l2s

Tầm nhìn về Layer-2 (L2) của Ethereum đang được viết lại khi hệ sinh thái phải đối mặt với hai thực tế lớn: Ethereum mainnet rẻ hơn nhiều so với kỳ vọng, và quá trình phi tập trung hóa rollup diễn ra chậm hơn rất nhiều so với lời hứa ban đầu. Vitalik Buterin gần đây đã đề cập đến sự thay đổi này trên Ethereum Research, cho rằng ý tưởng ban đầu về L2 như những “shard có thương hiệu” của Ethereum giờ đây không còn thực tế nữa.
Tuy nhiên, đây không phải là sự từ bỏ rollup. Thay vào đó, hệ sinh thái đang điều chỉnh lại kỳ vọng và định nghĩa lại vai trò thực sự của L2. Trọng tâm hiện tại là phân loại rollup rõ ràng hơn, làm rõ mức độ bảo mật, và tạo sự khác biệt bằng chuyên môn hóa thay vì chỉ đơn giản là “Ethereum rẻ hơn”.
1. Phi tập trung hóa Stage 2 vẫn cực kỳ hiếm
Khung đánh giá Stages của L2BEAT đã trở thành tiêu chuẩn rõ ràng nhất để đo mức độ phi tập trung của rollup. Stage 0 nghĩa là rollup vẫn còn “bánh xe phụ”, phụ thuộc vào nhiều giả định niềm tin. Stage 1 thể hiện mức phi tập trung một phần với các cơ chế an toàn tốt hơn, nhưng vẫn còn phụ thuộc đáng kể vào quyền nâng cấp hoặc quản trị. Stage 2 là cột mốc “không còn bánh xe phụ”, khi các thuộc tính an toàn quan trọng được đảm bảo bởi code thay vì con người.

Hiện tại, phần lớn giá trị bị khóa trong hệ L2 vẫn nằm ở Stage 1. Khoảng 91.5% tổng giá trị được bảo vệ bởi các rollup Stage 1, khoảng 8.5% ở Stage 0, và chỉ khoảng 0.01% nằm ở Stage 2. Điều này cho thấy tiến trình thật sự phụ thuộc chủ yếu vào các dự án lớn như Arbitrum, Base và Optimism vì họ đang nắm phần lớn giá trị của hệ sinh thái.
Một rào cản quan trọng là quyền tùy ý nâng cấp. Nhiều rollup hàng đầu vẫn cho phép hội đồng bảo mật hoặc multisig vượt qua thời gian trì hoãn và nâng cấp ngay lập tức. Một số dự án thậm chí tuyên bố họ có thể không muốn tiến lên Stage 2 vì rủi ro kỹ thuật hoặc áp lực pháp lý, đồng nghĩa họ không thực sự “scale Ethereum” theo đúng ý nghĩa ban đầu của rollup-centric roadmap.
2. Vì sao roadmap đã thay đổi
Rollup-centric roadmap năm 2020 được xây dựng trong bối cảnh phí Ethereum rất cao và mạng bị tắc nghẽn, khiến ai cũng tin rằng đa số người dùng sẽ buộc phải chuyển sang L2. Nhưng bối cảnh đó giờ đã khác.
Phí Ethereum mainnet hiện giảm mạnh, gần đây trung bình khoảng 0.35 USD mỗi giao dịch, đôi lúc gas chỉ còn ở mức vài phần của một gwei. Đồng thời, Ethereum cũng đang mở rộng năng lực xử lý. Gas limit của block đã tăng lên khoảng 60 triệu, gấp đôi mức 30 triệu tồn tại lâu năm, và cộng đồng thậm chí còn bàn về các mục tiêu tương lai lên tới 180 triệu gas.
Điều này tạo ra một thực tế mới: Ethereum L1 không còn rõ ràng là “quá đắt đối với người dùng phổ thông”, làm suy yếu giả định rằng rollup phải trở thành các shard giống nhau và chỉ cạnh tranh về chi phí.
Phí Ethereum mainnet đã giảm từ mức hơn 0.50 USD vào đầu năm 2025 xuống gần như bằng 0 vào tháng 2/2026, phản ánh giai đoạn phí thấp kéo dài.

3. L2 đang dần trở thành nhiều lựa chọn khác nhau, chứ không còn giống nhau như trước.
Cách nhìn mới của Buterin xem L2 như một phổ các lựa chọn đánh đổi, trải dài từ những rollup kế thừa gần như đầy đủ bảo mật của Ethereum đến những chain chỉ kết nối lỏng lẻo thông qua bridge.
Yêu cầu tối thiểu của ông khá rõ ràng: nếu một L2 xử lý ETH hoặc tài sản phát hành trên Ethereum, nó phải đạt ít nhất Stage 1. Nếu không, nó nên được xem như một L1 riêng có bridge chứ không phải một giải pháp mở rộng Ethereum.
Thách thức lớn hơn nằm ở việc tạo sự khác biệt. “EVM rẻ” không còn đủ nữa. Rollup tương lai phải cạnh tranh bằng các yếu tố như quyền riêng tư, môi trường thực thi không phải EVM, tốc độ sequencer cực thấp độ trễ, khả năng mở rộng vượt trội, hoặc các ứng dụng chuyên biệt như hệ thống danh tính và mạng xã hội.
4. Ba nhóm rollup đang dần hình thành
Sự thay đổi này đang đẩy hệ sinh thái thành ba nhóm rõ ràng hơn:

Rollup theo đuổi Stage 2, tập trung tối đa vào việc kế thừa bảo mật Ethereum.Rollup kiểm soát hoặc định hướng tuân thủ, tối ưu cho compliance và nhu cầu tổ chức, thường cố ý dừng ở Stage 1.Rollup chuyên biệt, tối ưu cho quyền riêng tư, tốc độ, xử lý theo ứng dụng, hoặc các use-case phi tài chính.
Các dự án lớn như Arbitrum, Optimism, Base, zkSync và Starknet có thể sẽ phải quyết định rõ ràng họ đang theo đuổi hướng nào.
5. Điều gì thay đổi với người dùng và builder
Với người dùng, gánh nặng chuyển sang việc hiểu rõ các giả định niềm tin. Upgrade key, cơ chế thoát hiểm, proof system và khả năng chống kiểm duyệt không còn là chi tiết phụ mà trở thành yếu tố cốt lõi để phân biệt sản phẩm. Ví và giao diện sẽ cần hiển thị rõ ràng các mức độ tin cậy của từng rollup.
Với builder, thông điệp rất rõ: EVM rẻ đang dần trở thành hàng hóa phổ thông. Tương lai thuộc về những rollup cung cấp tính năng độc đáo, bảo mật mạnh hơn, hoặc mô hình quản trị minh bạch.
6. Kết luận: Ethereum không bước vào “cuộc cách mạng L2” — mà đang bước vào một giai đoạn reset
Ethereum không thực sự tiến vào một cuộc cách mạng L2, mà đang bước vào quá trình “phân tầng lại kỳ vọng”. Mô hình cũ cho rằng Ethereum L1 sẽ luôn đắt đỏ và rollup sẽ dần trở thành những shard gần như giống nhau. Nhưng thực tế hiện nay là L1 đang mở rộng và rẻ hơn, trong khi L2 lại phân hóa mạnh về mô hình niềm tin và mục đích tồn tại.
Vai trò mới của L2 giờ đã rõ ràng:
Đạt mức bảo mật tối thiểu khi xử lý tài sản Ethereum, và tạo khác biệt bằng chuyên môn hóa — không phải bằng marketing.
#EthereumFees #L2s