بعد أن كتبتُ (عود الثقاب والخشب المشغول بالحفر)، قرأتُ مقالًا نشره مؤخّرًا زوكربيرغ. تحدث عن مستقبل الذكاء الفائق، وعن تمكين الفرد، وعن أن الابتكار أهم من الأتمتة. لقد تأثرتُ جدًا به. وفي اجتماع داخلي اليوم، تحدثتُ أيضًا إلى الجميع عن ضرورة تعلم كيفية الاستفادة من الذكاء الاصطناعي بشكل صحيح. يبدو أن مقالًا قصيرًا لا يكفي لهذا الموضوع؛ فقررتُ كتابة عدة مقالات إضافية ليتدارسها الجميع معًا.

في هذا العام من مؤتمر العالم للذكاء الاصطناعي، لفتت تطبيقٌ لتذكير الدواء الانتباه كثيرًا. المطوّر كان شابًا على وشك الالتحاق بالجامعة بعد اجتياز امتحان القبول مباشرة؛ كان جده يتناول الدواء بانتظام على مدى سنوات، وهو مقبل على الدراسة في مكانٍ بعيد، لكنه لم يطمئن، فصنع هذا المنتج بيده باستخدام الذكاء الاصطناعي. يتعرّف على الدواء عبر تصويره، ويقدّم تذكيرًا بالدواء عبر الأوامر الصوتية، والواجهة مصممة بخط كبير، كما يمكن استخدام أصوات مسجّلة مسبقًا من الأبناء لإرشاد كبار السن. من الفكرة إلى النموذج، شخص واحد فقط، دون أن ينفق سنتًا واحدًا على استئجار أحد.

扎克伯格讲：“发明，而非自动化，将是超级智能最大的贡献。”很多人理解AI，第一反应是以后是不是不用写材料了。这想法没错，但格局小了。AI真正改变的不是谁来做，而是谁能做。过去一个普通人有想法没能力，想法就死了。现在AI帮你填补能力的缺口，想法可以试试看。

我当研究局局长的时候，深知想和做之间的鸿沟有多大。领导脑子里常有特别好的思路，但要把思路变成文章，中间隔着调研、梳理、论证、措辞等无数道工序。我的工作就是帮他跨过这个鸿沟。今天AI做的本质上也是这件事，但它跨的鸿沟更宽。

有人说AI这么能干，人还有什么用？我说你搞反了，AI越能干，人的价值越大。因为AI解决的是不会做的问题，但做什么和为什么做，还得人来定。就像那个做用药提醒App的年轻人。AI能帮他写一万行代码，但不能替他决定老年人真正需要什么。那个判断来自他的生活观察、他的同理心、他的价值选择。这些东西，AI给不了。

所以说，即使有了AI，人仍是第一大脑，AI是第二大脑。第一大脑负责观察、判断、选择、创造。这些第二大脑学不来。第二大脑负责存储、检索、计算、执行。这些它比人快、比人准、比人持久。

但第二大脑不是白给的，得养。你把想法告诉它，跟它反复讨论，让它真正理解你的意图。然后让它去查资料、分析数据、做研究、写代码、做视频。它出初稿，你判断对不对；它给方案，你挑毛病；它走偏了，你把它扳正。一来二去，它越来越懂你，你也越来越会用它。这就像一个老搭档，刚开始配合生涩，磨合久了，一个眼神就知道你要什么。

我见过太多人，拿着AI这把快刀到处乱砍。今天让AI写首诗，明天做个图，后天分析个数据，看起来很忙，实际上没解决任何真正的问题。这就是扎克伯格说的“工具收藏癖”——收藏了一堆工具，真正做出来的事情却没有增加。问题出在哪？不是AI不够聪明，是人没想清楚自己要什么。第二大脑再能干，也得第一大脑先出题。

那个做用药提醒App的年轻人，后来接受采访时说了一句话，我印象很深。他们一开始想做“很酷的AI”，后来发现爷爷不需要酷，需要“看得清、听得懂、不会忘”。你看，AI给了他翅膀，但往哪儿飞，还得他自己决定。

这大概就是AI时代的真相：它给了你火柴，但点火的人，必须是你自己。（本文作者系中国企业改革与发展研究会会长）