilməmiş avtonom təşkilatların xüsusiyyəti odur ki, bu cür sistemləri tamamilə düzəldib aradan qaldırır.
Bu, yerli kripto token əsasında idarə olunan blokçeyn texnologiyasına əsaslanan təşkilati formadır. Token sahibi olan hər kəs təşkilatla bağlı mühüm məsələlər üzrə səs vermək imkanına malik olur. Əvvəllər ənənəvi korporativ strukturda olan yerini resursları və ümumi məqsəd istiqamətində səyləri əlaqələndirmək üçün smart-kontaktlar alır.
Mərkəzləşdirilməmiş avtonom təşkilatlarda ənənəvi təşkilat və şirkətlərdə adətən tapılan bahalı idarəetmə bölmələrinə ehtiyac yoxdur. Hər bir əməliyyat ictimaiyyətə açıq olduğundan, belə təşkilatlarda virtual reallıqda fırıldaq etmək demək olar ki, mümkün olmur.
Yeni İnternetin yüksəlişi ilə bağlı əsas biznes modelinə çevriləcəyi proqnozlaşdırılır. Praktik nümunə kimi baxın: Ukraine DAO ölkənin müdafiəsini necə maliyyələşdirməyi bacardı..
3. Smart kontraktlar
Smart kontraktlar tərəflərin mümkün qədər tez nəticəni görməsini təmin edən özü-icra olunan rəqəmsal müqavilələrdir. Razılaşma birbaşa kod sətirlərinə daxil edilir və bu da əməliyyatları daha şəffaf, geri dönməz və izlənə bilən edir.
Smart kontraktlar Web3-ün əsas dayağıdır, çünki mərkəzləşdirilməmiş tətbiqlərdə baş verən qarşılıqlı əlaqələrin çoxu smart kontraktlar vasitəsilə həyata keçirilir. Smart kontraktlar Web3 tətbiqlərinin məntiqini (semantikasını) müəyyən edir.
Smart kontraktların əsas məqsədi tərəflər arasında razılaşmanın icrası üçün təhlükəsiz və qərəzsiz bir proses yaratmaqdır. Onlar etibar tələb etmir və insan müdaxiləsinə ehtiyac olmadan işləyir. Kod şəklində yazıldıqları üçün yanlış anlaşma və müqavilə şərhində yaranan bəzi riskləri aradan qaldırır. Smart kontraktlar rəqəmsal aktivlərlə bağlı bütün əməliyyatlarda geniş şəkildə istifadə olunur.
4. Donuzə çevrilməz tokenlər (NFT-lər)
NFT-lər də Web3-ün bünövrə daşıdır. Donuzə çevrilməz tokenlər rəqəmsal və ya fiziki aktivlər üzərində mülkiyyət formasını təmsil edir. Məsələn, siz bir maşın alanda mülkiyyəti göstərən bir kağız titulu (başlıq sənədi) əldə edirsiniz. NFT-lər mərkəzləşdirilməmiş maliyyə dünyasında da eyni işi görür.
Nəzərə alsaq ki, Web3 istifadəçi mərkəzli yeni nəsil İnternetdir, kriptovalyutalar və NFT-lər onun maliyyə sisteminin şəffaf və təhlükəsiz əsas dayaqlarıdır. Yeni nəsil İnternet mərkəzləşdirilməmə, icma quruculuğu və konsensus üzərində qurulacaq.
Smart kontraktların texnologiyasına əsaslanan bu rəqəmsal tokenlər artıq dünya üzrə bir çox sənətçi üçün çox iş görüb: yeni gəlir axınları açıb, rəqəmsal bazara daxil olmaqda yaranan maneələri aradan qaldırmağa kömək edib və mərkəzi hakimiyyətlərin və maliyyə institutlarının müdaxiləsi olmadan əməliyyatlar təqdim edib.
5. Mərkəzləşdirilməmiş tətbiqlər (Dapps)
Kriptovalyutalar bölməsində qeyd etmişdik ki, bir çox Web3 platforması tərtibatçılara mərkəzləşdirilməmiş tətbiqlər hazırlamaq üçün imkanlar verir. “Mərkəzləşdirilməmiş” sözünü çox dedik, gəlin indi praktiki nümunə qoyaq.
Məsələn, Google Docs kimi rəqəmsal bir xidmətdən istifadə edirsinizsə, siz mərkəzləşdirilmiş bulud əsaslı tətbiqdən istifadə edirsiniz. Bu o deməkdir ki, burada müəyyən kompromis var: Google sənədinizdəki bütün məlumatlara çıxış əldə edir, siz isə məlumatı buludda saxlamaq və bulud əsaslı bir sıra üstünlüklərdən yararlanmaq imkanı qazanırsınız. Əslində siz dəyərli məlumatınızı rahatlıq müqabilində “trey-” edirsiniz.
Nümunəmiz bulud əsaslı xidmətlə bağlı olduğuna görə, Web3-də bulud yaddaş həllərində mərkəzləşdirilməmiş tətbiqlərin rolunun nə qədər böyük olacağını vurğulaya bilərik. Mövcud Web2 bulud yaddaş xidmətlərinə dair bütün nümunələr — məsələn, Google və AWS — tamamilə mərkəzləşdirilmiş tətbiqlərdir.
Mərkəzləşdirilmiş tətbiqlərlə dəyərli məlumatların üçüncü tərəflərə paylanması və ya dəyişdirilməsi təhlükəsi qalır. Əksinə, mərkəzləşdirilməmiş bulud yaddaş xidmətləri şifrələnmiş və paylanmış məlumat saxlanmasını təmin edə bilər.
Texniki olaraq məlumatlar bir çox parçaya bölünər və istifadəçilər onları şəxsi tələblərinə uyğun şəkildə geri qaytara bilər. Artıq bəzi Web3 nümunələri var: məsələn, Storj və Sia kimi aparıcı mərkəzləşdirilməmiş yaddaş həlləri.
Beləliklə, mərkəzləşdirilməmiş tətbiqlər sizə mərkəzi hakimiyyətin nəzarətində olmadan buludla bağlı bütün üstünlüklərə çıxış imkanı verir. Mərkəzləşdirilməmiş tətbiqlər öz onlayn hesablamalarını yerinə yetirmək üçün, məsələn Ethereum blokçeynindən istifadə edir. Onlar yalnız Web3 tələblərinə uyğun təqdim olunur: məsələn, açıq mənbəli olmaq və şifrələnmək.
Başqa sözlə, Web3 tətbiqləri blokçeyn texnologiyasında işləyəcək: mərkəzləşdirilməmiş web — yəni peer-to-peer (bərabərdən-bərabərə) şəbəkələr və ya bu ikisinin hibridi. Belə mərkəzləşdirilməmiş tətbiqlərə dApps deyilir.
6. Mərkəzləşdirilməmiş sosial şəbəkələr
Mərkəzləşdirilmiş sosial şəbəkələr Web 2.0 dövründə rəqəmsal marketinq və fərdiləşdirilmiş xidmətlərlə birlikdə əsasən üstünlük təşkil edib. Yenə də istifadəçilər İnternetdə öz xüsusi ehtiyaclarına uyğunlaşdırılmış istifadəçi təcrübəsi əldə etmək üçün məlumatlarını güzəştə getməli idilər. Dedikləri kimi: data yeni neftdir.
Mərkəzi hakimiyyətlərin və texnologiya şirkətlərinin gücdən daimi sui-istifadələri dünya üzrə bir çox məlumatların qorunması qaydalarının qəbul edilməsinə gətirib çıxardı. Web3-ün ortaya çıxması bəzən Web2 dövründəki yanaşmadan köklü şəkildə uzaqlaşıb İnternet istifadəçilərinə gücü və məlumat mülkiyyətini geri qaytarmaq kimi izah olunur.
Mərkəzləşdirilməmiş sosial şəbəkə platformaları bir sıra üstünlüklər gətirir: istifadəçilərin məxfiliyini qoruyur, istifadəçiləri gücləndirir, vasitəçilərə ehtiyacı aradan qaldırır və süni intellekt və maşın öyrənməsi texnologiyalarından ən yaxşı şəkildə yararlanır.
Web3 sosial şəbəkələri hələ də inkişafın ilkin mərhələsində olsa da, onların bir neçəsi artıq ortaya çıxıb.
Sapien Ethereum blokçeyninə əsaslanan sosial xəbər platformasıdır. Sosial xəbər platforması aspektində Facebook, Twitter və hətta Google-a layiqli alternativ kimi xidmət edir.
Sola media və sosial şəbəkə platformalarının başqa bir hibridini təmsil edən şəbəkədir. O, blockchain və süni intellekt texnologiyalarına əsaslanır ki, istifadəçilərə məlumatı rahatlıq üçün satmaqdan irəli gələn pis kompromiss olmadan fərdiləşdirilmiş təcrübə təqdim etsin.
Steemit sosial medianın başqa bir Web3 nümunəsidir. Onu istifadəçilərə məzmun yaratmağa və onu müvafiq qaydada puliləşdirməyə kömək edən mükafat platforması kimi təsvir etmək olar. İstifadəçi tərəfindən yaradılan kontenti artıran belə bir sosial media platforması tamamilə Steem blokçeynində işləyir. Bu, Reddit-ə bənzər bir platformadır.
7. Mərkəzləşdirilməmiş birja xidmətləri
Mərkəzləşdirilməmiş birjalar Web3 nümunələri kimi də çıxış edir. Əsas üstünlükləri daha ucuz və daha sürətli əməliyyatlar, təhlükəsizlik və aparat pul kisələri ilə uyğunluqla bağlıdır.
İstifadəçilər öz vəsaitləri üzərində tam nəzarəti tam şəkildə həyata keçirmək imkanı qazanır. Məsələn, IDEX və EOSFinex ən populyar mərkəzləşdirilməmiş birja xidmətlərindəndir.
IDEX ERC-20 tokenlərinin ticarəti üçün məşhur və geniş istifadə edilən onlayn xidmətidir. IDEX istifadəçi üçün əlverişli interfeysə malikdir. Ethereum pul kisəsi olan hər kəs onun platformasında ticarət edə bilər.
EOSFinex EOS proqram təminatında işləyən mərkəzləşdirilməmiş birjadır. Hazırda Bitfinex tərəfindən hazırlanır.
8. Edge computing (kənar hesablama)
Edge computing böyük, mərkəzləşdirilmiş mərkəzlərdəki böyük data hesablama anlayışına qarşı kimi görülən bir şeydir, çünki proseslər faktiki olaraq şəbəkələrin kənarlarında baş verir. Hesablama paylaması ilə bağlı bu termin, qiymətli məlumat və xidmətləri soruşulduğu yerə mümkün qədər yaxın məsafədə onlayn çatdırmaq deməkdir.
Məsələn, məlumat başqa bir yerə göndərilməzdən əvvəl sizin kompüterinizdə emal oluna bilər. Bununla da IoT cihazlarının şəbəkələrin kənarlarında olan hesablama gücünü bir böyük, mərkəzləşdirilməmiş kompüterdə birləşdirə bilərsiniz.
Web3-in istifadəsində hər hansı mənfi tərəf varmı?
Web3 və onun çoxsaylı nümunələri hələ də inkişafın ilkin mərhələsindədir. Blokçeyn, süni intellekt və maşın öyrənməsi kimi texnologiyalar Web3-ün bir çox üstünlüklərinin işləməsini mümkün etsə də, biz çox tezliklə Web3-ün tam təcrübəsini yaşayacağımıza ümid etmirik.
Web3 ideyası istifadəçi rahatlığı, məlumat mülkiyyəti, təhlükəsizlik və şəffaflıq baxımından əlbəttə ki, gələcək İnternetdir. Ümid edirik ki, gələcəkdə bu gün mövcud olan bəzi çatışmazlıqlar aradan qaldırılacaq.
Məsələn, daha az inkişaf etmiş cihazlar Web3 tələblərini və digər tətbiq çətinliklərini idarə edə bilməyəcək. Digər tərəfdən, konsepsiya yeni başlayanlar üçün anlamaq çətin ola bilər, ona görə sözün yayılması və insanların maarifləndirilməsi bir az vaxt apara bilər.